10 TEMMUZ 2009 CUMA

Ali Ulusoy ali.ulusoy@aksam.com.tr

Cumhurbaşkanı Süpermen mi kağıttan kaplan mı?

Cumhurbaşkanı'nın Genelkurmay Başkanı dahil ordu üst yönetiminin doğrudan sivil mahkemede yargılanabilmesini sağlayan 'Geceyarısı Kanunu'nu imzalaması tartışma yarattı.

Konuya ilişkin Çankaya'dan yapılan açıklamada dikkat çekici husus, Kanun'un içeriğinin AB Katılım Ortaklığı Belgesi'ne uygun olduğuna vurgu yapılması; buna karşın Anayasa'ya aykırılığı hususuna hiç değinilmemesi. Açıklamada Kanun'un başka bir kanunla (askeri mahkemeler kanunu) uyumlu olduğuna dahi değinilmişken Anayasa'yla uyumlu olup olmadığından hiç bahsedilmemesi aslında Köşk'ün de bu Kanun'un Anayasa'ya aykırı olduğunu bildiği ancak buna rağmen imzaladığı izlenimi veriyor.

Bu köşede daha önce de yazdığım gibi, bu Kanun'un Anayasa'ya aykırı olduğunda hiçbir kuşku yok. Anayasa m.145 asker kişilerin 'askeri suç' niteliğinde olsun olmasın, askeri 'mahalde' işledikleri her türlü suçun askeri mahkemelerde yargılanmasını öngörüyor. Oysa bu Kanun askerlerin askeri mahalde işledikleri ileri sürülen 'darbe girişimi' gibi suçları sivil mahkemeye veriyor.

Belki işin doğrusu askeri mahkemelerin sadece 'askeri nitelikli' suçlarına bakması. Darbe girişimi gibi suçlar salt askeri nitelikli suç olmadığına göre, askerlerin bu tür suçlarını sivil mahkemelerin yargılaması prensip olarak yerinde. Ama bunun için önce Anayasa'yı bu şekilde değiştirmek gerekirdi. Bir de sivil bürokratların yararlandığı 'gayriciddi suçlamalara karşı ön koruma kalkanı'nı ordu yönetimine de sağlamak adil olur. Cumhurbaşkanlığı'nın açıklamasında da bu yönde yasal düzenleme istendiği anlaşılıyor. Ancak sadece bu yöndeki yasal düzenleme de yukarıda değinilen Anayasa'ya aykırılığı gidermiyor.

Hukuken işin özü şu: Askerlerin 'askeri mahalde' işledikleri iddia olunan darbe girişimi gibi suçlarını mevcut Anayasa'ya göre sivil mahkemelere yargılatamazsınız. Bunu yapmak için önce Anayasa m.145'in değişmesi zorunlu.

CUMHURBAŞKANI 'NOTER' Mİ?
Hükümet karşıtı veya iktidara 'mesafeli' kesimlerin Cumhurbaşkanı'nı 'noter' gibi hükümetten gelen her şeye onay vermekle suçladığı görülüyor.
Aslında parlamenter sistemlerde devlet başkanının siyasi iktidardan gelen kanun ve kararnameleri 'noter' gibi imzalaması, yani bunları 'uygunluk' denetimine tabi tutmayıp sadece şekli bir 'hukukilik' denetimiyle yetinmesi demokrasi için önemli bir güvence. Zira halk tarafından seçilmemiş devlet başkanı yerine, asıl iktidarın halkın seçtiklerinde olması demokrasinin özüne daha uygun.
Bizde 1982 Anayasası klasik parlamenter sistemden biraz ayrılıp Cumhurbaşkanı'na daha fazla yetki vermiş olsa da, sonuçta durum bundan çok da farklı değil. Farklılık sadece, çok istisnai durumlarda önüne gelen kanun ve kararnameleri 'hukukilik' yanında, 'uygunluk' denetimine de tabi tutabilmesinde. Ama bu istisnai haller, devlet erkleri ve temel kurumların işleyişinde çok önemli aksamaların çıkma olasılığı görmesi hali ile sınırlı. Sonuçta asıl belirleyici halkın temsilcileri.
Bundan sonraki Cumhurbaşkanları halk tarafından seçileceğinden, bu paradigma belli ölçüde değişecek. Ama şimdilik hukuki durum bu.
Halkın seçmediği Cumhurbaşkanını bile iktidarla bu kadar 'kapıştırmaya' meraklı kamuoyunun halkın seçtiği Cumhurbaşkanı için neleri reva göreceğini doğrusu merakla bekliyoruz!
Sonuçta Cumhurbaşkanı'nın siyasi iktidara karşı 'noter' konumunda olması hem mevcut sistemin gereği hem de daha demokratik. Ama önüne gelen kanun ve kararnameleri hiç olmazsa hukukilik yönünden denetime tabi tutması, örneğin önündeki kanunun Anayasa'ya açık bir aykırılık taşıyıp taşımadığını incelemesi de en temel görevlerinden biri.
Tartışmalı 'Geceyarısı Kanunu'nda 'yerindelik' değerlendirilmesine girilmemesi doğru. Ama Anayasa'ya uygunluk denetiminin ihmal edilmesi şaşırtıcı. Tabii eğer 'Anayasa'yı bir kez delmekle bir şey olmaz' mantalitesi tekrar hortlamadıysa...

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.