AKÅžAM 02 ÅžUBAT 2009, PAZARTESÄ°

Türkiye'de Kürtçe ders verecek eleman sıkıntısı yok

Arka Plan

YÖK geçtiÄŸimiz günlerde önemli bir çıkış yaptı ve üniversitelerde Kürtçe bölüm açılacağını söyledi. Biz de ne zaman açılır, kim ders verir diye merak ettik ve YÖK'le ve üniversitelerle baÄŸlantı kurduk. Ä°ki taraf da henüz eleman bulamadıklarını, kimin ders vereceÄŸini bilmediklerini, belki yurt dışından uzman getireceklerini söylediler.

"Bu ülkede Kürtçe ders verme yetkinliÄŸinde isim yok mu" sorusunun cevabını merak ettik. Ve küçük bir araÅŸtırma yaptık. Karşımıza 20 Aralık'ta faaliyete baÅŸlayan Nazım Hikmet Marksist Bilimler Akademisi çıktı. Akademinin içinde önümüzdeki hafta Kürdoloji enstitüsü açılıyor. O enstitüde ders verecek, yurt dışından gelmemiÅŸ (!) isimler var.

Ä°stanbul'da 16 yıldır Kürt dilini geliÅŸtirmek için hizmet veren Kürt Enstitüsü de mevcut. Burada da uzmanlar var. Ancak ilginçtir ki YÖK onlarla baÄŸlantı kurmuyor.

Biz her iki kuruma da katkı saÄŸlayan iki isim Sami Tan ve Mevlüt Aykoç ile bir araya geldik. Tan, Kürt Enstitüsü müdürü. Aykoç da o enstitüde ders veriyor. Åžimdi yeni açılan yerde derslere hazırlanıyorlar.

Türkiye'de Kürtçe ders verecek eleman sıkıntısı yok

YÖK'te Kürtçe eÄŸitim tartışılırken, rektörler 'Bu iÅŸin yetiÅŸmiÅŸ elemanı mı var ki bölüm açalım' diye ÅŸikayet ediyor. Ancak 16 yıldır hizmet veren Kürt Enstitüsü'nde çalışan Sami Tan ve Mevlüt Aykoç'a göre kazın ayağı öyle deÄŸil...

Üniversitelerde Kürtçe bölüm açılacağı konuÅŸuluyor. Ancak kimin ders vereceÄŸi tam bir muamma. YÖK ve üniversiteler "Gerekirse yurt dışından uzman getiririz" diyorlar. Gerekir mi?

Sami Tan: Hayır, istenirse Kürtçe ders verecek eleman rahatlıkla bulunabilir. Ama istenmiyor. Bizimle temasa geçen yok. Geçenlerde TRT-ÅžeÅŸ konusunda bize ÅŸöyle bir mesaj geldi: Söyleyin onlara, biz oraya gelemiyoruz, bize yardımcı olsunlar. Sonuçta biz bu dile hizmet etmek için yıllardır mücadele veriyoruz. Tabii ki yardım etmek isteriz.

Size üniversitede ders vermeniz için teklif gelir mi?
ST: Beklemiyorum. Gelmez. Ama ÅŸu bilinmeli ki burada ders verebilecek yetkin isimler var. Zana Farkini var mesela. Bizim Kürtçe sözlükleri hazırlayan arkadaÅŸ. Diyarbakır'da Kürt Yazarlar DerneÄŸi var bir de. Orada gramer üzerine ciddi çalışmalar yapılıyor.

Avrupa'dan uzman getirme fikrine ne diyorsunuz?
Mevlüt Aykoç: Avrupa'dakilerin yetkinliÄŸinin Türkiye'dekilerin üzerinde olduÄŸunu düÅŸünmüyorum.

Ama Avrupa'da ortam dilin geliÅŸmesi için çok daha müsait.
MA: Öyle ama bir kere sen Kürt toplumunun dışındasın. Buradaki gibi beslenme imkanın yok.

Siz önümüzdeki haftadan itibaren dersler vereceksiniz. Kimler gelecek?
ST: Meslek sahibi olanlar gelir diye tahmin ediyorum. Kürtçe derslerine ağırlıklı olarak Türkler ya da yabancılar gelir. Kürtçe edebiyata ise Kürt vatandaÅŸlar.

Kürtçe eÄŸitim denince standart bir dilden bahsetmiyoruz, deÄŸil mi? ÇeÅŸitli lehçeler var.
ST: Evet, Türkiye'de konuÅŸulan iki lehçe var: Kurmançi ve Zazaki. Kürtler'in yüzde 70'i Kurmançi konuÅŸuyor. Bizim derslerimiz de Kurmançi olacak.  Toplam beÅŸ lehçe var. Kurmançi ve Zazaki dışında Sorani, Hewrami ve Lori konuÅŸuluyor. Sorani Kuzey Irak bölgesinde, Hewrani Irak-Ä°ran sınırında ve Lori Ä°ran'da yaygın.

Ä°stanbul Türkçesi'nin Kürtçe'deki karşılığı hangisi?
MA: Kurmançi Kürtler'in çoÄŸunluÄŸunun kullandığı lehçe olduÄŸu için yaygın. Ama Sorani'nin de Zazaki'nin de kendi yazılı dokümanları var. Bizim kullandığımız metinler Kurmançi.

Üniversitelerdeki Kürtçe bölümünde eÄŸitim Kurmançi mi yapılacak?

MA: Evet, TRT-ÅžeÅŸ'in yayınlarının yüzde 90'ı Kurmançi. Sadece haberleri Zazaki olarak dinledim.

Zazaki ve Kurmançi lehçeleriyle konuÅŸanlar birbirleriyle anlaÅŸabiliyor mu?ST: Aynı bölgede yaÅŸayanlar anlaşıyor ancak farklı bölgelerde arada kopukluk olduÄŸu için sıkıntı var. Ama özel televizyonların açılması ile birlikte bu kısmen aşıldı.

Sorani Kürtçesi ile yazılı bir metni Kurmançi bilen biri okuyabilir mi?
ST: Hayır, çünkü en baÅŸta alfabe farklı. Sorani Arap harfleriyle yazılıyor. Latin alfabesi ile yazılsa belki biraz anlaşılabilir.

O zaman ciddi bir kaynak sorunu olabilir. Yazılı Kürtçe genelde Irak ve Ä°ran tarafında geliÅŸmedi mi?
MA: Burada ciddi bir yaklaşım olursa bu sorun 4-5 senede aşılır. Kürtçe yazılı eserlerin sayısı hızla çoÄŸalıyor. 90'lara kadar basılı eser sayısı 100'dü, ÅŸimdi ise 1000 civarında.

Alfabe yasak TV serbest

TRT-Şeş'i nasıl buluyorsunuz?
ST: TRT-ÅžeÅŸ ÅŸu anki haliyle korsan bir televizyon. Yasal alt yapısı yok. Mesela Kürtçe alfabe yasağı devam ediyor ama kanal bu yasağı tanımıyor. Kanunu çiÄŸnemiÅŸ oluyor bir bakıma. Bu çeliÅŸkinin çözülmesi gerek.

Ä°çerik olarak tatmin edici mi?
ST: Daha önceki TRT yayınına göre çok daha ileri ama gene de oradaki Kürtler, Kürtçe konuÅŸan Türkler olarak varlar. Filmler, haberler, tartışma programları Türkçe üzerine dublajlı yayınlanıyor. Oysa halihazırda Kürt sineması var, ondan faydalanabilirler.

MA: Yapılanlar günü kurtarmaya yönelik. Halen birçok yasak duruyor. ÖrneÄŸin cezaevlerinde Kürtçe konuÅŸmayı güya serbest bıraktılar ama mahkum Türkçe biliyorsa konuÅŸamıyor!

Stand-up'çı Murat Batgi'den yararlanılsın

TRT-ÅžeÅŸ'te Kürtçe sitcom yayınlanması hoÅŸunuza gidiyor mu?
ST: Neden olmasın? Kürtçe bir dil ve yaÅŸamın her alanına girmeli. Kullanıldığı sürece bu dil geliÅŸir. Kürtçeyi sadece geleneksel kalıplara sokmak yanlış bence.

Bir Kürt sitcom'unun bir Türk sitcom'undan farkı ne olur?
ST: Sonuçta uzaktan bakıldığında çok farklı deÄŸil iki topluluk. Uzun yıllardır birlikte yaÅŸamanın getirdiÄŸi benzeÅŸme de var. Kürt sitcom'una gelecek olursak, Kürtler'in deÄŸiÅŸimini, mücadelesini ele almazsa baÅŸarılı olamaz.

Nasıl olacak bu?
ST: Biz de deÄŸiÅŸiyoruz, dönüÅŸüyoruz, kendimizle alay ediyoruz. Mesela Murat Batgi diye bir stand up'çı var. Sizin Cem Yılmaz gibi. Kürtler arasında çok popüler. Kürtler'in bir kuÅŸağı cezaevinde kaldı, onların yaÅŸadığı çarpıklıklar var. Tüm bunları esprili bir dille yansıtıyor. Ondan faydalanılmalı.

Yani Kürt portresi ete kemiÄŸe mi büründürülmeli?
ST: Evet, doÄŸru düzgün bir sitcom olacaksa Türkiye toplumunun ezberlediÄŸi klasik Kürt tiplemesinin ötesine geçmeli. AÄŸa-paÅŸa-namus cinayetine kurban giden kadına odaklanmamalı yalnızca. Bugün Kürtler de ÅŸehirli oldu, kadınları kadın hareketinin içinde mücadele ediyor. Aile içi iliÅŸkileri deÄŸiÅŸti vs.

Åžehirli bir Kürt'ü nasıl tarif edersiniz?
ST: BulunduÄŸu konuma göre tavır alan, köyden geldiÄŸi için o kimliÄŸi ÅŸehirde de tam olarak üzerinden atamayan, otoriteye baÄŸlı pozisyon deÄŸiÅŸtiren biri. Kürtler bunları aÅŸmak konusunda ciddi çabalar gösterdiler ama hala tam aşılamadı.

Nazım Hikmet Marksist Bilimler Akademisi
20 Aralık'ta BEKSAV'a baÄŸlı açılan akademide Marksist bakış açısına göre çeÅŸitli disiplinlerden uzmanlar dersler verecek. Kürtçe'nin yanı sıra felsefe, politik ekonomi, Ä°ngilizce, Arapça, kadın ve tarih konularında çalışmalar yapılacak. Kürdoloji Enstitüsü çalışmalarına 9 Åžubat'ta baÅŸlayacak. Sami Tan ve Mevlüt Aykoç burada ders verecek. Akademinin baÅŸkanlığını Alp Altınörs yürütüyor. Kursların kapısı herkese açık. Tel: 0212-2446725

• PaylaÅŸ |  Google    Live    Facebook    Twitter    Digg|      

• DiÄŸer Roportajlar

  • Türkiye'de Kürtçe ders verecek eleman sıkıntısı yok
    
  • Çalışıyor görünen de iÅŸsiz kaldı
    
  • AB biterse, Türkiye'nin bölgede etkisi kalmaz
    
  • CHP ve ordu el ele AKP'yi iktidar yaptı
    
  • Ersever cinayetinin sırrı Ä°brahim Babat'ta gizli