AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2009-02-16

Buyurun biraz iyimserlik!

Baltic Dry Index' her gün Londra'da yerleşik 'Baltic Exchange' adı ile tanınan kurum tarafından yayınlanan ekonomik bir veridir. 26 ayrı deniz nakliye hattını temel alıp brokerlere çeşitli tip okyanus geçer deniz kargo taşınmasında  kote edilen fiyatları toplar ve günlük ortalama fiyatları yayınlar. Bu indeks abone olunarak veya Reuters ve Bloomberg gibi finansal ve ekonomik veri yayınlayan kuruluşlardan elde edilebilir.
Bu indeks kargo taşıma talebinin (kuru yük taşımacılığı) ve kargo taşıma hizmeti arzının (taşıyıcı gemiler) dengesinin nasıl geliştiğini kote edilen fiyatlara dayanarak sergiler. Genelde gemi arzı pek esnek değildir. Yeni gemi birkaç yılda imal edilir ve gemiler kolay kolay ucuz şekilde, bir yere park edilemez. Bu nedenle az miktarda talep artışı bile fiyatları yukarı iter. Ancak bugünkü kriz ortamında ve kargo gemilerinin kenara çekildiği ve taşıma arzının bol miktarda mevcut olduğu  durumda, Baltic Dry Index deniz taşımacılığında kuru yük nakliye hizmetinde  gerçek gelişmeleri en iyi sergileyen göstergelerden biridir.

Okyanus geçen deniz kargosu büyük çapta üretime girecek hammadde ve yarı mamulden oluştuğundan (demir çelik, maden, inşaat malzemeleri gıda gibi şeyler)  ekonomistler tarafından 'leading indicator' yani, gelişmeleri önceden sinyalleyen 'öncü gösterge' olarak izlenir. Üstelik bu indeks borsa veya döviz piyasaları gibi spekülatif içerik taşımaz, ayrıca işsizlik verileri veya reel büyüme gibi geç de sinyal vermez. Yukarıda belirtildiği gibi de günlük olarak yayınlanır.

2008 yılı mayıs ayında kriz hafif hafif gelmekte iken, BDI yayınlanmaya başladığı 1985 yılından bu yana en yüksek değeri olan 11.973 değerine ulaşmıştı.
Aralık 2008 başında krizi herkesin tepesine düştüğünde index yüzde 94 düşerek 663 puana inmişti. Bu 1986 yılından bu yana en düşük değer idi.
4 Şubat 2009 günü ise endeks 1316 değerine yükselmişti. Bu kabaca 21 Ekim 2008 civarında bulunduğu yer.
BDI indeksinin en düşük noktasında verilen fiyatlar adeta nakliye masraflarını karşılamaz duruma düşmüştü. Ayrıca nakliyeciler tasarruf yapmak için gemilerin süratini yavaşlatma yolunu da seçiyorlardı. Nakliye şirketleri, gemi sahipleri borç sorunu yaşarken, tersaneler de iflas ile flört ediyorlardı. Tersaneleri ve gemi inşaatını finanse eden bankalar ise karalar bağlarlar.

Aşağıda endeksin son hareketlerinin grafiğini görüyoruz. Galiba bir tersine dönüş yaşanıyor. Tabii ki bu kısmi bir indeks, ama burada görülen trend değişikliği devamlı olursa, iyimserlik hissedebilmek için ortada önemli bir neden var anlamına gelebilir.


Kendisi ile konuştuğum bir uluslararası deniz nakliyecisi arkadaşım (Türk firması) son üç haftadır gerçekten bir kıpırdanma olduğunu ve örneğin 1.5 yıldır göremediği İngiltere'ye demir çelik nakliyesi taleplerini, bu hafta makul fiyatlarla bağladığını belirtti. Son aylarda, yani Ocak 2009'a kadar olan dönemde, sadece tarım ürünleri ve enerji projeleri ile ilgili taşımacılığın çok düşük fiyatlı talebi olduğunu, özellikle Karadeniz çevresindeki ülkelerde denizde enerji arama kaynağı arama ve rüzgar enerjisi ile ilişkili malzeme nakliyatı gerçekleştiğini, ama şimdi normal kargoya geri dönüş başladığını belirtti. 
Grafik: Baltic Dry Index (BDI)   21 Ekim 2008-4 Şubat 2009