16 ŞUBAT 2009 PAZARTESİ

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

2009 zor geçecek!

Eylül-ekim dönemindeki ABD finans çöküﬂünden sonra tüm dünyada tüm reel sektör verileri kötüleﬂti€inden tahminler de giderek kötüye dönmek zorunda kald› ve bütün dünyada 2008 y›l› ortalama beklentiden kötü geçti.

2008 sonu-2009 baﬂ› döneminde ABD, Avrupa ve Japonya uzun süredir ilk kez ayn› anda resesyon yaﬂ›yor olacak. Bu durgunlu€a karﬂ› ard› ard›na kamu bütçesinden kurtarma paketleri aç›klan›yor, Merkez Bankalar› da baﬂta FED olmak üzere para politikas›n› gevﬂeterek ekonomik durgunlu€un önüne geçmeye çal›ﬂ›yor. Aç›klanan kurtarma paketlerine ve Merkez Bankalar›’n›n aktif politikalar›na ra€men durgunlu€un sona ermesi ve ekonomik toparlanman›n baﬂlamas› zaman alacak. Beklentiler Amerikan ekonomisinin 2008’in son çeyre€inde yüzde 5 civar›nda rekor bir küçülme yaﬂad›€› yönünde. 2009’un ilk iki çeyre€inde de büyüme oranlar›n›n daha küçük ama negatif gerçekleﬂmesi bekleniyor.

ﬁu anda aral›k gerçekleﬂmelerine göre revize edilen beklentilere göre ABD’de ekonomik toparlanman›n baﬂlamas› gecikecek, 2009 y›l›n›n ikinci yar›s›na do€ru gerçekleﬂecek. ABD ekonomisinin y›l›n ilk yar›s›nda küçülmeye devam etmesi, ikinci yar›s›nda ise büyümeye baﬂlamas›, ama y›l genelinde yüzde 1 oran›nda küçülmesi bekleniyor. Ekonominin tam anlam›yla normalleﬂmesi ise ancak 2010’da yüzde 2.5 oran›ndaki büyüme oran› ile gerçekleﬂecek. Durgunlu€u ABD’ye göre daha yo€un yaﬂayan Avrupa’n›n Almanya ve Fransa gibi büyük ekonomilerinde ise ekonomik gidiﬂat›n ABD paralelinde gerçekleﬂmesi bekleniyor. Avrupa Komisyonu’nun resmi beklentilerine göre, AB ekonomileri toplamda 2009’da yüzde 0.2, 2010’da da yüzde 1.1 oran›nda büyüyecek.

Türkiye ise, içerideki politik gerilimi hariç tutarsak, dünyadaki finansal krize oldukça haz›rl›kl› yakaland›. 2001 krizi sonras›nda bankac›l›k sektöründe gerçekleﬂtirilen reformlar ve bütçe disiplininin sürdürülmesi dünyadaki finansal krizin Türkiye’ye s›çramas›n› önledi. Hem özel hem de kamu bankalar›n›n yap›s› 2001 krizinden sonra son derece sa€lamlaﬂt›r›lm›ﬂt›. Türkiye’de ipotek piyasas›n›n geliﬂmemiﬂ olmas› da bu noktada bir avantaj oldu.

Di€er yandan bütçe disiplininin 2002’den bu yana sürdürülmesi, kamu borcunun seviyesinin de düﬂmesini saplad›. ﬁu anda Türkiye ço€u Avrupa ülkesine göre daha sa€lam kamu maliyesine ve borç dinamiklerine sahip. Ancak Türkiye’nin ana ihracat pazar› durumundaki Avrupa’da durgunlu€un devam etmesi en baﬂta sanayi sektörünü olumsuz etkiliyor. Benzer olumsuz etkiler taﬂ›mac›l›k ve turizm gibi hizmet sektörlerinde de görülebilir. D›ﬂ talepteki azalma, iç talepte art›ﬂla dengelenemedi€i için Türkiye’de de birkaç çeyrek negatif büyüme oran› görülebilir. Bunun ilk iﬂaretleri 2008’in son çeyre€inde gelmeye baﬂlad›. Di€er yandan, yerel seçimlerin mart ay› sonunda yap›lmas› ile birlikte 2007’deki Cumhurbaﬂkanl›€› seçimlerinden bu yana süren politik gerilimin azald›€› bir döneme girebiliriz. Politik gerilimin azalmas›n›n ekonomiye yans›mas› olumlu olacakt›r. Bu noktada IMF ile yap›lacak anlaﬂma, yabanc› yat›r›mc›lar›n beklentilerini etkilemesi aç›s›ndan önem taﬂ›yor. Ayn› zamanda yerel seçimlerin ard›ndan AB reformlar›n›n yeniden gündeme gelmesi, ekonomide yap›lmas› gereken baz› reformlar›n ele al›nmas› gibi ad›mlar at›l›rsa güven ortam› daha çabuk kurulacakt›r.

Son dönemde petrol, emtia ve g›da fiyatlar›n›n düﬂmüﬂ olmas› da enerji maliyeti aç›s›ndan Türkiye için olumlu . Enerji ithalat›n›n azalmas› cari aç›€› dolay›s›yla da d›ﬂar›dan finansman ihtiyac›n› azaltacakt›r. Bankalar›m›z sorun beklenen d›ﬂ sendikasyonlar›n yenilenmesinde oldukça baﬂar›l› oldular. Özel sektörün borçluluk oran› kafalarda soru iﬂareti oluﬂtursa da, finansman ihtiyac›n›n, IMF ile anlaﬂman›n sonras›nda önemli bir s›k›nt›ya neden olmayaca€›n› düﬂünüyoruz. IMF ile yap›lacak anlaﬂman›n AB reformlar› ile desteklenmesi de do€rudan yat›r›m giriﬂlerini art›raca€› için çok önemli.

Düﬂen petrol fiyatlar› ve zay›flayan iç talep ortam›nda enflasyonun da 2009’un ilk yar›s›nda yüzde 6-8 aral›€›na düﬂmesi sürpriz olmayacakt›r. Merkez Bankas›’n›n faiz indirimlerine bir müddet daha devam etmesini bekliyoruz.

Sonuç olarak, 2009 y›l›n›n Türkiye aç›s›ndan geçmiﬂ y›llara göre oldukça zor geçece€ini, ancak dünyadaki genel görüme göre, ekonomik daralman›n Türkiye’de daha yumuﬂak gerçekleﬂece€ini düﬂünüyoruz. 2009’un ilk yar›s›nda ekonomide negatif büyüme oranlar› sürpriz olmayacak. Ancak, yukar›da belirtti€imiz IMF ile anlaﬂman›n yap›lmas›, politik gerilimin düﬂürülmesi, ekonomik reformlara a€›rl›k verilmesi, kamu maliyesinde de bütçe aç›€›n›n GSYH’n›n yüzde 3’ü seviyesinin alt›nda kalmas› durumunda, y›l›n üçüncü çeyre€inden itibaren ekonominin toparlanaca€›n› tahmin ediyoruz. GSYH’n›n ilk iki çeyrekte negatif büyüme oran›na ra€men, y›l genelinde yüzde 1 civar›nda büyümesini, enflasyonun da dünyadaki fiyat düﬂüﬂlerine paralel olarak y›l sonunda yüzde 7 civar›na düﬂmesini bekliyoruz.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.