Çin dolardan kaçıyor

Dünya ekonomisinin genel gidişatını, bundan sonra her pazartesi bu bölümde sizler için fotoğraflayacağız. Bu haftanın ekonomi gündeminde ABD'nin en büyük borç kapısı Çin'in dolara yatırım yapmaktan kaçmaya başlaması, Avrupa'da deflasyon beklentisi ve Asya'da milyonları bekleyen işsizlik sinyalleri var.

BUGÜN ABD'nin 1 trilyon dolarlık borcunu satın almış olan Çin, kriz derinleştikçe sıcak parayı kendi ülkesinde tutma eğilimi gösteriyor ve bu da ABD için durumu daha da zorlaştırıyor. Barack Obama, ABD ekonomisinin rahatlatılması için uzun yıllara yayılacak şekilde trilyon dolarlık borçlanmalara gidilebileceğini duyurmuştu. Normal zamanlarda, Çin -özellikle kısa dönemli hazine bonolarını satın alarak- ABD'ye borç veren en önemli ülke olabilirdi. Ancak, Pekin şu sıralarda kendi ekonomisini düzeltmek için 600 milyar dolarlık destek paketini ödemeye çalışıyor. Çünkü, ekonomi kötüye gittikçe Çin'in de vergi gelirleri düşmeye başladı. Bu durum, 'Çin, Amerikan Doları için iştahını kaybediyor' şeklinde değerlendiriliyor. Çin'in bu konuda isteğini yitirmesi nedeniyle 'ABD'nin sıcak para bulma sıkıntısı yaşayabileceği' belirtiliyor. Bazı analistler ise, bu görüşe katılmıyor. Onlara göre, ABD'nin orta vadede Çin gibi tek bir borç veren ülkeye bağımlı olmaktan çıkması olumlu etki yapacak.

ABD'DE BÜTÇE AÇIĞI 1.186 TRİLYONA ÇIKACAK

ABD'de ise bütçe açığının 2009'da 1.186 trilyon dolara yükseleği tahminleri yapılıyor. Bu durum Obama'nın koltuğa oturduğu ilk yıl oldukça zor kararlar almasına neden olacak. Amerikan Kongresi'nin Bütçe Ofisi'nden geçen hafta yapılan açıklamada, ABD ekonomisinin 2009'da yüzde 2.2 oranında küçüleceği de belirtildi. Buna ek olarak işsizlik oranının hızla tırmarak, 2009'da yüzde 8.3, 2010'da ise yüzde 9'a ulaşacağı vurgulandı. Amerikalı ekonomi uzmanları, Kongre'nin 900 milyar dolarlık yeni canlandırma paketini onaylamaması durumunda işsizliğin daha da büyüyeceğini belirtiyor.

AVRUPA'YI DEFLASYON KORKUSU SARDI

Geçtiğimiz hafta, euro kullanan AB ülkeleri olarak tanımlanan 'eurozone'de enflasyon oranlarının oldukça düştüğü açıklandı. Eurostat'ın yıllık enflasyon hesaplamalarına göre, 16 ülkedeki yıllık enflasyon oranı yüzde 1.6'ya düştü. Gelecek aylarda enflasyonun daha da düşmesi hatta negatife geçmesi, bunun da Avrupa Merkez Bankası'nın faiz oranlarını daha da düşürmesi yönünde baskı yapması bekleniyor. Bu durumun, fiyatlarda genel ve devamlı düşüş anlamına gelen 'deflasyon'u tetiklemesinden korkuluyor. Deflasyon ortamında, kişiler fiyatlar düşecek diye alışveriş yapmıyor. Satışların düşmesi nedeniyle fiyatlar iyice düşüyor ve bu da ekonomiyi ciddi bir açmaza sürüklüyor. Herkes nakit parayı koruma eğilimde olduğu için, merkez bankasının para basması da bir işe yaramıyor. Ülkelerin dış borçları yükseliyor. Ekonomide bu durum 'likidite tuzağı' olarak da tanımlanıyor. Amerikan Merkez Bankası da olası bir deflasyondan kaçınmak için 'de facto' enflasyon hedefi koymayı tartışıyor. ABD'de de fiyatların orta vadede fiyat istikrarını bozacak kadar aşağı düşmesinden büyük bir endişe duyuluyor.

HİNDİSTAN'DA 10 MİLYON İŞSİZ

Asya'da ise kriz nedeniyle küçülme yaşayan batılı bankaların işten çıkarmaları finans piyasaları ve ülke ekonomilerinde olumsuz etkilere neden oluyor. Tam olarak işgücü kaybının ne kadar olacağı bilinmezken, Hindistan'da önümüzdeki 3 ay içinde 10 milyon kişinin işini kaybedebileceği konuşuluyor. Hindistan Hükümeti işten çıkarma yerine 'çalışma saatlerinin düşürülmesi' yönteminin kabul edilmesi için işverenlerle görüşmeler yapıyor. Şirket kapanmaları ve işten çıkarmalar nedeniyle Hintli ve Çinli işçiler köylerine geri dönüyor. Dünyanın en büyük dördüncü ekonomisi Çin'de ise hükümet Kişi Başına Düşen Milli Gelir'i yüzde 8 artırmak sureti ile yeni işler yaratmayı hedefliyor. Mal satılan ülkelerden gelen talebin düşmesi ve emlak piyasasındaki olumsuzluklar Çin'de de deflasyon endişelerini artırdı.

DÜŞEN PETROL FİYATLARI RUSYA'YI VURUYOR

Rusya'da da krizin etkileri gözle görülür boyutlarda yaşanıyor. Bütçenin nerede ise yarısının petrol ve doğalgaz satışlarının oluşturduğu Rusya'da petrol fiyatlarının düşmesi, bütçe açığının büyümesi endişelerini artırdı. Rusya'nın 2009'un ilk yarısında 10 yıl sonra ilk kez bütçe açığı vereceği tahminleri yapılıyor. Zira, Rusya'nın 2009 bütçesi yapılırken, varil başı hampetrol fiyatının 95 dolar olacağı hesaplanmıştı. Ancak dolar geçen haftayı 50 doların altında kapattı.

Geçen haftanın ekonomik gelişmelerinden satırbaşları:

* İsrail'in Gazze saldırıları nedeniyle petrolün varil fiyatı hafta başında 48.68 dolara yükseldi. Daha sonra petrol fiyatları 46.44 dolara geriledi.

* İngiltere Merkez Bankası faiz oranlarını yüzde 1.5'e indirdi. Bu bankanın 315 yıllık tarihindeki en düşük oran. İngiltere'de ev fiyatları da ekonomik gerileme nedeniyle bir yıl önceye göre yüzde 15.9 düştü. Bu son 50 yılda görülen en büyük düşüş.

* Yeni yılla birlikte Slovakya, para birimi olarak euro kullanmaya başlayan 16'ıncı Avrupa Birliği üyesi oldu. Ancak Slovaklar, euroya geçişle birlikte fiyatların artmasından kaygı duyuyor.

* Avrupa ekonomisinin lokomotifi Alman ekonomisine de, geçtiğimiz hafta satışların durması ve işsizliğin artması damgasını vurdu. Almanya'da işsizlik aralık ayında 18 bin artarak yüzde 7'ye ulaştı. Böylece Almanya'da işsizlik oranı son üç yılda ilk kez yükselmiş oldu.

* Avrupa'nın ekonomisi en gelişmiş ülkelerinde İsveç'te 2008 yılında iflas eden şirketi geçen yıla göre yüzde 12 artarak, 5.500'e ulaştı. 2009'da 7 bin şirketin daha batması bekleniyor. İsveç'te aralık ayının son haftasında 8.500 kişi işini kaybetti.

* Meksika'da hükümet ekonomiyi rahatlatmak için zorlanan sektörlere 150 milyon dolarlık yardım yapma sözü verdi.

* Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi Japonya da ekonomik gerileme döneminde. Japonya Merkez Bankası geçtiğimiz hafta ülkedeki diğer bankalara 13 milyar dolar acil borç verdi. Böylece, bankaların şirketlere kredi verilmesinin tekrar canlandırılması hedefleniyor.