18 TEMMUZ 2009 CUMARTESİ

İ.Hüseyin Yıldız huseyin.yildiz@aksam.com.tr

Batı cephesinde yeni bir şey yok

Rakamlar üç aşağı beş yukarı değişse de rakamların gidişatı ve bu gidişatın arkasındaki sebepler değişmiyor. Talep yetersizliğinden kaynaklı daralma bu ara biraz hız kesmiş olsa da sürüyor. Bu hafta açıklanan Haziran ayı imalat sanayi verilerine göre kapasite kullanım oranı geçen yıla göre yaklaşık 10 puan gerileyerek 72.7'ye düşmüş. Sözün kısası 2003 yılına göre imalat sanayi yüzde 27 daralmış durumda. Krizler ülkesinde yaşıyorsanız üç adım ileri bir adım geri gitmeler kronik hale gelir. Bu gerilemenin yüzde 52'sinin iç talep, yüzde 33'ünün dış talep yetersizliğinden kaynaklandığı görülüyor. Yani daralmanın arkasındaki talep yetersizliğinin etkisi tastamam yüzde 85'tir diyebiliriz.
Kapasite kullanım oranının yanı sıra sanayi üretim endeksi de işin arz yanına ilişkin önemli bir veri. Yukarıdaki grafiği Merkez Bankası verilerinden oluşturdum. Grafikte dikkati çeken birinci nokta taşıt üretimindeki daralmanın daha keskin olması ve seyrin daha dalgalı olması. İkinci bir nokta ise imalat ve özellikle taşıt üretiminde görece toparlanma olmasına rağmen tekstil sektöründeki durgunluğun sürmesi. Tekstil sektöründen gelen haberler hiç de iç açıcı değil. Sektör yetkililerinin bildirdiğine göre son bir yıl içinde 200 bin işçi işsiz kalmış durumda. Bir işçi ailesinin ortalama dört kişiden oluştuğunu varsayarsanız 800 bin kişinin bir yıl içinde ekmeğinden olduğu sonucu çıkar. Bu, Türkiye standartlarında büyük bir şehir nüfusu demektir.
Dış ticaret verilerine dair resim de aynı. Ne de olsa aynı ressamın elinden çıkıyor. Mayıs ayında bir önceki yılın aynı ayına göre, ihracat birim değer endeksi yüzde 22.1, ithalat birim değer endeksi ise yüzde 27.2 oranında azalmış. İmalat sanayine dayalı ihracattaki daralma yüzde 21.7. Haziran ayı imalat sanayine ilişkin kapasite kullanım oranındaki daralmanın etkisini ise önümüzdeki ay açıklanacak ihracat endekslerinde göreceğiz. Zira bu veriler bir ay arayla yayınlanıyor. Miktar endekslerindeki durum ise biraz farklı: İhracat miktar endeksi yüzde 24.2, ithalat miktar endeksi ise yüzde 23 oranında gerilemiş görünüyor. İthalatta değer endeksinin miktar endeksinden daha hızlı düşmesi ithal ettiğimiz mallarda avantajımıza bir durum olduğunu göstermektedir (Burada ithal taşıtlarda gidilen ÖTV ve KDV indirimin etkisi de var. Dolayısıyla vazgeçtiğimiz vergi gelirlerini unutmayalım). İhracatta ise miktar endeksi değer endeksinden daha hızlı düşmüştür. Bu durum dezavantaj yaratmaktadır. İhracatta satış fiyatlarının düşmüş olduğunu göstermektedir. Ama aynı şeyi kar oranları için de söyleyebilir miyiz? Kanaatimce hayır.
Ancak kriz sonrası reel ücretlerde keskin düşüşler meydana gelmektedir. Çıkartılan esnek çalışma uygulamaları ve istihdamda vergi yüklerinin hafifletilmesi de ücret maliyetlerini aşağı çekmektedir. Fakat düşük ücretlere dayalı olarak sağlanan verimlilik artışları yine de saman alevi gibi kısa sürelidir. Öte yandan fiyatlar ne kadar düşerse düşsün işçilik maliyetlerindeki düşüşler daha keskin olduğundan kriz hakikaten çalışanlar için daha zor geçmektedir. Sonuç olarak, bu ücret politikası ve kriz sonrası yaşanan işsizlik patlamasının da etkisiyle düşen ücretler sanayicilerin kısa dönemde karını arttırsa da, orta ve uzun dönemde; düşük ücretler, tüketim harcamalarını olumsuz etkilediklerinden krizden çıkışı yavaşlatmaktadır. Talep daralmasının öncelikli problem olduğu bir ortamda, çalışanların ücretleri en azından reel olarak korunmalıdır.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.