Nagehan Alçı tarafından Hugh Pope ile yapılan röportaj

AKÅžAM 26 OCAK 2009, PAZARTESÄ°

AB biterse, Türkiye'nin bölgede etkisi kalmaz

Arka Plan...

Bizi bizden iyi tanıyan bir isim o. 30 yıldır bu bölgede. 1987'den beri Türkiye'de yaşıyor. Türkçe'yi, Arapça'yı, Farsça'yı akıcı bir ÅŸekilde konuÅŸuyor.

Hugh Pope'tan bahsediyorum. ABD'nin en saygın gazetelerinin başında gelen Wall Street Journal'ın eski Türkiye temsilcisi.
Pope, iki yıldır Uluslararası Kriz Grubu adlı, 23 ülkede faaliyet gösteren bir düÅŸünce kuruluÅŸunun Türkiye masa ÅŸefliÄŸini yapıyor. Bu kuruluÅŸu 23 ülkenin hükümetleri, bazı fonlar ve içinde bulunduÄŸu toplumların güçlü isimleri destekliyor. Türkiye'deki destekçileri arasında DışiÅŸleri Bakanlığı,  Sabancı ve TOBB var.
Hugh Pope bu grup bünyesinde Türkiye üzerine çalışmalar yapıyor. Makaleleri dünyanın bir çok saygın gazetesinde yayınlanıyor. Grup AB hükümetleri ile Türkiye'nin üyelik sürecini hızlandırmak için çeÅŸitli çalışmalara imza atıyor. Biz de cuma günü kendimize objektif ve kısmen 'dışarıdan' bakabilen bir isim olan Pope ile Galata'daki ofisinde bir araya geldik. Ve Obama ile deÄŸiÅŸecek dengeleri, Türkiye'nin karmaşık gündemini ve artık yılan hikayesine dönen AB sürecini konuÅŸtuk.


AB'de deÄŸilseniz  OrtadoÄŸu'da deÄŸilsiniz
Obama ile birlikte dünyada bir ÅŸeylerin deÄŸiÅŸeceÄŸi iddia ediliyor.20 Ocak'ta yaptığı konuÅŸma bir deÄŸiÅŸim olacağı konusunda sizi ikna etti mi?

Evet çünkü Obama'nın verdiÄŸi en önemli mesaj dinlemeye hazır olduÄŸu. En büyük deÄŸiÅŸim de buradan baÅŸlayacak. Son dönemlerde bölgeye ABD'nin eksikliÄŸi damgasını vurmuÅŸtu. Åžimdi dinleyen ve iletiÅŸim kuran bir aktör olarak dönmesi oradaki herkesin beklentilerine uyumlu. Bu durumda Türkiye'nin konumu çok ilginç. ABD bölgede olmadığı için Türkiye varlığını güçlü bir ÅŸekilde hissettirdi. Åžimdi acaba ABD geri geldiÄŸi için ona kalan yer azalacak mı, göreceÄŸiz.

ABD Türkiye'den OrtadoÄŸu'da rol çalacak mı diyorsunuz?
Öyle deÄŸil, ama son yıllarda Türkiye ABD'den kaynaklanan boÅŸluÄŸu doldurdu diyorum.

ABD o boÅŸluÄŸun olduÄŸu yere yeniden yerleÅŸmek için Türkiye'yi mi çıkaracak oradan?
Bunlar böyle ışık hızı ile olacak deÄŸiÅŸiklikler deÄŸil ama ABD böyle bir geri dönüÅŸ istiyor olabilir. Olabilir de bu Türkiye pahasına olmaz. Çünkü OrtadoÄŸu Türkiye'ye çok güveniyor.

OrtadoÄŸu derken Ä°srail'i dışarıda bırakıyorsunuz herhalde. BaÅŸbakan'ın Gazze ile ilgili tepkileri Yahudi lobisini ayaklandırdı, Ä°srail Savunma bakanlığı sözcüsü de Mısır'da Ahmet DavutoÄŸlu ile görüÅŸmeye yanaÅŸmadı. Neler oluyor?
Öyle ama dikkat ederseniz Ä°srail ve Türkiye arasında iptal edilen hiçbir ÅŸey yok. Askeri anlaÅŸmalar aynen devam ediyor. 2004'te ve 2006'da da benzer bir süreci yaÅŸadık. Bence Ä°srail Türkiye'nin bu yönde tepki vereceÄŸini hesaplamıştır. DiÄŸer ülkeler de Türkiye'ye paralel pozisyonlar aldılar.

Öyle ama sanırım BaÅŸbakan ErdoÄŸan kadar Hamas'ı savunur pozisyona girmediler, deÄŸil mi?
ErdoÄŸan duygusal bir insan.. Bu bazen yapıcı olmuyor ama duygusallığı yeni deÄŸil. SeçildiÄŸinde de böyleydi. Bu yüzden verilen tepkileri biraz safça buluyorum.

Ama BaÅŸbakan'ın verdiÄŸi mesajlar Türkiye'deki Yahudilere karşı bir takım tepkilerin doÄŸmasına neden oldu. Bunun sorumluluÄŸunu kim üstlenecek?
Burada yaÅŸayan Yahudiler endiÅŸelenmekte haklılar. Bir anda ortalık ateÅŸlendi ama bu sadece ErdoÄŸan'dan kaynaklanmıyor. Türkiye böyle duygusal tepkiler verebilen bir ülke. Burada ErdoÄŸan'ın yapması gereken ortaya çıkmak ve bu tepkileri önlemek için konuÅŸmak. Liderler bu tür durumlarda çok önemlidir. Ä°ÅŸte hatası bunu yapmaması.

MÜZAKERELER RAFA KALKABÄ°LÄ°R

Ä°çeride birçok sorunla boÄŸuÅŸsa da Türkiye dışarıda çok yönlü bir politika izliyor. 4 yıl sonra AB politikasına da hız vermeye baÅŸladı sanki. Siz AB-Türkiye sürecinin yeniden hızlandığı fikrine katılıyor musunuz?
Türkiye son aylarda çok önemli adımlar attı. Yeni bir baÅŸmüzakereci atadı, Kürt televizyonu açtı, hapishanelerde Kürtçe konuÅŸmayı serbest bıraktı, Alevi açılımı yaptı, Ermenistan'a diyalog yolunu hızlandırdı, Kıbrıs'ta olumlu geliÅŸmeler var... Bence Avrupa bunları görmeli ve Türkiye ile özellikle OrtadoÄŸu konusunda daha çok iÅŸbirliÄŸi yapmalı. AB'nin bir OrtadoÄŸu politikası bile yok.

Neden yok?
AB için bir konuda ortak hareket etmek çok zor. Bu yüzden OrtadoÄŸu için Türkiye çok önemli diyorum. Sonuçta her yerle konuÅŸabilen, sözü dinlenen bir ülkeden bahsediyoruz. Brüksel bundan faydalanmalı.

Bunun için daha sıkı bir diyalog gerekli sanırım. Oysa AB ile iliÅŸkiler 4 yıldır adeta askıdaydı.  Kayıp zaman telafi edilebilir mi?
Öyle, 2003'ten beri ilk kez Türk hükümeti bir ulusal program onayladı! Sonuçta Türkiye AB'nin Kıbrıs konusundaki tavrı nedeniyle birlikten uzaklaÅŸtı. Avrupa da askerin internet üzerinden siyasete uyarı göndermesini, sivil-asker iliÅŸkilerini giriftleÅŸmesini görüp ÅŸok oldu. Umarım ÅŸimdi bu hava ortada kalkıyordur. Önemli olan Avrupa'ya doÄŸru mesajı vermek.

Nedir doÄŸru mesaj?
Türkiye'nin Avrupalı kimliÄŸinin vurgulanmasıdır. ErdoÄŸan bunu yapmalı.

OXFORD'LU ORTADOÄžU TUTKUNU
48 yaÅžIndakÄ° Hugh Pope Güney Afrika'da doÄŸdu. Oxford Üniversitesi'nde Farsça bölümünü bitirdi. 1970'lerin sonunda Mısır, Lübnan ve Suriye'ye gitti. 1982'de Suriye'de gazeteciliÄŸe baÅŸladı. 1985'te Ä°ran'a geçti, 86-87'de Güney Kıbrıs'ta bulundu. Ardından Ä°stanbul'a geldi. Wall Street Journal'in Türkiye temsilciliÄŸini üslendi. Türkiye ve bölge üzerine çeÅŸitli kitaplar yazdı. Halen Uluslar- arası Kriz Grubu'nun Türkiye masa ÅŸefliÄŸini yürütüyor.

Erdoğan'ı tanımamakta ısrarlılar
Sizce ErdoÄŸan Türkiye'nin Avrupalı bir kimliÄŸi olduÄŸuna inanıyor mu?
(Uzun süre düÅŸünüyor...) Ben Ä°ngilizim. Benim ülkemde insanların yarısından çoÄŸu Avrupalılığa inanmaz. AB üyesi olduÄŸumuz halde. Sonuçta ErdoÄŸan kiÅŸisel olarak buna inanmayabilir ama pragmatik bir lider. Ne söyleyip insanları neye ikna etmesi gerektiÄŸini biliyor. Bu arada Türkiye'nin yeterince önemsemediÄŸi çok vahim bir nokta var.

Nedir?
AB'nin Kıbrıs ile ilgili koyduÄŸu üç yıllık bir süre vardı. Bu süre içinde iliÅŸkilerin normalleÅŸmesini istiyordu. O süre de bu yılın sonunda bitiyor. NormalleÅŸme olmazsa müzakereler askıya alınabilir. Talat ve Hristofyas'ın iÅŸ başında olması bir ÅŸans. Kıbrıs ve Türkiye bunu iyi deÄŸerlendirmeli. Bu yılın sonuna kadar atmosfer çok olumlu. EÄŸer ÅŸans kaçarsa yeni bir formül düÅŸünmek gerek ve çözüm yıllar alabilir.

AB ile müzakereler bu nedenle aksarsa Türkiye bunu ne kadar umursar? Son dönemlerde Türkiye'nin dış politikasında çizdiÄŸi aktif imaj kendine güvenini artırıp, AB'ye olan ihtiyacının azaldığını düÅŸünmesine sebep olmuÅŸ olabilir mi?
EÄŸer öyleyse büyük yanılgı içindeler. Türk hükümeti ÅŸunu düÅŸünmeli: OrtadoÄŸu ülkeleri Türkiye'yi neden böyle sevip sayıyor? AB ile iliÅŸkileri yüzünden. AB ülkeye önemli bir para getirdi. 2005'e kadar yabancı yatırımcılar büyük yatırımlar yaptılar Türkiye'ye. Süreç yavaÅŸlayınca bu yatırımlar da yavaÅŸladı.

 Yani AB ile müzakerelerin durması nedeniyle OrtadoÄŸu Türkiye'ye sırt mı çevirir?
Bu kadar açık olmasa da Türkiye büyük prestij kaybına uÄŸrar. Türkiye Avrupa tarafından eÅŸit muamele gösterilen ilk ve tek ülke. OrtadoÄŸu bunu çok önemsiyor.

ErdoÄŸan'ın Brüksel'de yaptığı konuÅŸmayı nasıl buldunuz? Dört yıl sonra AB'yi Türkiye'nin gerekliliÄŸine yeniden ikna edebildi mi?
KonuÅŸmanın yarısından çoÄŸunu Gazze'ye ayırmasını doÄŸru bulmadım. Türkiye-AB üzerine yoÄŸunlaÅŸmalıydı.

Gülen'in gücü  güvenden geliyor
Üzerinde çeÅŸitli spekülasyonlar yapılan Gülen Hareketi'ni nasıl görüyorsunuz?
Çok iyi organize olmuÅŸ bir grup. Henüz kötü bir yanlarını görmedim. Zaman Türkiye'nin en saygın gazetelerinden biri. BaÅŸarılı okulları var. Bence bu hareketten rahatsız olanlar da organize olup kendilerini ifade etmeliler.

Güçleri nereden geliyor sizce?
Organizasyonun içindekilerin birbirlerine güvenlerinden. Oysa Türkiye'de kimse birbirine güvenmiyor. En büyük sorunları güvensizlik olan bir toplumda bu kadar birbirine güvenen bir topluluk elbette güçlü olur.

Ergenekon'u Türkiye dışında anlayan yok
Ä°ç ve dış politikada bir çeliÅŸki görüyorum. Türkiye dışarıda problem çözücü rolü oynarken içerideki problemleri sürekli artıyor. Bu problemler dışarıdaki çabalara da zarar veriyor mu? ÖrneÄŸin Ergenekon soruÅŸturması dışarıdan nasıl görünüyor?
Bence Türkiye dışında kimse ne olduÄŸunu anlamıyor. Sanırım genel olarak 1990'larda PKK'ya karşı yürütülen kirli savaşın aktörlerin yargılandığına inanılıyor. Ama önemli olan bu sürecin bir temizlenme süreci olduÄŸunun kanıtlanması. Bunu için de yeni bir anayasa ve yeni partilerin bir an önce ortaya çıkması lazım.

Siz uzun zamandır buradasınız ve iÅŸiniz gereÄŸi birçok çevre ile kontakt halindesinizdir herhalde. Ergenekon soruÅŸturmasına bir ÅŸekilde isminizin karışmasından endiÅŸe duyuyor musunuz?
Hayır. Ä°smi geçenler bu ülkenin imajına dışarıda zarar verenler. 301'i destekleyenler vs. Ama bu ülkede kelimeler eylemlerle karıştırılır. Sırf kelimeleri yüzünden eylem içinde bulunmuÅŸ muamelesi görenler olabilir.
Nagehan Alçı

Copyright Türkmedya A.Ş. Akşam Gazetesi Güneş Gazetesi Tercüman Gazetesi Autocar Dergisi Alem Dergisi FourFourTwo Dergisi Eve Dergisi Platin Dergisi Stuff Dergisi Maxim Dergisi Alem FM 89.2 Lig Radyo 92.3