08 HAZİRAN 2009 PAZARTESİ

Ali Ulusoy ali.ulusoy@aksam.com.tr

Mayınları patlatan hukuksal hatalar

Suriye sınırındaki mayınların temizlenmesine ilişkin tartışmalı kanun TBMM'de kabul edildi. Ancak 'maç' henüz bitmedi. İktidar maçın 'uzatma dakikalarında' Cumhurbaşkanından 'gol' yemezse, maçın bir de Anayasa Mahkemesi önünde 'rövanşı' olacak.

Kanun özünde neyi amaçlıyor? Sınırdaki mayınların temizlenmesini ve buradaki arazilerin tarıma açılmasını. Bu amaçta herhangi bir hukuksal sorun yok. Kamu menfaatine uygun bir amaç.
Peki bu amacı hangi yöntemle gerçekleştirmeyi öngörüyor? Öncelikle klasik ihale yoluyla bedeli kamu kaynaklarından ödenerek temizlik işinin yaptırılması ve kamuya ait bu taşınmazların kamu tarafından tarımda kullanılması veya işlettirilmesi. Diğer bir imkan olarak ise, yine ihale ile, mayınları temizleme karşılığı arazilerin tarımsal amaçla 44 yıla kadar özel firmalara kullandırılması. Bir tür 'Yap-İşlet-Devret'. Daha doğrusu 'Temizle-İşlet-Devret'. İhale ise bu 44 yıllık süreyi en fazla kısaltmayı teklif etme esasına dayanacak. Mayınların temizlenmesi süresi ise en fazla 5 yıl olacak. Pratikte muhtemelen bu yola gidilecek.
Böyle bir maliyetli iş için doğrudan kamu parası harcamak yerine bu yolun öngörülmesi de kamu menfaatine daha uygun. Tabii rekabetin gerçekten oluştuğu bir ihale organize edilebilmesi kaydıyla.
O halde, aslında yapılan işin yönteminin temel mantığında da kamu menfaatine, dolayısıyla hukuka aykırılık yok. Fakat hukuksal yönden başka önemli sorunlar var.
Aslında bu işin kanun konusu yapılmasına gerek yoktu. Ancak Danıştay'ın kanımca tartışmaya açık bir kararı nedeniyle buna mecbur kalındı.
Bu işin klasik ihale yoluyla yapılmasına ilişkin işlemi Danıştay 13. Dairesi, mayın temizletme karşılığı araziyi tarım için kullandırmaya yönelik ihalenin 'mutat' olmadığı gibi, 'yerindelik kokan' bir gerekçe ile iptal etti. Oysa Yüksek Mahkeme'nin konuyu yargısal yetkisi dışındaki bu noktadan değil, ihalenin sınır güvenliğinin sağlanmasına elverişli olup olmaması noktasından ele alması beklenirdi.
Mayın konusu sınır güvenliği ve dolayısıyla kolluk ve ulusal savunma ile doğrudan ilişkili bir konu. O halde bu açıdan iki soruya yanıt aramak gerekli: Sınır güvenliği, yani kolluk ve ulusal savunmayla doğrudan bağlantılı bir faaliyet kamu hukuku açısından özel kişilere ve/veya yabancılara gördürülebilir mi? Bu soruya olumlu yanıt verilirse, söz konusu kanunda sınır güvenliğinin ve dolayısıyla kolluk ve ulusal savunma hizmetlerinin tehlikeye düşmemesi için gereken somut önlemler öngörülmüş mü?
Siyasi yönden uygun olup olmaması ayrı konu. Ama hukuki yönden ilk soruya olumlu yanıt vermek mümkün görünüyor. Zira artık günümüzde sınır güvenliğinin mutlaka mayınlarla sağlanması gerekmiyor. Sonuçta sınırın içinde kalan bir arazide özel kişilerce hatta yabancılarca tarım yapılması da tek başına hukuka aykırı bir faaliyet değil.
Hukuki açıdan buradaki önemli nokta, hem mayınların temizleneceği 5 yıllık süre içinde hem de temizlikten sonraki dönemde sınır güvenliğinin korunmasına yönelik gerekli ve yeterli somut önlemlerin öngörülüp öngörülmediği.
Kabul edilen kanunda tam da bu noktada sorunlar var. İhaleyi alan özel kişi hatta yabancı şirket tam sınırdaki güvenlik çizgisindeki mayınları da temizleyecek. Her ne kadar bu çizgideki arazi sonradan güvenlik kuvvetlerine bırakılacak ve tarıma açılmayacak olsa da, 5 yıllık temizlik sürecinde buradaki sınır güvenliği nasıl sağlanacak? Örneğin teröristlerin buralardan sızması nasıl önlenecek? Tarıma açılan arazilerden askeri yasak bölge içinde kalanlarda yabancılar nasıl çalışabilecek?
Danıştay, Yürütme'nin önem verdiği bir 'icraatı', 'mutat' değil diye iptal ediyor. Yani hiç 'gol' tehlikesi yokken gereksiz yere 'penaltı' yapıyor. İktidar, 'beleş' bir penaltı sayesinde Danıştay'a bir an önce 'gol' atabilme sevdasıyla 'savunma güvenliğinden' taviz veriyor. Bakalım 'hakem' Anayasa Mahkemesi maçı nasıl bitirecek...

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.