AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2009-07-03

Bugün de üretim yani arz tarafı !

Dün bu sütunda ilan edilen 2009 birinci çeyrek sayılarının talep tarafını gündeme getirmiş, yüzde 13.8 daralmanın hangi sektörlerdeki harcama daralmasından en çok kaynaklandığını aktarmıştık.
Bugün ise daralmanın arz tarafını, yani üretim sektörleri arasında hangisinin ne boyutta daraldığını gündeme getireceğiz. Talep tarafını neden, arz tarafını ise sonuç olarak görebiliriz.

 Verilere 'masaj' yapmadan çıplak olarak baktığımızda toplam içinde payı yüzde 4.8 olan tarım yüzde 2.7 daralmış (çıplak sayılar tabloda yok, tablo pay çarpı artış hızı demek olan büyümeye katkı paylarını gösteriyor). Tarım genelde ilk çeyrekte kötü olur, bunun nedeni mevsimseldir. Bu yıl tarımda ileride üçüncü ve dördüncü çeyrekte göreceğimiz gibi iyi bir yıl ve ilerdeki çeyreklerde tarım büyümeye pozitif katkı yapacak.
Sanayi sektörü toplam içinde yüzde 27.1 paya sahip ve daralma yüzde 17.6. Bu sektör en çok ihracat daralmasından, yani dış talepten  etkilendi. Çünkü ihracatın nerede ise yüzde 90 civarındaki bölümü sanayi ürünü!
İnşaat sektörü yüzde 5.7 paya sahip ve daralma yüzde 18.9. Bu sektör en çok kredi daralması ve beklenti bozulmasından etkilendi.
Hizmetler toplamının payı yüzde 62.3 ve daralma  yüzde 12.3. Bu krizin özelliği birçok ülkede olduğu gibi hizmet sektörü ağırlıklı ülkelerde daha az çöküş olduğu: Bizim ülkemizde de hizmet sektörü daralması göreli olarak daha az ama sektörün çapı büyük olduğu için büyümeye negatif katkısı fazla olacak.
Bu ilk çıplak veri aktarımını yaptıktan sonra esas gösterge olan arz tarafında  büyümeye sektörel katkılar  tablosuna geçebiliriz. 
Katkı tablosu gerçek gösterge ve sektörün üretimdeki payı ile artış hızını çarparak elde ediliyor.
Bu tablo arz tarafı katkı tablosu. Dün verdiğimiz talep tarafı katkı tablosu işin talep tarafını, yani hangi harcamaların daraldığını göstererek dış talep ve iç talebi ayırmamıza olanak sağlıyordu. Harcama daralması işin nedenini gösteriyor. Ülkemizde özel sektör tarafının tüketim ve yatırımda çöktüğünü dünkü tablodan görmüştük.
Bugün baktığımız katkı tablosu ise sonuç tablosu olarak yorumlanmalı. Harcamada özel tarafta çekilen fren (hem tüketimde hem de yatırımda), arzda yani  üretimde, hemen her sektörün üretiminin daralması sonucunu getirmiş. 
Yarın devam edeceğiz.

Üretimde Büyümeye Katkı Tablosu (Pay çarpı artış hızı) .
 2008 2008 2008 2008 2008  2009
 I II III IV Toplam I
Tarım 0.3 -0.1 0.8 0.4 0.4 -0.1
Sanayi 2.5 1.4 0.2 -2.6 0.3 -5.0
İnşaat -0.2 -0.3 -0.5 -0.9 -0.5 -1.1
Hizmetler 4.7 1.8 0.7 -3.1 0.9 -7.5
Ticaret 1.4 0.6 -0.2 -2.0 -0.1 -3.5
Ulaştırma-Haberleşme 1.3 0.7 0.2 -1.0 0.2 -2.7
Finansal hizmetler 0.9 0.9 0.7 1.0 0.9 1.1
Konut sahipliği 0.1 0.1 0.1 0.2 0.1 0.2
GSYH 7.3 2.8 1.2 -6.2 1.1 -13.8