04 TEMMUZ 2009 CUMARTESİ

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

Hanke'yi dinlemeyin!

Forum İstanbul, birçok yabancı uzman ile Türk uzmanın katıldığı önemli bir kongredir. Her yıl çeşitli ülkelerden uzmanlar gelir, dağarcıklarını dökerler ve medyamız da onları yüceltir. Bu yıl da aynısı oldu ve gene bir dış uzman manşetlere çıktı: Steve Hanke! Konuşmasını canlı dinlemedim ama, ülke medyasındaki akislerini izledim, okudum. Hanke demiş ki, 'Başbakan haklı, Türkiye hem politik açıdan hem de ekonomik açıdan IMF ile anlaşmamalıdır. Böyle bir anlaşmanın imzalanması hükümeti zayıf gösterir. Bunun yerine hükümet daha önce hızla uyguladığı reformlara tekrar başlamalıdır.'
Steve Hanke dünyaca tanınan bir kimsedir. ABD Baltimore'da Johns Hopkins Üniversitesi'nde Uygulamalı İktisat Profesörü'dür. Aynı zamanda Endonezya'nın Jakarta Pelita Harapan Üniversitesi'nde de hocadır, Birleşik Arap Emirlikleri'nin danışmanıdır, ayrıca Toronto kökenli Friedberg Mercantile Group adlı ticari şirketin yöneticisi ve ortağıdır. 1981-82 arası Başkan Reagan döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi'nde görev almıştır, ayrıca Arnavutluk, Kazakistan, Venezuella ve Yugoslavya'da devlete danışmanlık hizmeti vermiştir. Ama esas şöhreti para kurulu denen döviz kuru politikası sisteminin dünya çapında destekçisi olmasından kaynaklanır. Arjantin, Estonya, Litvanya, Bulgaristan, Bosna, Montenegro, Ekvador gibi ülkelerde döviz kuru ve para reformu konularında ve de özellikle para kurulu uygulamasında danışmanlık yapmıştır. Geçmişte ülkemize de gelmiş ve bize de para kurulu uygulamasını tavsiye etmiştir. 1995 yılında en çok para kazandıran gelişen ülkeler yatırım fonunun da yöneticiliğini yapmıştır. Bu fon döviz ve emtia ticareti üzerinden para kazanmıştı. Forbes adlı popüler güncel ve Cato Journal adlı çok muhafazakar ancak prestijli akademik dergide sürekli yazı yazmakta idi. İlk büyük şöhrete 'Para Kurulu' kavramını tanıtan ve öğrencisi Kurt Schuler ile 1994 yılında ortak yazdığı kitap neden olmuştur. Hanke'yi anlamak için para kurulu kavramını anlamak gerekir.
Döviz kuru sistemleri dörde ayrılır. Bir uçta sabit kur, diğer uçta ise dalgalı kur vardır. Orta yol olarak da yönetilen kur yani dalgalı kurun yumuşatılmış şekli olan managed float veya sabit kurun yumuşatılmış şekli olan ve soft peg denen kur sitemi bulunur. Sabit kur sistemleri ise Avrupa'da uygulanan para birliği (currency union) veya dolarization adı ile geçen yani başka bir ülkenin parasını kendi paran kabul etme sistemi ve Hanke tarafından şiddetle savunulan currency board veya para kurulu sistemidir. Bu son sistem, yani currency board veya para kurulu sistemi uluslararası çerçevede alındığında bir 'katı sabit kur' sistemidir, ama iç politika açısından 'kurala bağlı para politikası' demektir (rule based monetary policy). Yani Merkez Bankası ortadan kalkar ve rule based monetary policy denen, günlük sorunlara günlük yaklaşım yerine pasiflik içeren bir politikadır. Steve Hanke yapı olarak tutucu olduğu ve özellikle de 'Cato' yaklaşımında olduğu için mesela bugün gündeme gelen Keynes türü politikalara ve dolayısı ile devletin müdahalesine dayalı IMF-Dünya Bankası paketi türü mali yaklaşımlara sıcak bakmaz. Hanke 1997 krizinde Malezya ve Endonezya'da IMF politikaları ile ciddi çatışmaya girmişti, üstelik IMF birçok ülkede para kurulu uygulaması yaparken! Bugün de IMF anlaşmalarına karşı olması oldukça doğaldır. Peki gerçek ne?
Türkiye bu krize üç kuvvetli ekonomik faktör ile girdi. 2001 yılında bankacılıkta bedel ödediğimiz için banka sistemi son derece güçlü idi. İkincisi Merkez Bankası artı bankalarda 125 milyar doları aşan bir döviz rezervi ile girdiğimiz için döviz kökenli bir çöküş yaşamadık. Ve tabii 2001 sonrasındaki program ve özelleştirmeler nedeni ile de kamunun borç ve bütçe açığı sorununu minimize ettiğimiz için büyük çapta mali sorunsuz yaşamakta idik. IMF, Dünya Bankası'ndan gelen 40 milyar doları aşan fonun da, hem enflasyonun düşük kalmasını hem de antienflasyon politikasının çok başarılı olmasını temin ettiğini de unutmayalım.
Ancak enerji nedeni ile dışa bağımlılık ve cari denge açığı, dev sosyal güvenlik açığı nedeni ile birçok yatırımı yapamamamız, beceri eksikliği yani eğitim zafiyeti nedeni ile, dev boyuttaki ve finansman bekleyen istihdam sorunumuz, sosyolojik değişim (kente göç) ve genç nüfusu nedeni ile tasarruflarımızın GSMH oranı olarak yüzde 20 altında olması ama büyümek için yüzde 25 oranında yatırım yapma gereksinmemiz, dolarizasyonun yarıya inmesine rağmen hala mevcut olması, ülke içindeki siyasi gerilim (üç seçim ortamında üç yıldır aşırı dozda mevcut) gibi sorunlarımız da sürmekte. Bu nedenle de örneğin petrol fiyatlarının yeniden 100 doların üstüne çıkması gibi bir durum, bizim açımızdan önemli bir şok olur. Veya dünya çapında bankacılık sorunlarının dünya ticaretini uzun süre yarıya indirmesi ve parasal fon akımlarının yarılanması (özelleştirme, veya portföy yatırımının daralması uzun sürebilir) bizim için ciddi zorluk, faizlerin yeniden yükselmesi ve buna bağlı sorunları getirebilir. Bu nedenle ülke ekonomisini ve ülke insanını yakından tanıyanların (eksantrik olmayanlarının), nerede ise yüzde doksan kadarı, ben de dahil, IMF ile üç yıllık 'soft' yani esnek bir anlaşma yapılmasından yanadır. Yani siyasetin ekonomiyi yenmesine izin verilmemelidir. Bu nedenle Steve Hanke'nin analizi popülist bir yaklaşımı temsil ediyor, ülkeyi iyi tanımıyor ve yanlış tavsiyede bulunuyor diye düşünüyoruz! Türkiye IMF ile pazarlık etmelidir, ama en kısa zamanda da anlaşmalıdır. Çünkü, bütçe açıklarının artması ve işsizlik kriz nedeni ile çok yüksek boyutta olacak. Kriz geçecek ama zaman alacak!

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.