AKŞAM GAZETESİ | CUMARTESI | 13 HAZİRAN 2009, CUMARTESİ
Şeker anneler diyabeti ciddiye alıyor
Bebek sahibi olmak isteyen diyabetli anne adaylarının kesinlikle doktor kontrolü altında gebe kalmaları gerektiğine dikkat çeken Uzman Dr. Pınar Erkan, 'Doktorunuzun önerdiği miktarda insülin almanız ve enjeksiyonlarınızı zamanında yapmanız çok önemlidir' diyor.
Şeker; gebelikte son derece dikkatli olunması ve sürekli kontrol altında tutulması gereken bir hastalık. İnsülinin keşfinden önce büyük bir problem olan diyabetik gebe ve bebeğinin takip ve tedavisinde, bugün erken tedavi yöntemleriyle büyük başarılara ulaşmak mümkün. Ayrıca insülinin klinik kullanıma girişinden sonra diyabete bağlı anne ve bebek ölümleri oranlarında da büyük ölçüde azalma görülüyor. Bu yüzden belirtiler olsun olmasın, kan şekeri düzeylerinin kontrol altında tutulması gerekir... Gebelerde görülen diyabetik hastalıklar ve sonuçları hakkında Medical Park Bursa Hastanesi Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Pınar Erkan ile konuştuk.
- Şeker hastalığı gebelik döneminde nasıl meydana gelir?
Şeker hastalığı; insülinin mutlak veya göreceli yokluğuna bağlı bir metabolizma bozukluğudur. Özellikle gebeliğin ikinci yarısında plasentadan salgılanan hormonların etkisiyle insülin hormonuna karşı hücrelerin duyarlılığı azalır. Bu durum ise insülin direncine ve dolayısıyla hiperglisemiye yol açar, kan şekeri giderek yükselir.
GEBELİKTE İKİ TİP DİYABET GÖRÜLÜR
- Gebelikte görülen diyabet kaça ayrılır?
İkiye ayrılır. Birinci gruptakiler gebelikten önce de şeker hastalığı olan hastalardır (overt diyabet). İkinci grup ise gebeliğin ikinci yarısı ile birlikte ortaya çıkan, gestasyonel diyabet olarak adlandırdığımız, şeker kontrol mekanizmaları bozulmuş hastalardır.
- Gebeliğe bağlı diyabette görülebilecek sorunlar nelerdir?
Overt diyabetli annelerin bebeklerinde ciddi doğumsal anormallik görülme ihtimali yüzde 6-12 arasında olup, bu genel popülasyonun 6-7 katıdır. Bütün diyabetik gebeliklerde; annede hipertansiyon, açıklanamayan düşükler, sık tekrarlayan idrar yolu ve vajinal enfeksiyon, iri bebek ve buna bağlı olarak artmış zor doğum/doğum travması ve artmış sezaryen oranları, anne karnında gelişme geriliği, erken doğum ve doğum sonrası sarılık görülme ihtimalleri artar.
- Diyabetik gebenin gebelik sonrası izlemi nasıldır?
Gebeliğe bağlı diyabet tanısı almış gebeler, doğum sonrası 6-8. haftada 75 gram glukoz taraması ile değerlendirilmelidir. '75 gram glukoz testi' normal çıksa dahi, aralıklı açlık kan şekerine bakılmalı ve obezite durumu varsa uygun diyet programı uygulanmalıdır.
- Diyabetik gebede doğum sonrası korunma yöntemi nasıl olmalıdır?
Korunma amaçlı doğum kontrol hapları denenebilir. Diyabetik kişilerde vajinal enfeksiyonlara eğilim vardır. Ancak bu durum rahim içi araç (spiral) kullanımına engel değildir. Düzenli kontrollerle bu araçlar rahatlıkla kullanılabilir.
Tedavi şekilleri
Diyet: Gebeliğe bağlı diyabet, öncelikle diyetle tedavi edilmelidir. Diyet; yüzde 50-55 karbonhidrat, yüzde 30 yağ, yüzde 20 proteinden oluşmalıdır. Diyet tedavisindeki amaç; aşırı kilo alımının engellenmesi ve insüline karşı meydana gelen doku direncini kırmaktır.
Egzersiz: Ağır olmayan egzersizler ve yürüyüşler ile ortalama 4 hafta içerisinde kan- glukoz düzeyinde anlamlı düşüşler kaydedilmiştir.
İnsülin tedavisi: Gebeliğe bağlı diyabette, diyet ve egzersiz ile kan şekeri kontrol altına alınamıyorsa insülin tedavisine başlanmalıdır. Diyet ve egzersiz ile açlık kan şekeri değeri 105 mg/dl, tokluk kan şekeri değeri de 120 mg/dl'nin altında tutulamıyorsa insüline geçilmelidir. İnsülin gereken hastalar yatırılarak kan şekeri dengelenmesi yapılır. İnsülin büyük moleküler ağırlığa sahip olduğundan plasenta bariyerini geçemez, dolayısıyla bebeği etkilemez. Ağızdan alınan diyabet ilaçları bebekte ciddi anomalilere neden olabileceğinden gebelik döneminde tercih edilmez.
Diyabet taraması yaptırın
GebelİĞİn 24-28. haftasından itibaren mutlaka gebelik diyabeti taraması testi yapılmalıdır. Daha önceki haftalarda gebelikte diyabet taraması yapılması gereken risk grupları şunlardır:
l Ailesinde şeker hastalığı olanlar
l 30 yaş üzeri gebelikler
l Şişmanlık l İri doğum (4 kg ve üzeri doğumlar)
Karpuz ve havuçtan uzak durun
Uzmanlar kanda yüksek hızda şekere dönüşen besinlerden uzak durulması gerektiğine dikkat çekiyor. Glisemik indeks (Gİ), karbonhidrat içeren besinlerin kan şekerini ne kadar hızlı etkilediğine göre sınıflandırılmasını sağlar. Uzmanlar, diyabet hastalarının yüksek glisemik indeksli besinleri tüketmemesi gerektiğini belirtiyor. Düşük, orta ve yüksek glisemik indeksli besinlere şunlar örnek verilebilir:
Gİ 55'TEN DÜŞÜK (TÜKETİN)
l Yağsız süt l Kaymaksız yoğurt l Elma, armut, portakal gibi taze meyveler l Kepekli yulaf ekmeği l Kahvaltılık tahıllar l Esmer çavdar ekmeği l Çok pişmemiş makarna l Mercimek, fasulye ve nohut gibi bakliyat
Gİ 56-69
(DİKKATLİ TÜKETİN)
l Muz l Taze patates l Yulaf ezmesi l Patlamış mısır l Kuru ya da taze bezelye çorbası
l Kahverengi pirinç l Kuskus
l Bulgur l Tam buğday ekmeği
l Çavdar ekmeği
Gİ 70'TEN YÜKSEK (TÜKETMEYİN)
l Karpuz l Kavun l Kuru hurma l Patates püresi, kızartması
l Fırınlanmış patates l Havuç
l Pilav l Şekerli mısır l Pirinçli kahvaltılık tahıl
Şeker sorulara şeker cevaplar
Dİyabet tedavisini iyileştirmek amacıyla çalışmalar yürüten ilaç firması Lilly, çoğu kez fark edilmeyen bu hastalıkla ilgili bir danışma hattı hazırladı. Ücretsiz 0800 261 14 22 ve 0216 474 00 96 numaralı danışma hatlarından diyabetinizi kontrol altına almak için neler yapabileceğiniz konusunda bilgi edinebilir, sorularınızı ya da endişelerinizi uzmanlara iletebilirsiniz.
TÜRKAN YILMAZER-turkan@aksam.com.tr