AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2009-04-28

Ne olacak bu İngiltere'nin hali?

Bu yazıyı sizin okuduğunuz  çarşamba günü İngiltere'de ülkenin bütçesi açıklanacak.
İngiltere bundan otuz yıl kadar önce, dünyada petrol krizi yaşanırken ve kendisi de Kuzey Denizi'nde petrol keşfetmeden evvel, o kadar kötü bir mali duruma düşmüştü ki, İngiliz bütçesine bakan İngiliz gazeteleri, bizim yakından tanıdığımız 'Avrupa'nın hasta adamı' etiketini kendi ülkeleri İngiltere'ye yapıştırmışlardı. İngiltere, o yıllarda büyük mali açık sorunu yaşarken, o günkü İran Şahı Rıza Pehlevi'den, yanlış hatırlamıyorsam, 2,5 milyar dolar kadar borç para bile almıştı.
Aradan yıllar geçti, 1979 sonrası İngiltere'si, yaptığı ekonomi atılımları ile örnek ülke statüsüne bile yakıştırılmaya başlamıştı! Ama bugün, İngiltere gene Avrupa'nın büyük ekonomileri arasında en kötü duruma gelmiş olanlardan biri ve bir kere daha 'Avrupa'nın hasta adamı' sözleri gündeme geliyor. Avrupa'nın İrlanda, İspanya ve Yunanistan gibi birçok ekonomisi de İngiltere gibi zor günler geçiriyor ama Chansellor Alistair Darling tarafından açıklanacak olan bütçe açığı da yenilir yutulur gibi değil.
Alistair Darling, bundan beş ay evvel bütçe öncesinde hazırlanan raporda ülkenin GSYİH'sının 2009-2010 mali yılında yüzde 0.75 -1.25 arasında daralacağını açıklamıştı. 2010-2011 döneminde ise yıllık GSYİH büyümesinin artı yüzde 1.5-2 arasında gerçekleşeceğini söylemişti. Hükümet global bankacılık ve finans krizi ortamında, ülkenin reel sektör gidişatının çok kötü olacağını pek açıklamamıştı.
Bugün ise IMF, OECD ve İngiltere Merkez Bankası, İngiliz ekonomisinin bu yıl yüzde 3-4 arasında daralmasını bekliyor. Yılın ikinci yarısında ise Bakan Alistair Darling'in geçen yıl beklediği pozitif büyümenin gerçekleşmesi söz konusu değil. 2008 yılının son çeyreğinde İngiltere eksi yüzde iki daralmıştı (bir evvelki çeyreğe göre olan değişimin yıllığa çevrilmiş hali), 2009 ilk çeyreği için ise yapılan tahminler eksi 5.9, yani ciddi daralma sayıları telaffuz edilmekte.       
Özel tahmincilere göre İngiliz Hazinesi 2009-2010 mali yılında bütçe açığı sonucu  GSYİH oranı olarak yüzde 10.3 net kamu borçlanması yapmaya mahkum olacak gibi ve 2010-2011 arasında da gene GSYİH oranı olarak yüzde 9.6 net kamu borçlanması ekleyecek durumda gözüküyor. Alistair Darling daha evvel, 2008 Kasım ayında bu sayıların yüzde 8 ve yüzde 6.8 olacağı tahminini açıklamıştı.
Bilindiği gibi İngiltere'de finans sektörü son derece karlı olup 2007 yılında İngiltere'nin toplam vergilerinin yüzde 14 kadarını ve toplam Kurumlar Vergisi'nin toplam yüzde 27 kadarını ödemişti.
Bugün, dev bankaların bir bir yıkıldığı ortamda finans kesimi bu tür vergileri ödeyemeyecek durumda ve kamu da vergi alamayacağı için tahminlerin çok ötesinde bütçe açığı verecek.
Unutmayalım, İngiltere bir yandan aynen bizim gibi reel üretim daralması ve istihdam sorunu yaşıyor. Ama diğer taraftan da çökmüş durumda bir finans sektörü var. Biz ise çökmüş bir finans sistemi sorunu ve 2001 yılında olduğu gibi bir döviz krizi yaşamadığımızdan, İngiltere'nin yaşadığı tür sorunları yaşamıyoruz. Başka bir deyişle bankacılık faturasını peşinen  2001 yılında ödemiştik.   
Bugün Rusya'da bile ilk 50 büyük bankanın 88 milyar dolar yeni sermayeye ihtiyacı olduğu açıklandı.
ABD'de ise bankaların, IMF hesaplamalarına göre, 2800 milyar dolar varlık değerleri nedeni ile ziyan yazması gerektiği hesaplanıyor.
Biz ise, Merkez Bankamız dahil, tüm bankaların kar etmesinden şikayetçiyiz! Kar ediyorlar çünkü döviz açık pozisyonu kökenli risk taşımıyorlar!