AKÅžAM | PAZAR | 19 NÄ°SAN 2009, PAZAR

Amatör depremciler güçlerini birleştirdi

Kimi karıncalara bakıyor, kimi bulutlara, kimi hayvanlara, kimi bitkilere... 1000'i aÅŸkın gönüllü üyesiyle deprem öncesinde doÄŸada ortaya çıkan iÅŸaretleri izleyen DOHAD (DoÄŸa Hareketleri AraÅŸtırma DerneÄŸi) oluÅŸturduÄŸu geniÅŸ gözlem ağının yanı sıra ünlü bilim insanlarının ve kurumların da verdiÄŸi destekle ÅŸu sıralar en isabetli deprem tahminlerine imza atıyor.
17 AÄŸustos 1999 Kocaeli Depremi'nden bu yana geçen 10 yıl içinde deprem konusunda aklımıza kazınan bilgilerden biri de, bilim adamlarının sürekli tekrarladığı ÅŸu cümleydi: 'Depremi tahmin etmek mümkün deÄŸildir!'
Ama ÅŸimdilerde iÅŸin rengi deÄŸiÅŸiyor, bilim dünyası artık bunun aksine inanıyor. Ä°TÜ ve TÜBÄ°TAK'tan NASA'ya kadar yerli ve yabancı pek çok köklü bilim kuruluÅŸunun deprem tahmin projelerine yoÄŸunlaÅŸmış olması bunun kanıtı. Ä°kinci önemli kanıtsa artık bilim dünyasının amatör deprem tahmincilerine kulak vermeye, hatta onlarla birlikte çalışmaya baÅŸlaması!
Geçen haftalarda Ä°talya'nın Abruzzo bölgesinde yaÅŸanan 6,3'lük depremin ardından gözler 'Ben önceden uyardım ama kimse dinlemedi' diyen deprem tahmincisi Giampaolo Giuliani'ye çevrilmiÅŸti. Oysa Türkiye'de deprem tahmininin alasını yapan bir amatör grup var: DOHAD yani DoÄŸa Hareketleri AraÅŸtırma DerneÄŸi! 1000'den fazla gönüllü gözlemcisiyle karıncadan kuÅŸa, kedi-köpekten balığa, bulutlardan gazlara, sulardan bitkilere doÄŸadaki pek çok parametreyi büyük bir titizlikle düzenli olarak takip ediyor. Bu parametrelerin birkaçında birden anormal deÄŸiÅŸimler gözlemlediklerinde 'deprem geliyor' diyorlar. Türkiye'nin deprem konusunda uzman isimleri ve Ä°TÜ gibi deprem tahmini üzerinde bilimsel çalışmalar yürüten kurumların da destek vermesiyle tüm güçlerin birleÅŸtirildiÄŸi DOHAD'da yapılan tahminler de son derece isabetli!

DEPREM 'GELÄ°YORUM' DÄ°YOR
DOHAD çatısı altında, çoÄŸunluÄŸu Marmara Bölgesi'nden eczacı, mühendis, halkla iliÅŸkilerci, ev kadını, doktor gibi pek çok farklı meslekten 1.060 gönüllü gözlemci var. '99 depremini Avcılar'da yaÅŸadım' diyor DOHAD'ın Ä°ç Koordinasyon ve Veri Analiz Grubu BaÅŸkanı Özcan Cabbar: '9 katlı apartmanda oturuyorduk ve o güne kadar apartmanda fare diye bir ÅŸey görmemiÅŸtik. Ama depremden önceki günlerdi ve farelerin apartmanın su borularından üçüncü, dördüncü katlara kadar tırmandıklarını gördük. Öyle çok fare vardı ki, içeri girmesinler diye balkon kapılarını kapalı tutuyorduk. O zamanlar deprem konusunda bilinçsizdik, bunların ön iÅŸaretler olabileceÄŸini ancak depremden sonra fark ettik.' 
DOHAD BaÅŸkan Yardımcısı Birsen Gedik de benzer bir hikaye anlatıyor: 'Depremi Çınarcık'ta yaÅŸadım. O dönemde denizanaları öldü, deniz ısındı, dalgalar oluÅŸtu... Ama bunların bir anlamı olabileceÄŸini hiç bilmiyordum. Oysa doÄŸa bizi uyarıyor; deprem aslında 'geliyorum' diyor.'
Benzer olayları yaÅŸayıp da 'bunları bilseydik deprem olacağını bilebilir miydik' sorusunu kendine soran birçok kiÅŸi, doÄŸadaki deprem habercisi deÄŸiÅŸimleri araÅŸtırmak üzere internete baÅŸvurunca DOHAD'çılar sanal ortamda birer ikiÅŸer birbirini bulmuÅŸ. DOHAD Yönetim Kurulu BaÅŸkanı Fuat Agalday, 'Hepimizin aklında 'önceden yeterince veri toplanabilseydi bu deprem tahmin edilebilirdi' düÅŸüncesi vardı. 1975'te Çin'de halk ile resmi kuruluÅŸların birlikte çalışıp detaylı bilgiler toplayarak alarm vermeyi baÅŸardıkları Haicheng Depremi örneÄŸindeki gibi ciddi bir çalışmayı biz niye yapmayalım dedik' diyor; 'Böylece gönüllülük esasına dayalı olarak doÄŸada deprem öncesi olabilecek anomalileri gözlemleyip paylaÅŸtığımız www.sismikaktivite.org sitesini oluÅŸturduk. 2002'de de DOHAD ismiyle dernekleÅŸtik.'
DOHAD'ın gönüllüleri gözlemlerini havadan suya, hayvanlardan bitkilere çok geniÅŸ bir alanda yapılıyor. Depremin yaklaÅŸtığını iÅŸaret eden hayli ilginç parametreler de var. ÖrneÄŸin küstüm çiçeÄŸini gözlemleyen Birsen Gedik, sadece dokunduÄŸunuzda yapraklarını kapatan bu çiçeÄŸin depremden birkaç saat önce yapraklarını kendiliÄŸinden kapattığına dikkat çekiyor. DOHAD Genel Sekreteri Işık Pot'un gözlem alanı ise kendi bedenindeki deÄŸiÅŸimler. 'Ortaokul yıllarında bir gün hiç olmayan bir ÅŸey oldu, bacaklarım yanıyordu. 'Nedir bu' derken o gece Bulgaristan'da 6'lık bir deprem oldu' diyen Pot ekliyor; 'AraÅŸtırınca deprem öncesinde fiziksel tepki veren baÅŸka insanlar da olduÄŸunu öÄŸrendim. Sebep vücudumun elektromanyetik alanda meydana gelen deÄŸiÅŸikliklere tepki vermesi.'
Deprem öncesinde elektromanyetik alanda meydana gelen deÄŸiÅŸiklikler daha pek çok ÅŸeyi de etkiliyor: Elektronik aletler bozuluyor, telefonların ÅŸarjı aniden boÅŸalıyor, araba teyplerinin hafızaları siliniyor, televizyonlar kanal atlıyor... Ama elbette bu deÄŸiÅŸimleri en çok hayvanlar hissediyor.
Bir eczacı olan ve karıncaların davranışlarını gözlemleme konusunda uzmanlaÅŸan Özcan Cabbar, elektromanyetik alanın yanı sıra deprem öncesinde yeraltında oluÅŸan hareketlenme ile ortaya çıkan ısı, gerilim ve gaz çıkışlarını özellikle yeraltında yaÅŸayan karınca, yılan, fare gibi hayvanların çok daha erken hissedebildiÄŸini ve bu deÄŸiÅŸimlere daha belirgin tepkiler verdiklerini söylüyor. 'Evimin civarında belirlediÄŸim ve sürekli gözlemlediÄŸim birkaç karınca yuvası var. Her sabah iÅŸe gitmeden ve her akÅŸam eve dönerken bu karıncaların davranışlarını kontrol ediyorum. Herhangi bir anomali görürsem hemen siteye bildiriyorum. Deprem öncesinde karıncalarda yuvadan dışarı kaçma, küçük kümeleÅŸeler gibi davranışlar olabiliyor. Deprem büyüklüÄŸü ve yakınlığına göre daha ÅŸiddetli tepkiler de oluyor.'

BÄ°RLÄ°KTEN KUVVET DOÄžAR
Ama elbette DOHAD'da tek bir parametreye göre tahmin yapılmıyor. Ä°sabetli tahminler çok yönlü ve geniÅŸ gözlem ağı sayesinde ortaya çıkıyor.  Özcan Cabbar ÅŸöyle açıklıyor: 'Mesela Marmara'nın güneyinde belirli bir bölgeden pek çok gözlemci tarafından aynı anda internet sitemize karıncaların kümeleÅŸtiÄŸi, martıların çemberler çizerek uçtuÄŸu, telefonlarda ani ÅŸarj boÅŸalması olduÄŸu vs gibi farklı parametrelerde anomaliler yoÄŸun ÅŸekilde bildirilmeye baÅŸlanıyor; iÅŸte o zaman 'o bölgede bir ÅŸey var' diyebiliyoruz. Bu bilgileri toplayıp analiz ediyoruz, bize destek veren hocalarımızla paylaşıyoruz, sonra da bir rapor olarak sitemizde yayınlayarak, bu bölgede yakın zamanda deprem beklediÄŸimizi duyuruyoruz.'
Deprem tahmini çalışmalarında teknik ve bilimsel kaynaklardan da faydalanıyorlar. Bunların başında Ä°TÜ'de Berk ÜstündaÄŸ baÅŸkanlığında yürütülen deprem tahmin projesinden gelen veriler var. DOHAD'a büyük destek veren Ä°TÜ araÅŸtırmacıları yaptıkları ölçümleri, belirledikleri anomalileri DOHAD'ın amatör deprem tahmincileriyle paylaşıyor. Elektronik mühendisi olan Fuat Agalday'ın kendi çabalarıyla yaptığı ve Marmara Bölgesi'nde 7 farklı noktaya yerleÅŸtirilen sismometrelerden gelen ölçümler de cabası. Zire Fuat Agalday, 'Jeofiziksel veriler toplamak çalışmalarımızın somut ve ölçülebilir olması açısından son derece önemli' diyor. Yard. Doç. Dr. OÄŸuz GündoÄŸdu, Prof. Dr. UÄŸur Kaynak, Prof. Dr. Haluk EyidoÄŸan gibi Türkiye'nin deprem konusunda en yetkin isimlerin de desteklediÄŸi DOHAD büyük depremi avlayacak gibi görünüyor.

5'LÄ°K DEPREMLERÄ°N HÄ°ÇBÄ°RÄ°NÄ° KAÇIRMADIK
Küçük depremlerde doÄŸada belirtilerin daha az olduÄŸunu söyleyen DOHAD gönüllüleri tahmin raporlarını daha çok 4 üzerindeki depremler için çıkarıyorlar. Marmara Bölgesi civarında özellikle 4-5 büyüklüÄŸündeki depremlerin meydana geldiÄŸi 2003- 2004'teki tahminlerinin hepsinde de isabet ettirmiÅŸler. Ä°ÅŸte DOHAD'ın önceden bildiÄŸi depremler:
* 21 Mayıs 2003'te meydana gelen 4,5 büyüklüÄŸündeki Düzce depremini
5 gün öncesinden;
* 9 Haziran 2003'te meydana gelen 5,1 büyüklüÄŸündeki Bandırma depremini yine 5 gün öncesinden;
* 6 Temmuz 2003'te meydana gelen 5,3 büyüklüÄŸündeki Saros depremini
4 gün öncesinden;
* 14 Nisan 2004'te meydana gelen 4,6 büyüklüÄŸünde Bolu depremini
2 gün öncesinden;
* 15 Haziran 2004'te meydana gelen 5,2 büyüklüÄŸündeki Gökçeada-Çanakkale depremini 2 gün öncesinden;
* 27 Haziran 2004'te meydana gelen 4,5 büyüklüÄŸündeki Türkiye-Yunanistan sınırı depremini da 9 gün öncesinden internet sitelerinde duyurmayı baÅŸardılar.

DOHAD BÄ°R DEPREMCÄ°LER ORDUSU
Prof. Dr. UÄŸur Kaynak
DOHAD'a destek veren pek çok bilim adamından biri de Kocaeli Üniversitesi Jeofizik Bölümü Emekli ÖÄŸretim Üyesi Prof. Dr. UÄŸur Kaynak.  DerneÄŸin danışma kurulu üyeliÄŸini de üstlenenen Kaynak DOHAD için ÅŸunları söylüyor: 'Depremlerin önceden haber verilebileceÄŸine kesinlikle inanıyorum. Zira doÄŸa sinyalleri veriyor. Ancak DOHAD kurucuları beni gruba davet ettiÄŸinde ilk baÅŸta böyle amatör bir grubun tamamen bilim dışına çıkacağı hatta ÅŸarlatanlık mertebesinde çalışmalar yapabileceÄŸi korkusuyla kabul etmemiÅŸtim. Ama kapıdan kovdum, bacadan girdiler. Baktım doÄŸru ve mantıklı ÅŸeyler söylüyorlar, üye oldum. Benim buradaki misyonum DOHAD'ın bilimsellikten uzaklaÅŸmasını önlemek ve gönüllüleri bilim adına bilinçlendirmek. Bence DOHAD etkili bir proje; çünkü internet üzerinde bir amatör depremciler ordusu oluÅŸturuyor. Åžu anda Marmara Bölgesi'ne yoÄŸunlaÅŸmış durumda ama benim hayalim gözlemcilerinin tüm Türkiye'ye yayılması. Bu sayede Türkiye genelinde tahmin yapabilecek düzeye gelebiliriz.'

TAHMÄ°NLERÄ° MÜKEMMELE YAKIN
Yard. Doç. Dr. OÄŸuz GündoÄŸdu
'Bugün artık kimse 'deprem tahmin edilemez' diyemez. Kesinlikle bir gün hava raporu gibi deprem raporu verilebileceÄŸine de inanıyorum. Ä°lla nokta atışı olmasına gerek yok, bir haftalık ÅŸaÅŸma veya yerin biraz sapması da iyi tahmin sayılabilir. Bu anlamda DOHAD'da da doÄŸa hareketlerini gözleyerek son derece iyi, hatta neredeyse mükemmel deprem tahminleri yapılıyor. Bütün parametreler açısından aÄŸlarını geniÅŸletmeleri ve isabetli tahminler yapmaları için bizler de bilim adamları olarak onları destekliyoruz.

MÄ°NE AKVERDÄ°

• • PaylaÅŸ |  Google    Live    Facebook    Twitter    Digg|      

• DiÄŸer Haberler