AKŞAM GAZETESİ | Dr. Murat Kınıkoğlu | 2009-06-08
Vejeteryan beslenmeyle tanışmanın zamanı geld
Bilimsel çalışmalar, uzun ve sağlıklı bir yaşam için yağ ve et başta olmak üzere aldığımız günlük kalori miktarını azaltmamız gerektiğini gösteriyor. Bu da akla vejeteryan beslenmeyi getiriyor
Okurlarımdan 'vejeteryan beslenme' hakkında bilgi isteyen mail'ler alıyorum. Artık ekonomik durumlar kötüye gittiğinden mi yoksa sağlıklı beslenme adına mı soruyorlar bilmem. 40-50 yıl önce ağırlıklı olarak tahılla beslenen bir toplumduk. En azından iç Anadolu ve Doğu Anadolu'da yaşayan düşük ve orta gelirli aileler eti bayramdan bayrama yer, yılın geri kalan kısmında yemeklere konulan bir iki kaşık 'kavurma' ile idare ederlerdi.
Anlayacağınız kısmen ekonomik koşulların da zorlaması ile yarı vejeteryan bir beslenme sistemi uygulardık. Adı 'etsiz' anlamına gelen 'yavandan' kelimesi ile başlayan pek çok yemeğimiz olduğunu hatırlıyorum... 'Yavandan balcanlı köfte', 'yavandan çimdik köfte', 'yavandan sıkma köfte', 'yavandan ıspanaklı ekşili köfte'... 'Köfte' eki sizi aldatmasın bu yemeklerin hepsinin temel malzemesi köfte şekli verilmiş bulgur türevleriydi.
Geçen yıllar pek çok şeyi olduğu gibi beslenme alışkanlıklarımızı da değiştirdi, fast-food beslenme ve dışarıda yeme alışkanlığı günlük et ve yağ tüketimimizin hızla artmasına neden oldu. 'Artık daha iyi besleniyor (!) ama daha çok kalp krizi geçiriyoruz.'
Bence vejeteryan beslenme ile yeniden tanışmanın zamanı geldi geçiyor. Bilimsel çalışmalar, uzun ve sağlıklı bir yaşam için yağ ve et başta olmak üzere aldığımız günlük kalori miktarını azaltmamız gerektiğini gösteriyor. Bu da akla vejeteryan beslenmeyi getiriyor.
Et, tavuk, balık gibi her türlü hayvan etinin yasak olduğu beslenmeye 'vejeteryan beslenme' diyoruz. İş burada bitmiyor, vejeteryanlar da yedikleri yiyeceklere göre kendi aralarında gruplara ayrılıyorlar.
Vegan beslenme: Vejeteryan beslenmenin en katı halinde et, tavuk, balık gibi her türlü hayvanın etiyle birlikte süt, yoğurt, yumurta gibi hayvansal ürünler de yenmez. Veganlar, annesi ve gözü olan hiçbir canlıyı ağzına koymaz.
Lacto-vejeteryan: Et, tavuk, balık, yumurta yenmez buna karşılık süt, peynir ve yoğurt gibi hayvansal ürünleri yenilebilir.
Lacto-ovo: Et, tavuk ve balık yenmez, süt ürünlerinin yanında yumurta da yenilebilir.
Semi vejeteryan Daha ziyade sebze ve meyve ağırlıklı bir beslenme planı uygulanır, süt ve süt ürünleri ile yumurta az miktarda tüketilir, çok az miktarda et, tavuk, balık yenilir.
Vejeteryan beslenme, bizim ülkede uygulaması oldukça zor bir beslenme tarzıdır. Özellikle dışarıda yeme alışkanlığı olanlar değişik lezzetler bulmakta zorlanırlar. Bir genelleme yapacak olursak semi vejeteryan en iyi beslenme tarzı olduğunu söyleyebilirim. Kırmızı etteki hormon, tavuktaki antibiyotik sorununu düşünürsek haftada bir balık yemenizi, eti ve tavuğu ise mümkün olduğu kadar azaltmanızı (veya hiç yememenizi) öneririm.
YARARLARI
Vejeteryan beslenenlerin kan kolesterolü düşer. Vejeteryanların kolesterol seviyeleri vejeteryan olmayanlara göre ortalama 40 mgr daha azdır.
Kalp damar hastalıklarına bağlı ölüm riski vejeteryanlarda % 24 daha azdır. Ayrıca yüksek tansiyon, şeker hastalığı ve obezite gibi sorunlar da daha az görülür.
Böbrek taşı, safra kesesi rahatsızlıkları, kemik erimesi vejeteryanlarda daha azdır.
n Vejeteryanlarda kabızlık ve hemoroid daha az görülür. (Bağırsaklar, bitkisel kaynaklı besinlerdeki yüksek lif içeriği nedeniyle daha iyi çalışır.)
Vejeteryan beslenme bir yaşam biçimidir ve genellikle insanları daha sağlıklı bir hayat için önlem almaya yönlendirir. Örneğin vejeteryanlar daha az sigara içer, kilo almamaya çalışır ve spor yapmaya dikkat ederler.
TAVSİYE EDERİM
Ailenizde kalp damar hastalığı varsa
Kendinizi kalp damar hastalıkları (enfarktüs, felç) açısından riskli görüyorsanız
Kabızlık, kilo sorunlarınız varsa
Ailenizde mide veya bağırsak kanseri hikayesi varsa
30 yaşından büyükseniz vejeteryan beslenmeyi özellikle tavsiye ederim.
TAVSİYE ETMEM
Çocuklar ve büyüme çağındaki gençlerin vejeteryan hele vegan olmalarını hiç önermem (gene de vejeteryan olmak isteyen gençlerin bu arzusunu anlayışla karşılamak gerekir).
Hamilelerin veya hamileliğe hazırlananların vejeteryan olmaları doğru değildir.
Kansızlık-uzun süreli demir eksikliği olanların dikkatli olması gerekir.