Tüm dünyada ve ülkemizde birçok veri yayınlanmakta ve geleceÄŸe dönük tahmin yapabilmek daha da kolaylaÅŸmakta. Dünyada 2 Nisan 2009 tarihinde Londra'da G-20 toplantısı var. Buradan çıkabilecek bazı önlemler global toparlanma için çok önemli olabilir. Ama geliÅŸmiÅŸ ülkelerin, pasif politikaları ve korumacılığı bırakıp, herkesin aynı yolun yolcusu olduÄŸunu düÅŸünmesi gerek. Global medyaya bakıldığı takdirde pek de iyimserlik gözükmüyor. Her koyun kendi bacağından asılmak zorunda kalabilir!
Ülkemizde ise 2008 yılı GSYİH verileri yayınlandı. Türkiye global krizden ciddi boyutta etkilendi. Bu da normal. 2009 yılı başı da aynı boyutta daralma ile geçecek. Bu ortamda bizim de IMF ile anlaÅŸmamız, revize bir bütçe planı ve yeni büyüme tahminleri yapmamız gerek. Bu neden gerekiyor?
AÅŸağıda yeni ilan edilen 2008 kamu borcu/GSYİH oranı tablosu var. Borç durumumuz 2002 yılına göre son derece iyileÅŸmiÅŸ durumda. Ama bütçe açıklarının büyüyeceÄŸi, bunun da borç oranını yükselteceÄŸi belli. Dikkat edilirse borç sayıları hafif hafif yükselmeye baÅŸladı. Tabii ki güçlü yanlarımız var. Döviz rezervi yüksek, bankalarımız eskisi gibi sorunlu deÄŸil, bütçe açıklarımız henüz oldukça küçük, durgunluk nedeni ile de cari denge daralıyor. Fakat üretim ve tüketim durdu, iÅŸsizlik de büyüdü. Dünya da kargaÅŸa içinde. Tablo 1 2008 yılı için eldeki en son kamu borcu verilerini aktarıyor.
Tablo 1: Kamu Borcu / GSYİH (%)
2002 2006 2007 2008
İç Borç 44.2 35.4 32.4 31.5
Dış Borç 29.1 12.6 9.7 11.8
Toplam brüt 73.3 48.2 42.2 43.3
Toplam net 61.4 48.2 42.2 43.3
Net İç 36.2 30.0 28.1 26.5
Net Dış 25.2 4.0 1.3 2.0
AB Tanımlı Top. 73.7 46.1 39.4 39.5
Alttaki grafik ise 1994 ve 2001 krizleri sonrası ile ÅŸu anda bulunduÄŸumuz noktayı birbirinin üstüne bindirerek karşılaÅŸtırıyor. Kırmızı çizgi, 1993-2001 arasındaki büyıümeyi mavi çizgi de 2000-2008 arası büyümeyi çeyrekler itibarıyla sergiliyor. Türkiye 2008 -2009 sürecinde döviz kökenli bir çöküÅŸ yaÅŸamadı ama daralma 2001 boyutuna oldukça yaklaÅŸtı.
Tablo 2 ise krizden çıkış için ümidimiz olan euro bölgesi ekonomilerinin ortak geliÅŸmelerini gösteriyor. Veriler Avrupa Komisyonu'nun Ocak 2009 tarihindeki revize tahminlerine dayanıyor.
Tablodan görüldüÄŸü gibi 2009 yılı tahmininde her ÅŸey eksi deÄŸerler alıyor. 2010 ise daha iyimser pozitif tahminler sergiliyor.
Belli ki, ABD'den iyi haberler gelmeye baÅŸladı ama ortak hareket edemeyen euro bölgesinde, 2009 henüz toparlanma sergilemiyor. Bu bizim için de kötü haber. Çünkü biz genelde bu bölgeye endeksli bir ekonomiyiz.
Tablo 2 Euro Bölgesi /Ocak 2009 Revize Veriler (büyüme oranları %)
2008/1 2008/2 2008/3 2008/4 2009 2010
Çeyrek Çeyrek Çeyrek Çeyrek Yıllık Yıllık
Tah. Tah.
GSYİH 0.7 - 0.2 - 0.2 - 0.3 -1.9 0.4
Özel Tük. 0.1 - 0.3 0.2 -0.3 -0.1 0.3
Yatırım 1.2 - 1.2 - 0.6 - 3.7 -5.5 -0.7
İhracat 1.6 E- 0.1 - 0.1 - 6.4 -4.3 1.2
İthalat 1.2 - 0.5 1.3 - 4.7 -2.6 0.9