AKÅžAM 20 NÄ°SAN 2009, PAZARTESÄ°

Sınırlar acılırsa Azeriler de kazanır

Bir yanda Ermenistan'la bahar havası, öte yanda Bakü'den esen soÄŸuk rüzgarlar. Peki, bu tablo Erivan'dan nasıl görülüyor. Erivan Basın Kulübü BaÅŸkanı Navasardyan yorumladı: Azeriler ÅŸantaj yapıyor. Ancak Ermenistan-Türkiye iliÅŸkileri geliÅŸirse Azerbaycan'a da fayda saÄŸlar. Ä°ki taraf da yalnız. Sihirli deÄŸnek elinizde

Türkiye iki arada sıkışmış gibi. Bir yanda Ermenistan ile yeni bir döneme baÅŸlama giriÅŸimleri, diÄŸer yanda bu giriÅŸimlere Azerilerin tepkileri var. Ermenistan'da Türkiye'nin bu zor durumu nasıl algılanıyor?
Ermenistan'da Ermeniler ve Azeriler arasındaki sorunları Türkler ve Azeriler arasındaki iliÅŸkiye baÄŸlamak hiç hoÅŸ karşılanmıyor. Türkiye ve Ermenistan iliÅŸkilerini normalleÅŸtirmek iki taraf açısından da hayati. Tabii Ermenistan açısından çok daha önemli. Ama sonuçta iki taraf da kazanacak.
Öyle mi? Türkiye ne kazanacak?
Ä°ki taraf da yeni bir açılım yapmış olacaklar. KarabaÄŸ sorunu Türkiye-Ermenistan yaklaşımını baltaladı. Buna izin vermeye devam etmek iki taraf için de zararlı.
Ancak Türkiye zor bir durumda. Ya Ermenistan ya Azerbaycan'ı kazanabilir gibi görünüyor. Ermenistan bu durumun farkında mı?
Bence bu bahsettiÄŸiniz bakış açısı durumu fazla basite indirgeyen bir yaklaşım. Biz Azerbaycan'ın Ermenistan'a baskı yapmak için Türkiye'yi kullandığını düÅŸünüyoruz. EÄŸer Türkiye, Ermenistan ile iliÅŸkilerini normalleÅŸtirmenin önüne KarabaÄŸ sorununun çözümünü koyarsa hiçbir taraf kazanmaz. Türkiye Azerbaycan için çok önemli. Hatta Azerbaycan'ın Ermenistan ile sorununu çözmek için Türkiye ve Ermenistan yakınlaÅŸmasının faydası olur. Bizim aramızdaki sorunu çözmeye yardımcı olabilecek tek ülke Türkiye. Kendisini kilitlememeli. Oysa Türkiye KarabaÄŸ sorununda Azerbaycan ile aynı duruÅŸta bulunmakta ısrar ediyor.
KARABAÄž'DAN ÇEKÄ°LMEYÄ° TARTIÅžIYORUZ
Siz hem Azerbaycan'ın hem de Türkiye'nin esnemesinden bahsediyorsunuz. Peki ya Ermenistan? O niye esnemiyor? KarabaÄŸ'dan çekilme konusu konuÅŸuluyor mu örneÄŸin?
KonuÅŸuluyor. KarabaÄŸ'ı çevreleyen bazı topraklardaki Ermeni varlığı bazı çevrelerce eleÅŸtiriliyor. Ancak önemli bir nokta var: KarabaÄŸ sorunu Ermenistan ve Azerbaycan bağımsızlığını kazanmadan önce de vardı. O zamanlar savaÅŸ kuralları geçerliydi. Bugünkü durum kendi irademizle karar verdiÄŸimiz bir dönemin ürünü deÄŸil.
Yani sorumluluÄŸu Sovyet dönemine mi atıyorsunuz?
Öyle deÄŸil ama bizim karşılıklı olarak özgür irademizle baÅŸlattığımız bir süre deÄŸil, demek istiyorum.
Sizce Azerbaycan, Türkiye ve Ermenistan arasındaki süreci durdurabilir mi?
Hayır, Azeri-Türk iliÅŸkileri eskiye oranla bir süre daha soÄŸuk olacaktır ama Azeriler uluslararası siyasete açılmak için Türkiye'nin vazgeçilmez olduÄŸunun farkındalar. Bu nedenle herhalükarda Türkiye'den vazgeçmeyecekler. Üstelik Türkiye Ermenistan ile iliÅŸki baÅŸlatırsa bölgede etkinliÄŸi artar. Bu da Azerbaycan'a fayda saÄŸlar. Sonuçta 15 yıldan fazla bir süredir kapılar kapalı. Bu yaklaşımın iÅŸe yaramadığı, sorunları çözmediÄŸi görüldü.
RUSYA BASKI YAPIYOR
Ama kapalı kapılardan hoÅŸlanan güçlü bir aktör var: Rusya. Son dönemde Türkiye ile sürecin baÅŸlamaması için Ermenistan üzerinde artan bir Rus baskısı söz konusu mu?
Rusya bölgeyi kontrol etmeye çalışıyor. Bu nedenle dengelerin oturmasını istemiyor. Rusya ancak tüm Kafkaslar'ın kontrolünü saÄŸlayabilirse bölgede denge isteyecektir. Aksi halde kendi egemenliÄŸine tehdit olarak görür yapılanları. Åžimdi de öyle görüyor. Yapıcı bir rolü yok. Ermenistan üzerinde tabii ki baskı uyguluyor. KarabaÄŸ sorununun da devamını istiyor. Ama ÅŸunu ortaya koymamız lazım ki bu sorunda Azeriler ve Ermeniler yalnızlar. Suçu baÅŸkalarına atmayalım ve aradakileri çıkaralım. Bu, ister Rusya ister Türkiye olsun. Mevcut durumu deÄŸiÅŸtirmek için koÅŸulları deÄŸiÅŸtirmemiz lazım.
UMUDUMUZ TÜRKÄ°YE
Nasıl değişir koşullar?
Bölgedeki ülkelerin iliÅŸkilerini deÄŸiÅŸtirmekle mümkün olur.  Buradaki tek kilit ülke Türkiye. Türkiye hem Ermenistan hem Azerbaycan ile iliÅŸkilerini düzenleyebilirse resim deÄŸiÅŸir. DiÄŸer oyuncuları pozisyonu belli. DeÄŸiÅŸtiremezler. ABD ya da Rusya'nın duruÅŸları ortada. Burada sihirli deÄŸneÄŸi deÄŸdirecek tek aktör sizsiniz. O yüzden sizinle iliÅŸkilere bu kadar önem veriyoruz. Tabii ki ekonomik olarak da bu iliÅŸkiler bizim için önemli ama KarabaÄŸ sorunundan Ermenistan'ın içinde bulunduÄŸu tüm zorluklara kadar umudumuz Türkiye.
Ancak sınırların açılması ve Türkiye ile iliÅŸkilerin önemine deÄŸinseniz de bir de iÅŸin ABD ayağı var. Soykırım tasarısı bu yıl Kongre'den geçerse iÅŸler tersine dönebilir. Ermenistan Ermeniler'i bu nedenle tasarı geçmesin diye dua ediyorlar mı?
Etmiyorlar. Aksine. Hala birçok Ermenistan Ermenisi için soykırım tezi çok önemli. ABD gibi güçlü bir ülkenin bu tezi kabul etmesi bizim için hayati bir anlamı taşıyor. Ama yavaÅŸ yavaÅŸ ÅŸunun farkına varıyoruz ki bu iÅŸte yalnızız. Türkler ve Ermeniler üçüncü partiler olmadan bu sorun çözmeliler. Türkiye ve Ermenistan arasındaki iliÅŸkiler futbol diplomasisinin ötesine geçmezse Washington'da ya da Moskova'da ne olursa olsun, önemli haber olmak dışında bir anlamı olmaz.
Söylediklerinizde bir tutarsızlık görüyorum. Ermeniler için Türkiye ile iliÅŸkiler bu kadar önemli ise ABD'deki soykırım tasarısını neden hala dört gözle bekliyorlar? Tarih iddiası mı yoksa sınırların açılması mı öncelik?
Ortada bir toplumun düÅŸünce yapısı var. Bu, öyle bir günde deÄŸiÅŸebilecek bir ÅŸey deÄŸil. Tarihsel bellek çok kuvvetli bizlerde. Ancak hemen elle tutulur geliÅŸmeler görürsek diÄŸer iddialar ikinci plana düÅŸer. Åžu an sadece imzalanan bir takım kağıtlardan bahsediliyor. Henüz somut bir ÅŸey yok. Bu nedenle kimliÄŸimizi ÅŸekillendiren bilinç arka plana atılamıyor.
Ermenistan'daki medya Türkiye'nin içine düÅŸtüÄŸü zor durumu nasıl yansıtıyor?
Azerbaycan'ın Türkiye'ye ÅŸantaj yaptığı çok geniÅŸ iÅŸlenen bir konu medyada. Bakü, gaz ve petrol projelerini Türkiye'ye kapatma tehdidinde bulunuyor. Bunun Türkiye için önemli olduÄŸunu görüyoruz ancak Türkiye bu nedenle geri adım atmamalı. KoÅŸulları deÄŸiÅŸtirmezseniz tablo da deÄŸiÅŸmez.
KoÅŸulların deÄŸiÅŸmesi ile sınırların açılmasını mı kast ediyorsunuz?
Daha çok iliÅŸkilerin normalleÅŸmesini. Bunun içine sınırların açılması da giriyor. Ama bununla beraber diplomatik iliÅŸkilerin de baÅŸlaması lazım. Aksi takdirde yalnızca sınırların açılması karışıklık yaratır. Kapı açık ama büyükelçilik olmazsa sorun çıkar. Sonuçta iliÅŸki baÅŸlasa bile Türklerin soykırım konusundaki pozisyonları öyle 180 derece deÄŸiÅŸmeyecektir. Bu nedenle Ermeniler de beklentilerinde gerçekçi olmalılar.

Diaspora şeytanlaştırılıyor
ama onlar da deÄŸiÅŸiyor

ABD'deki diasporanın Türkiye-Ermenistan yakınlaÅŸmasındaki tutumu ne? Bize gelen haberlere göre rahatsızlar...
Diaspora zaman zaman ÅŸeytanlaÅŸtırılıyor. Oysa onlar da deÄŸiÅŸiyor. Ermenistan'ın geliÅŸmesini, Avrupa'ya yakınlaÅŸmasını istiyorlar. Neden Türkiye ile iyi iliÅŸkilere karşı olsunlar? Burada önemli olan farklı diaspora organizasyonlarındaki tutumu kurumsallaÅŸtırmak.
Ama soykırım konusundaki iddiaları sınırların açılmasından önce gelmiyor mu? Ermenistan Ermenileri ve ABD Ermenileri arasında bir ikilik yok mu?
Diaspora ortaya çıktığında Ermenistan yoktu. Dolayısıyla tüm varlıklarını soykırım üzerine inÅŸa ettiler. Åžimdi iÅŸler deÄŸiÅŸiyor. Soykırım iddiası tabii ki önemli ama buradaki iliÅŸkiler de öyle. Homojen bir diasporadan bahsedemeyiz.

Komisyona
itirazım var

 'Ä°liÅŸkilerin normalleÅŸmesi' paketinin içine bir tarih komisyonu kurulması da giriyor. Sizce iÅŸe yarar mı böyle bir komisyon?
Hayır, bu komisyona çok ciddi itirazlarım var. Ermenistan'da da konu çok tartışılıyor. Ben böyle bir komisyonun ne iÅŸe yarayacağını anlamıyorum. Hükümet eliyle bir komisyon kurulursa o komisyon o hükümetin çıkarlarını korumakla yükümlüdür. Asla tarafsız olamaz. Onun yerine özgür, üniversiteler ya da enstitüler kapsamında komisyonlar olabilir. Soykırım yasal bir tanım. Buna tarihçiler karar veremez. Tarihçiler ne olduÄŸunu tanımlar ama adlandıramazlar.

• PaylaÅŸ |  Google    Live    Facebook    Twitter    Digg|      

• DiÄŸer Roportajlar

  • Mevcut kadrodan cunta çıkmaz
    
  • BoÄŸaz'a bakanlık neÅŸteri
    
  • Türbanı çözecek olan kendinizsiniz
    
  • B planınız Atlantik Ekonomik BirliÄŸi
    
  • Siyasi kararları yargı veriyor