03 TEMMUZ 2009 CUMA

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

Ahmet çok liyakatlı!

Müthiş bir kitap okumaktayım; öyle ki iki gündür elimden bırakamıyorum, yemekten kesildim. Adı 'Lords of Finance - The Bankers Who Broke the World', 2009 baskısı. Penguen Press-New York yayını. Ekonomi tarihini Birinci Dünya Savaşı'ndan alıp İkinci Dünya Savaşı sonrasına taşıyor. Başta merkez bankacılar, siyasiler, ekonomistler ve bankacılar olmak üzere savaş ve depresyon döneminin ekonomik tarihini ve önemli aktörlerinin hayat, icraat ve hatalarını aktarıyor. Başrolde ABD, Fransa, İngiltere ve Almanya'nın o günlerdeki Merkez Bankası Başkanları var: Adları sıra ile Benjamin Strong, Emile Moreau, Montagu Norman ve Hjalmar Schacht!
564 sayfalık kitabın henüz üçte birini okudum ama, elimden bırakmam mümkün değil. Yazarının adı Liaquat Ahamed. Yazar 25 yıl profesyonel yatırım danışmanlığı ve şirket yöneticiliği yapmış, Dünya Bankası'nda çalışmış, Brookings kurumu Board of Trustees üyesi, Harvard ve Cambridge üniversitelerinde ekonomi tahsil etmiş, hem akademik hem de piyasa bilir bir zat!
Özetle Birinci Dünya Savaşı sonrasında bu dört kişinin dünyayı altın para sistemine geri döndürerek, büyük krizin meydana gelmesine nasıl neden olduklarını anlatıyor. Bugünkü krizde de sonunda Merkez bankacılar bir araya gelip yeni bir dünya finans sistemi yapısı kuracaklarına göre, bu kitabın anlattıklarının dikkatle okunması gerekiyor diye düşünüyorum.
Kitaptan iki adet anekdot anlatacağım.
Birinci anekdot, 1912 yılında, aynen bugün olduğu gibi kimin elinin kimin cebinde olduğu pek açık seçik bilinmezken, İngiltere'de kurulan ve 'Committee of Imperial Defense' adlı ve savaş ile ilgili konularda hükümete ve orduya danışmanlık hizmeti veren kurumda, çıkabilecek bir savaşın dünya ticaretine etkisinin tartışıldığı bir toplantıda geçiyor (sayfa 21).
Lloyds of London adlı sigorta şirketinin Başkanı Şubat 1912 tarihinde ifade verirken, Alman ticari gemilerinin nerede ise hepsinin kendi şirketleri tarafından sigorta edilmiş olduğunu ve İngiliz donanmasının Alman ticari gemilerini savaş esnasında batırması halinde kendi İngiliz sigorta şirketlerinin 'Alman Kaiser'e' batan Alman gemilerinin tüm sigorta bedellerini şakır şakır ödemek zorunda olduğunu, bu nedenle de savaş çıkmasının çok zor olduğunu anlatması. Yani o zaman bir 'Dünya Savaşının' çıkacağına bu global ortam nedeni ile kimse inanmıyormuş.
Ama savaş başlamış ve ikinci anekdot da 1914 yılında savaş gündemde iken savaşın olası süresi konusundaki tahminler ile ilişkili (sayfa 74). Büyük iktisatçı John Maynard Keynes bugün, nerede ise tüm dünyada 'krize çözüm reçetelerine' fikir babası olan kişi. Ancak 1914 yılının Eylül ayında Maynard Keynes Cambridge Üniversitesi'nde King's College'da öğretim üyesi olarak 'savaşın bir yıldan fazla süre devam edemeyeceğini, çünkü Avrupa'nın tüm ülkelerinin elindeki likit servetin bir yıldan fazla sürecek bir savaşı finanse edemeyecek kadar küçük olduğunu' ısrarla söylemekte ve tersini iddia eden her kişiyi de ahmak olmakla suçlamakta imiş. Savaş tabii onun tahmininden üç beş yıl daha uzun sürdü!
Aynı şekilde 1914 yılı Kasım ayında da ünlü 'The Economist' dergisinin savaşın birkaç ay içinde biteceğini açıkladığını da ekleyelim.
Bu arada İngiltere, Fransa, Rusya, Almanya ve Avusturya - Macaristan savaş içindeki 1916 yılı sayıları ile, her ay (evet her ay) toplam GSYİH'larının yüzde 50 kadarını savaşa harcamakta imişler.
Size önümüzdeki günlerde bu kitaptan çok şey aktaracağım. Ama şimdilik bu kadar yeter! Çok bilge dostlar: Bütün savaşlar biter ve bütün krizler de sona erer, uzmanlar da yanılabilir, ancak insanları kötümser yaparak işkenceye tabi tutmayın!

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.