AKÅžAM | PAZAR | 21 HAZÄ°RAN 2009, PAZAR

Tek bir Müslüman dünyası yok

10 yılda hazırladığı, 6 ciltlik Kuran Ansiklopedisi, Ä°slam dini ve Kur'an-ı Kerim hakkında Ä°ngilizce hazırlanmış en kapsamlı çalışma ve çok önemli bir referans kitap olarak nitelendirilen ABD'li Ä°slam AraÅŸtırmaları Profesörü Jane Dammen McAuliffe geçen hafta BahçeÅŸehir Üniversitesi'nin konuÄŸu olarak Ä°stanbul'daydı. Dünyaca tanınan akademisyen AKÅžAM Pazar'ın sorularını yanıtladı.

Geçen hafta BahçeÅŸehir Üniversitesi'nde düzenlenen 'Hıristiyanlık ve Ä°slam Açısından Din ve Bilim' konulu konferansta pek çok yerli ve yabancı akademisyen konuÅŸmalar yaptı. Ama bu konferansın en ilginç konuÄŸu, seminer vermek için deÄŸil öÄŸrencilerle 'Müslüman-Hıristiyan DiyaloÄŸu' konusunda basına kapalı bir workshop yapmak için Ä°stanbul'a gelen ABD'deki Bryan Mawr Üniversitesi Rektörü Prof. Jane Dammen McAuliffe idi. Ä°slam araÅŸtırmaları konusunda tanınmış bir profesör olan ve özellikle Kur'an-ı Kerim'e odaklı çalışmalara yoÄŸunlaÅŸan McAuliffe, 2006'da Ä°ngilizce olarak yayınladığı 6 ciltlik son derece kapsamlı Kur'an Ansiklopedisi ile dikkat çeken bir isim. BahçeÅŸehir Üniversitesi'nde kendisiyle kısa bir röportaj yapma fırsatı yakaladık.

Hazırladığınız Kuran Ansiklopedisi'nin içeriÄŸini anlatır mısınız?
6 ciltten oluÅŸan bu ansiklopedi, Kuran hakkında her ÅŸeyi içeriyor. Kuran ile ilgili Ä°ngilizce yapılmış, en geniÅŸ çalışma. 10 yılda tamamlandı ve 100'den fazla akademisyenin makalelerini içeriyor. Ä°çerisinde Kuran'da bahsi geçen isimler, yerler, dini terimler ve belli baÅŸlı temaların her biri hakkında ayrı yazılar yer alıyor. Mesela Ä°brahim, Musa, Ä°sa ya da yaratılış, Tanrı, kadın, ramazan gibi pek çok baÅŸlık A'dan Z'ye listelenip anlatılıyor. Ayrıca ansiklopedi yüzyıllar içerisinde Kuran üzerine yapılan çalışmaları da içeriyor. Bu çalışmalar arasında eski yüzyıllardan bu yana yapılan Kuran yorumlamaları da var.

Kimlerin yorumları ve ne tür yorumlar bunlar?
Her bir makale, Kuran'da yer alan ayetlerin, o makale konusuyla alakalı olarak yorumlanması niteliÄŸinde zaten. Bunlar tefsir deÄŸil. Ama örneÄŸin Tanrı üzerine bir makalede Taberi, ZemahÅŸeri, Muhtasari gibi bir çok ünlü Ä°slam aliminin Kuran tefsirlerine, açıklama, görüÅŸ ve yorumlarına da yer verdik. Ansiklopedi için makaleleri yazan akademisyenler de bu tefsirleri okuyarak belli baÅŸlıklar, temalar ve konular üzerine yazılarını kaleme aldılar.

Birbirinden çok farklı, hatta birbiriyle çatışan yorumlara da yer veriyor mu ansiklopedi?
Evet, kesinlikle. Çünkü amacımız okuyanların en geniÅŸ ÅŸekilde konuyu görüp anlayabilmesi. Bu amaçla Kuran'daki Tanrı, Muhammed veya zaman kavramı gibi derin konularda, hem Müslüman hem de Müslüman olmayan akademisyenler ve araÅŸtırmacıların birbirinden farkı yorumlarını bir arada sunuyoruz.

Kuran Ansiklopedi Müslümanlar tarafından nasıl karşılandı, hiç negatif tepki geldi mi?
ABD'de çok büyük bir merak var Ä°slam dinine ve Kuran'a karşı. Ä°ngilizce konuÅŸan ülkelerde insanlar bilmek, anlamak istiyor Kuran'ı ama hala tam olarak anlayamıyorlar. Bu ansiklopedi, bu insanların Ä°ngilizce olarak Kuran'ı hem okuyabilmelerine, içinde geçen isimler, konular hakkında bilgiler edinmelerine ve kitabın ne demek istediÄŸini anlamalarına yardımcı olacak çok geniÅŸ bir kaynak olarak önem taşıyor. Müslüman kesimden de son derece olumlu tepkiler alıyorum.

TÜRKÄ°YE DÄ°NÄ° TARTIÅžMAYA AÇIK BÄ°R ÜLKE
Kuran farklı okumalara elveriÅŸli bir kitap mı sizce? Bugün onu 500 yıl öncesinden farklı yorumlayabilir miyiz?
Her nesil kitabı yeni bir ÅŸekilde okuyor. Tarihteki tüm tefsirleri okuyabilirsiniz; 10. yüzyıldaki yorumları, 12. yüzyıldaki yorumları ya da günümüzde yapılan yorumları... Ama 21. yüzyılda Kuran'ı okuduÄŸunuzda onun sizlere söyledikleri hakkında zihninizde geçmiÅŸe nazaran çok farklı sorular olacaktır muhakkak. ÖrneÄŸin ansiklopedide benim kaleme aldığım dini çoÄŸulculuk, Kuran'ın diÄŸer dinlerden nasıl bahsettiÄŸi konusuna bakın. Bugün Hıristiyanların, Musevilerin, Hinduların, Budistlerin bir arada hayatını sürdürdüÄŸü Ä°stanbul gibi bir kentte yaÅŸarken Kuran'ın ayetlerinin diÄŸer dinler hakkında ne dediÄŸini anlama ÅŸeklimiz geçmiÅŸ zamanlardan baÅŸka olacaktır.

Peki, sizce Ä°slam dünyası faklı yorumlara, tartışmalara açık mı?
Aslında ÅŸunu söylemek gerek: Tek bir Müslüman dünyasından bahsedemeyiz! Ben OrtadoÄŸu'yu, Güney DoÄŸu Asya'yı, Afrika'yı dolaÅŸtım, buralarda görüp öÄŸrendiklerim Müslümanlığın çoÄŸul olduÄŸunu gösteriyor. Çünkü Ä°slam pek çok farklı yerde farklı ÅŸekillerde yaÅŸanıyor. Müslümanları tek bir bakış açısına sahip olarak tanımlayamayız. Bakış açıları, tepkiler, uygulamalar birbiriden farklılık gösteriyor. Bu sebeple kimileri bu tür çalışmalara, tartışmalara yorumlara tepkili, kimileri ise açık oluyor.
n Peki, Türkiye'yi Müslümanların dünyasında hangi konumda görüyorsunuz?
Türkiye üzerine araÅŸtırma yapmadım, ancak ben buraya Müslüman-Hıristiyan diyaloÄŸu üzerine bir çalıma yapmak için geldim. Ve böyle bir ÅŸey ancak konuÅŸmaya, diyalog kurmaya açık bir ülkede gerçekleÅŸebilir. Bana öyle geliyor ki, Türkiye dini konuÅŸmaya, tartışmaya ve diÄŸer dinlerle diyalog kurmaya açık bir ülke.

Ä°slam'da reform deÄŸil deÄŸiÅŸimler olabilir
Åžu anda Türkiye'de peygamberin hadislerini günümüz koÅŸullarına göre yeninden yorumlanması konusu gündemde. Diyanet'in bu çalışmasını Batı medyası 'Türkiye 21. yüzyılın Ä°slam anlayışını yaratıyor' sözleriyle hatta 'Ä°slam'da reform' ÅŸeklinde deÄŸerlendiriyor. Muhafazakar kesimse tepkili. Sizce Ä°slam'da reform gibi bir durum söz konusu olabilir mi? 
Bu konu hakkında çok fazla bilgim yok. Ama ben burada 'reform' yerine 'deÄŸiÅŸim' kelimesini kullanmayı tercih ederim. Zira her bir Müslüman ülkede, tıpkı her bir Hıristiyan ülkede olmuÅŸ olduÄŸu gibi; ülkelerin farklı koÅŸullarına, farklı eÄŸitim ve kültür düzeylerine baÄŸlı olarak farklı deÄŸiÅŸimler gerçekleÅŸecektir. Tıpkı tek bir Müslüman dünyası olmadığı gibi, deÄŸiÅŸimi de Müslümanların tamamını kapsayan tek bir deÄŸiÅŸim olarak düÅŸünmüyorum. Türkiye'de, Suriye'de, Endonezya'da, Malezya'da, Senegal'de, Ä°ran'da hep bir ÅŸeyler deÄŸiÅŸiyor. Her bir toplum kendi özellikleriyle baÄŸlantılı olarak deÄŸiÅŸim yaÅŸadıkça dinde de deÄŸiÅŸim yaÅŸayabilir. Zira Kuran sadece ne yapılacağını söyleyen bir emir kitabı deÄŸildir, yüzyıllar boyunca sayısız tefsir kitaplarıyla yorumlanmıştır. Müslüman düÅŸünce yapısının bize açıkça gösterdiÄŸi üzere, Kuran her zaman yorumlanmaya açık bir kutsal kitaptır.
MÄ°NE AKVERDÄ°

• • PaylaÅŸ |  Google    Live    Facebook    Twitter    Digg|      

• DiÄŸer Haberler