19 OCAK 2009 PAZARTESİ

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

İlk kahinler...

Bugünlerde 2009 yılı için dünya, ABD, Almanya ve Türkiye ekonomik tahminleri çok revaçta. Tabii bu tahmin işi çok kolay değil ve tabii, her zaman olduğu gibi, ülkemizde kötümserler çoğunlukta, iyimser az. Bu aslında yapısal ve kültürel bir sorun. Ancak zaman bazı şeyleri daha açık ortaya koymakta.
Mesela son enflasyon düşüşleri ile, ülkemizin Merkez Bankası'nın son faiz indirimleri (ki devam edeceğini düşünüyoruz) ve para politikası adımlarının arkasındaki varsayımların doğru olduğu ortaya çıktı. Fatih Özatay ve Seyfettin Gürsel de Merkez Bankası'nın yaklaşımında haklı çıktığını yazdılar. Ben de zaten dün bu satırlarda Ege Cansen ve müritleri tarafından sürekli vitrinde tutulan ve aslında mesnetsiz olan 'yüksek faiz düşük kur politikası var' tezinin neden geçerli olmadığını vurgulamıştım. Ama ekonomi analizi ve gelecek tahmini, inanç sistemi haline geldiği zaman ortaya tuhaflıklar çıkıyor.
ABD dünyada krizi başlatan, yani çıkartan ve yayan ülke. Bu ülkede eylül ve ekim ayında finans sektörü çöktü, kasım ayından itibaren de reel sektör. ABD'de birçok kötümser var. Ama birçok da iyimser mevcut.
Aslında bazı gelişmeler abartıldığı kadar kötü değil. Örneğin ABD'de ticari banka kredilerinde sorun olduğu söyleniyor. Ama aslında ABD'de ticari banka kredileri ağustos ayından aralık ayı sonuna kadar 336 milyar dolar veya yüzde 4.9 artmış. Ve bütün bunlar sorunlu krediler için karşılık ayrılırken, ve yatırım bankacılığında ve sigorta şirketlerinde de batışlar dev boyutta giderken gerçekleşmiş. Sorun, yatırım bankalarının aldıkları krediler cephesinde gerçekleşmişti, ticari reel sektör kredilerinde değil!
Burada bir kere daha hatırlatalım. ABD Merkez Bankası bilançosu son altı ayda yüzde 500 yıllık artış hızı ile genişliyor. Musluklar açılmış durumda. Büyük enflasyon bekleyenler de var. Ancak vadeli mevduatı da içeren M2 para arzı ABD'de 2007 yılı bütünü ile 2008 yılı karşılaştırıldığında yüzde 10 artmış. Ciddi müdahale yapılan son üç ayda ise yıllık sadece yüzde 14.5 artmış bulunuyor. Halbuki 1929 depresyonunda 1930-1933 krizinde, M2 büyüklüğü bu dört yılda ortalama her yıl yüzde 10 küçülmüştü. Krizin büyümesinin temel sebebi de bu yanlış zamanda sıkılaştırma olmuştu.
İyimser-kötümser konusuna dönersek de piyasada Roubini, Soros, Stiglitz gibi sık konuşan vitrindeki kötümserler var. Bu kişilerin ideoloji dozu fazla. Ancak kötümserliğin esas öncüleri, çöküşü aslında ilk öngörenler listesi, WSJ tarafından 5 Ocak tarihinde yayınlandı.
Öncü kötümserler çoklukla finans piyasasından ortaya çıkmış, araya bir-iki de iktisatçı karışmış. Mesela Boston'da GMO LLC adlı kurumun kurucusu ve fon yöneticisi Jeremy Grantham da 2000 yılında, tam beş altı yıl önceden çöküşün başlama sinyalini vermiş.Üstelik krizin 2008 ekim ayında gerçekleşeceği takvimini de vererek 'gözünden vurmuş'. Hala da kötümser!
Veya Robert Rodriguez FPA New Income Fund adlı bir fonun yöneticisi, 2005 yılında elindeki fonları piyasadan çekerek, F.Mae ve F.Mac ve AIG kağıtlarından tamamen çıkmış. Zaten 2004 yılından başlayarak elindeki yatırımları satmış ve yüzde 45 nakit durumuna geçmiş. Hala kötümser ve ABD vatandaşlarına tasarruf yapmayı tavsiye ediyor. Ama ekim-kasım aylarından başlayarak yeniden hisse senetlerine yatırıma girmiş.
Veya Peter Schiff, 2004 yılında EuroPacific Capital adlı fonun yöneticisi olarak felaket haberleri yaymaya başlamış ve 2006 yılında yıllık Batı yakası İpotek Bankacıları konferansında, bir yıl geçmeden hepsinin işsiz kalacağını söyleyerek yıldırımları çekmiş. ABD için doların değer kaybı, yüksek enflasyon ve faiz öngörüleri var.
Araya bir de iktisatçı katalım. Chicago Üniversitesi'nde hoca olan Hint kökenli Raghuram Rajan, IMF baş ekonomisti olarak çalıştığı 2005 yılında ABD Merkez Bankası'nın Greenspan şerefine yıllık kongresinde ayağa kalkarak bankaların batacağını ve interbank piyasasının 'donacağını' öngördüğü zaman Maestro Greenspan ve Harvard'dan Larry Summers tarafından fırçalanmış. Ama 2007 yılından beri ABD Merkez Bankası yöneticileri tarafından fikirleri en üst düzeyde tutulmaya başlanmış.
2005 yılında yayınladığı Grant Newsletter'da felaket öngören James Grant, gene yayınladığı Gloom, Boom, Doom Report adlı yayında felaketi öngören Marc Faber, fon yöneticileri John Paulson (2008 yılında fonuna yüzde 30 getiri sağlamış), Lehman Borthers'ın batışını öngören David Einhorn, Northern Trust adlı kurumda ekonomik analist ve 2004 yılından beri çöküşe ikaz eden Paul Kasriel (şimdi ABD ekonomisinin bu yıl ortasında toparlanacağına inanıyor) ve ünlü iktisatçı 2005 yılında konut krizini öngören Yale Üniversitesi'nden Robert Shiller de krizin öncü tahmincileri arasında. Bu kişiler farklı, medyada ajitasyon yapmıyorlar!

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.