AKŞAM GAZETESİ | Tolga Turgut | 2009-05-21

ABD'de havalimanları özelleştirilemiyor

ABD'de ilk kez bir havalimanının özelleştirilmesi ciddi anlamda denendi. Avrupa'da 80'li yıllarda başlayan havalimanı özelleştirmelerinin henüz ABD'de uygulanan bir örneği bulunmuyor. Zira bu ülke havalimanlarının işletmesi genelde eyalet yönetimleri ve belediyelerce gerçekleştiriliyor.
Geçtiğimiz aylarda ABD'de ilk defa, bir havalimanı özelleştirilmek üzere ihaleye çıktı. Başkan Obama'nın memleketi Illinois eyaletinin başkenti Chicago'da bulunan Midway Havalimanı,  pilot model olarak 99 yıllığına ihaleye çıkarıldı. Midway, Chicago'nun ana havalimanı Ohare'den sonra iki numaralı ve iç hat ağırlıklı bir havalimanı olarak biliniyor. Chicago'da daha önce benzer bir modelle şehrin tüm otopark alanları ve garajları yaklaşık 2 milyar dolarlık bir bedelle kiraya verilmişti. Midway'in özelleştirilmesi ilginçtir; Chicago halkı genelde otopark alanları zamlanır endişesi ile karşı çıkmış olsa da eyalet meclisinde 49'a karşı 0 oyla onaylanmıştı.

HEDEF 2,5 MİLYAR DOLAR
Vancouver Havalimanı liderliğindeki konsorsiyumun en fazla ilgili gözüktüğü ihale, şayet finansmanı bulunmuş olsa idi, Chicago Midway Havalimanı'nı 99 yıllığına işletecek ve bu konsorsiyum 2,5 milyar dolarlık bir kaynak yaratmış olacaktı. Dünyadaki ekonomik resesyondan ötürü kanımca bundan sonra havalimanı özelleştirilmeleri bir süreliğine duracaktır. Hele bir de geçtiğimiz günlerde ortaya çıkan domuz gribinin yayılma endişesi, sektörün sıkıntılarının üzerine iyice tuz-biber ekmiş gözüküyor. 
Midway Havalimanı özelleştirilmesi konusunda dikkatimi çeken önemli bir konu da Chicago havalimanlarının altyapı geliştirilmesi ve havalimanı çalışanlarının emeklilik ikramiyelerinin düzenlenmesi için 1 milyar dolar ayrılacak olmasıydı. Ülkemizde de yıllardır devam eden havalimanı özelleştirmeleri mevcut, ancak maalesef bu gelirin toplam yüzde 2-3'ü bile havacılık altyapısı için değerlendirilmiyor. Biz Türkler her konuda olduğu gibi havacılıkta da zayıf bir altyapının üstüne sadece görünüşte güzel bir üstyapıyı makyajlayarak kendimizi kandırmaya devam ediyoruz. Oysa altyapı ne kadar sağlamsa üstyapı da o kadar sağlam olur.

Airbus da devlet desteği istiyor
Yaşanan ekonomik resesyonla beraber özelleştirmelerin neredeyse durduğu, kamulaşmanın yeniden arttığı konjonktürde, Airbus CEO'su Thomas Enders, özellikle uçak finansmanı konusunda artık hükümetlerin devreye girmesi gerektiğini açıkladı. Havayolları uçak finansmanı için likit sıkıntısı yaşarken, Airbus ve Boeing'in de ancak kısıtlı finansal destek sunabilmeleri, kendisine haklı olarak bu açıklamayı yaptırdı. Zira hükümetler uçak üreten bu firmalara kredi kanallarının açılması için destek olmazlarsa, onlara parça üreten küçük-orta ölçekli firmalar çok yakında iflas edebilir, hatta işler daha da kötüleşirse Airbus ile Boeing üretimi bile durdurabilir. Talebin azalması sonucu havayolları uçuş noktalarını azalttıkça siparişleri de erteliyor. Yakıt fiyatlarının artmamasından dolayı eskiyen filolarını yenileme ihtiyaçlarını da erteleme şansına sahipler. Airbus, bu yıl A320 modelinde üretimi büyük ölçüde azaltacaklarını ilan ederken, Boeing geniş gövdeli B777 modelindeki üretimini gelecek yıl yüzde 29 oranında düşüreceğini ilan etti. Sektörel tahminlere göre havayollarına bu yıl içinde teslim edilecek 950-1.000 civarında uçak için    10-20 milyar dolarlık bir finansman açığı söz konusu. Diğer bir ifade ile uçak finansmanı krizi yaşanıyor.
Bu yılın başında Fransız hükümeti, Airbus alacak havayollarına 5 milyar Euro civarında destek sunacakları sözünü vermişti, ancak henüz bu fon kullanılmış değil. Önümüzdeki günlerde Boeing için ABD hükümetinden de böyle bir açıklama gelirse hiç şaşırmam. Gerçi Obama'nın meşhur ekonomiyi canlandırma paketinde havacılığa destek payı da var, ancak bu daha çok havalimanlarını ve FAA'in yeniden yapılanması ile ilgili konuları kapsıyor. Park edilmiş, uçmayan her dar gövdeli uçağın, her yıl için gökyüzünde eksilen 200-250 bin yolcu anlamını taşıdığını unutmamak gerekir. Korkarım bu uçakların sayısı arttıkça işsizlik havacılığı da negatif anlamda çok daha ciddi boyutlarda etkileyecektir.