16 ŞUBAT 2009 PAZARTESİ

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

ABD'de resesyon takvimi açıklandı!

Bu sütunda 2007 yılının son aylarından beri, nerede ise bir yıldır, peş peşe iki çeyrek negatif büyüme yaşanmadığı için 'henüz ABD resesyonda değil' dedim durdum.

Sonra Eylül-Ekim 2008 aylarındaki finans kesimi çöküşü geldi. 2008 Kasım ayından itibaren başlayan reel kesim çöküşü de verileri kötüleştirdi. Nitekim ABD üçüncü çeyrek reel büyümesi önce eksi yüzde 0.3 ilan edildi. Sonra da eksi 0.5 değerine revize edildi. Sonunda da 17 Kasım tarihinde ABD Philadelphia FED, her üç ayda bir yaptığı gibi, 51 profesyonel tahminci iktisatçı tarafından yapılan 2008 dördüncü çeyrek ortalama büyüme tahminini ve 2009 bütünü için çeyrekler itibarıyla ortalama tahminleri yayınladı. Bu noktada (Kasım 17 2008) 2008 son çeyreği tahmini negatif ve yüzde 2.9 eksi olarak ortaya çıktığından, ABD'de Ocak 2009 tarihinde, 2008 son çeyreğinin tablosunu ilan edince, piyasa iyice karışır ama gene de tahminlere göre ABD 2009 ortasından itibaren toparlanır, demekteyim.

ABD'de resmi resesyon durumu açıklamasını NBER (Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu) adlı kurumun uzman iktisatçılarından oluşan, yedi kişilik bir komite yapar. Bu komitenin adı 'Cycle Dating Committee' olup yayınladığı şey bir evvelki dönemden gelen pozitif aylık gidişin ne zaman (yani hangi ayda) negatif aylık gidişata döndüğüdür. Bu komitenin başı Harvard'dan M.Feldstein, şu andaki üyeleri ise Harvard'dan Jeffrey Frankel, Northwestern'den R.Gordon, MIT'den James Poterba, UC Berkeley'den David Romer ve Conference Board'dan V.Zarnovitz'dir. Yedinci üye UC Berkeley'den Christina Romer ise 25 Kasım tarihinde Obama tarafından göreve atandığından, komiteden istifa etmiş ve 28 Kasım tarihinde telefon görüşmesi (conference call) ile yapılan toplantıya ve yapılan açıklamaya katılmamıştır.

Komite bu toplantıda şu açıklamayı yaptı: 'ABD ekonomisi, 2001 yılı kasım ayında başlayan genişleme süreci ile 73 ay sonra Aralık 2007 tarihinde bir zirveye ulaşmış ve o tarihten itibaren ekonomi aylar boyunca daralmaya başlamıştır (bir evvelki 1990'lı yılların daralması da 120 ay genişlemeden sonra gelmişti). Böylece komite resesyon başlama tarihini 2008 Aralık ayı sonrası olarak tespit etmiştir.'

NBER komitesinin görevi kendi resmi açıklamasına göre aylık gidişata bakarak zirveden düşüşün ne zaman başladığını, sonra çukura ve sonra da bir sonraki zirveye hangi ayda ulaşıldığını tespit etmektir. NBER resesyon tanımı ise aşağıdaki şekildedir. 'A recession is a significant decline in economic activity spread across the economy, lasting more than a few months, normally visible in production, employment, real income, and other indicators. A recession begins when the economy reaches a peak of activity and ends when the economy reaches its trough. Between trough and peak, the economy is in an expansion.'

Gene kendi açıklamasına göre NBER komitesinin nihai hedefi ve görevi 'aylık kronoloji' tespitidir. Komite, bizim gibi elinde büyük çapta çeyrekler itibarıyla veriler (az sayıda da aylık veri) olduğu için resesyon tanımı olarak peş peşe iki çeyrek negative büyüme tanımını kullananlara göre (tüm medya), büyük avantaj sahibidir ve hedefi de farklıdır. Çünkü elinde dışarıya verilmeyen birçok aylık veri mevcuttur. Görevi de 'zirve, çukur, zirve' dönüşümlerinin aylarını tespit etmektir. ('The committee's primary role is to maintain a monthly chronology of the business cycle. For this purpose, the committee mainly relies on monthly indicators').

28 Kasım günü yapılan açıklamanın notları internette NBER adı ile arama yapıldığı takdirde önünüze çıkar. Komite, yapılan açıklamaya göre, resesyonun başlangıcını tespitte çok zorlanmıştır. Çünkü elindeki aylık verilerde çelişkili mesajlar ortaya çıkmıştır. Gene NBER açıklamasına göre, onların baktığı çeyrekler itibarı ile veriler, 2007 son çeyreği ile Haziran 2008 (yani 2008 ikinci çeyrek sonuna kadar) arasında karmaşık sinyaller vermektedir. Üretim tarafından gelen çeyreklik hesaplar ile gelir tarafından gelen çeyreklik gelişmeler birbiri ile çelişkilidir ve net bir resesyon yargısına fırsat vermemektedir. Ancak NBER normal vatandaşın elinde olmayan birçok resmi ve özel aylık verilere sahiptir. Mesela Macroeconomic Advisers adlı özel şirketin hazırladığı aylık milli gelir verilerinin NBER tarafından kullanıldığı bilinmektedir ve NBER kendisi de bunu söylemektedir.

NBER resesyon başlangıç ve bitiş açıklamaları, genelde olaydan ortalama 6-18 ay sonra yapılmaktadır. Bu nedenle şirketler kesimi ve medya için çok faydalı olmamaktadır. Ancak bu seferki açıklama nedense ABD ve dünyanın diğer piyasalarında büyük etki yaratmış bulunuyor. Piyasalar bu açıklama sonrasında dünyanın her yerinde büyük dalgalanmalar yaşadı.

Kendi pozisyonumu şöyle açıklayayım. Konunun uzmanı olmayanların konu ile ilgilenmesi son derece iyidir. Çünkü insanları bilgiye ulaştırır, vatandaş bilinç sahibi olmaya başlar. Ama konunun uzmanı olmayanların uzmanlar hakkında yargı yapması, doğru bir yaklaşım değildir. Yukarıdaki bilgiler, bu tür yargılara sahip olan 'internet kovboyları' için verildi.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.