AKÅžAM 22 ÅžUBAT 2009, PAZAR

Krizden çıkmanın yolu sosyalizmden geçer mi?

Bankadan para çekemezse vitrini kırıp malları alacak

Kriz toplumsal yaşamı nasıl etkileyecek?

Artan iÅŸsizlik, yoksulluk daha önce bir ÅŸekilde üstü örtülen çeliÅŸkilerin ortaya çıkmasına neden olacak. Milyonlar iÅŸlerini kaybediyorlar ve o ana kadar fark etmediÄŸi yanındaki komÅŸusunun etnik kimliÄŸi birdenbire batmaya baÅŸlıyor. Sistem yerine, elle tutulur suçlu arama psikolojisi, her an patlama hali... Kriz maalesef herkesi birbirine düÅŸman etmiÅŸ vaziyette.

Arjantin türü bir tehlike var mı?

Bir korku senaryosu üretmek istemiyorum ama Arjantin'de olanların bize öÄŸrettiÄŸi ÅŸey ÅŸu; muazzam bir iÅŸsizlik vardı. IMF'nin dayatmış olduÄŸu politikaların sonucu ortaya çıkmıştı. Türkiye'nin önceki yıllarda yaÅŸadığı krizlere benzer ÅŸeylerdi bunlar. Daha ağır bir süreç yaÅŸandı ve iktidar boÅŸlukları doÄŸdu. Hükümetin aczi görüldü. Sonunda Arjantin parasının tamamen deÄŸerini kaybetmesi ile olan oldu. Türkiye'de de bunun olmayacağını kimsenin garanti edebileceÄŸini sanmıyorum. Bizde de kredi dünyasının, döviz piyasalarının saÄŸlam olduÄŸu söylenemez. Krediler geri çaÄŸrılıyor, tedirginlik artıyor. Türkiye'den muazzam bir sermaye kaçışı var. Finans sektöründe bu durumun yeterince hissedilmemesinin nedeni bir yerlerden sıcak para giriyor olmasıdır. Bu paranın giriÅŸi durunca, Merkez Bankası rezervlerini tüketince ne olacak? Büyük bankaların güvenilirlikleri sarsılırsa, o zaman iÅŸ çığrından çıkabilir. Paran yok alamıyorsun, varsa bankadaki paranı da çekemiyorsun, ne yapacak o zaman insanlar? Kıracak camı alacak! Bu bir-iki yıllık geçici bir indi-bindi krizi deÄŸil.

TÜSÄ°AD krizi derinleÅŸtirebilir

Krizden en çok etkilenen beyaz yakalıların hali pür melali ne olur sizce?

AlışveriÅŸ tempolarında düÅŸme çok bariz. Emlak sektöründeki krizi de bence bu kesimlerin tedirginlikleri etkiliyor.

Ä°ktidar bu krizi yönetebilir mi?

Yönetemez, yönetemiyor. Bunu en üst seviyedeki insandan, alt kademelerdeki ekonomiyle ilgilenen zevat açısından da söylüyorum. Hem formasyonları açısından hem de bugüne kadar yapmış oldukları iÅŸleri, deneyimlerini dikkate alarak bu sonuca varmak mümkün.

TÜSÄ°AD?

TÜSÄ°AD kendi derdiyle meÅŸgul. Türkiye kapitalizminin kaymak tabakası. Bu tabaka her zaman kendi iÅŸlerini sürdürebilecek bir devlet politikasını desteklemiÅŸtir. AKP o kadar popüler bir ÅŸekilde geldi ki, TÜSÄ°AD AKP'yi karşısına alırken temkinli davrandı. Ne krizden çıkma anlamında Türkiye'ye önerebilecekleri bir ÅŸey olabilir ne de Türkiye'nin ufkunun zenginleÅŸtirilmesi konusunda. Krizi daha da derinleÅŸtiren birtakım ÅŸeyler yapabilirler kafaları bozulursa.

2009'da neler olabileceÄŸini tahmin ediyorsunuz?

Ä°ktisadi olarak Türkiye büyümeyecek, küçülecek. Bu iÅŸsizliÄŸin artması demektir. Yatırımlar azalacak, hatta durabilir. Bazı bankalar batabilir.

Krizi nasıl anlarız?

Krizi anlamak karlılığı anlamaktan geçer. Teknolojik geliÅŸme ile ekonomide karlılığın düÅŸmesi kapitalizmin sonucudur. Rekabetin bir gereÄŸi olarak ÅŸirketler daha ileri, birim maliyeti azaltan teknolojileri uygulayarak, emek yerine makineleri kullanmak zorunda kalır. Bu zorunluluk piyasalarca ÅŸirketlere dayatıldıkça karlılığın azalması makro düzeyde ortaya çıkar. Kapitalizmin krizlerinin en temel yapısal nedeni budur.

Bu durum işsizliğin artmasına neden olmaz mı?

Olur tabii. Talep eksikliÄŸi, karlılık düÅŸmesi dışındaki nedenlerle de iÅŸsizlik artar. Bizde en son yayınlanan iÅŸsizlik rakamlarının arkasında çok faktörlü bir nedensellik aramak doÄŸru. Medyadaki deÄŸerlendirmeler, iÅŸsizlik istihdam yaratılmaması yüzünden deÄŸil ÅŸeklinde. Adeta iÅŸsizlik artışının nedeni olarak iÅŸgücüne katılanlar görülüyor. Oysa yeni yaratılan iÅŸlerin çoÄŸu hizmet ve tarım sektöründe. Sanayide 50 bine yakın istihdam azalması var. Ekonomi büyürken makineleÅŸerek istihdam azalması yaratan ÅŸirketler ÅŸimdi de kredi sıkıntıları vs. gerekçeleriyle iÅŸsizliÄŸe yol açıyor. Rekabet, ölüm kalım meselesidir kapitalist iÅŸletmeler için. 'Ä°nsanları yarıştırır ve bundan bütün toplum fayda görür' disiplini, ders kitabı fantezilerinden, safsatadan baÅŸka bir ÅŸey deÄŸildir. VahÅŸi rekabet iÅŸsizlik yaratmakla kalmıyor, üretim sektörünü cazip olmaktan da çıkartıyor.

Bunun tersi mümkün mü?

Bunun adı planlamadır. Planlama birçok yandan, özellikle kaynak tahsisinde ve gelir paylaşımında hem daha etkin hem de daha adildir. Sovyetler BirliÄŸi'nin kuruluÅŸ dönemlerinde planlamanın baÅŸarılı olamaması bilgi iÅŸleme yetersizliklerinden kaynaklanır. Sorunlar planlamanın yapısal özelliklerinden deÄŸil, uygulama araçlarındaki yetersizliklerden ortaya çıkmaktaydı.

Yerli malı kullanmak ve kapıları kapamak fantezi mi?

Bence deÄŸil! Türkiye'nin ÅŸu andaki dünyaya eklemlenmiÅŸ, ekonomisini olabildiÄŸince açmış olmasının ne sonuçlar doÄŸurduÄŸunu görüyoruz.  Amerika'da birisi öksürüyor burada hepimiz boÄŸmaca geçiriyoruz. Herhangi bir ciddi ekonomi politikası kararını kendimiz alamıyoruz. Türkiye ekonomisinin kendisini gerçekten doÄŸrultabilmesi için, dünya ekonomisiyle derin bağımlılık iliÅŸkilerini gözden geçirmesi gerekiyor. Bir süre için kapalı ekonomiyi deneme, yani kendi kaynaklarını seferber ederek ülkeyi mobilize etme ciddiye alınması gereken bir alternatiftir. Ardından, açılma ÅŸuurlu bir ÅŸekilde gündeme gelecektir. Zaten, yaÅŸanan kriz bu alternatifi dayatmaya baÅŸlayacaktır ve Latin Amerika'da kısmen denenen de budur. Türkiye kaynakları ve geliÅŸmiÅŸlik seviyesi ile aslında ÅŸanslı bir ülkedir.

ÖzelleÅŸtirmeler?

ÖzelleÅŸtirmeler yanlıştı ve sonuçlarını yaÅŸamaktayız. Ä°ÅŸsizliÄŸe çözüm olarak kamunun istihdam yaratmasından söz edilir oldu. Bu kurumları özelleÅŸtirerek insanları iÅŸsiz bırakan devlet kurtarıcı olarak görülmeye baÅŸlandı. Krizin garip ÅŸeylere kadir olduÄŸunu hep birlikte yaşıyoruz.

Aleviler ve Kürtler sosyalizmi destekler

Türkiye'nin iktisadi rejimi deÄŸiÅŸir mi?

Newsweek dergisinin geçen haftaki kapağı 'Hepimiz sosyalist olduk' idi. ABD'nin göbeÄŸinde finans sektörünün millileÅŸtirilmesi konuÅŸuluyorsa, bu sorgulama Türkiye'de de olacaktır. ÖzelleÅŸtirmelerin yarattığı tahribat, kamu sektörünün küçülmesinin bizi getirdiÄŸi nokta, hem krizi derinleÅŸtiren yanıyla hem de krizle baÅŸ edebilmenin imkanlarını kaçırmış olmamız bakımından rejim tartışmalarına yol açabilir.

Başka hesaplaşmalar da yaşanır mı?

AKP büyük bir ihtimalle oyunu artıracak, CHP'yi bilemiyorum. Son yolsuzlukların etkisinin ne olacağını kestirmek zor! Türkiye'deki kutuplaÅŸma seçim sonrasında da sürecektir. Türkiye'deki laikçi orta sınıf daha da yabancılaÅŸabilir. Bu durumda sola çok büyük iÅŸ düÅŸtüÄŸü açık. Kapitalizme alternatif bir seçeneÄŸi, sosyalizmi canlı, özlenir tutması bakımından. UmutsuzluÄŸa kapılmış kitlelere bir seçenek oluÅŸturması gerekiyor sosyalistlerin. Türkiye'de sola açık bir Alevi kesim var. Ä°kincisi Kürt hareketi. Türkiye iÅŸçi sınıfının büyük bir kısmı Kürt kökenlidir. Dolayısıyla iÅŸçi sınıfı merkezli bir sol siyasete hasret kesimlere çekici gelebilecek sosyalist bir birlikteliÄŸin hem zamanıdır hem de sosyal bir zemini vardır.

• PaylaÅŸ |  Google    Live    Facebook    Twitter    Digg|      

• DiÄŸer Roportajlar

  • Sınırlar acılırsa Azeriler de kazanır
    
  • Laikcilerin Ä°slam'a bakısı Amerikalılardan daha vahim
    
  • 'ABD'nin artık PKK'ya ihtiyacı yok'
    
  • PKK'yı tasfiye süreci nisanda Erbil'de baÅŸlıyor
    
  • UyuÅŸturucu kullanımı suç oranını artırdı