24 TEMMUZ 2009 CUMA

Serdar Turgut serdarturgut@superonline.com

Neden çok uçak düşüyor?

İran'da son uçak kazasının haberi flaş olarak verildiğinde, ben Türkçe sitelere girip düşen uçağın modelini anlamaya çalıştım. Korkuyordum çünkü Airbus olduğu takdirde ciddi bir sorunla karşı karşıyayız demekti. Bir ayda iki Airbus kazası zaten olmuştu. Bu tesadüf olabilirdi ama üç Airbus kazasının üst üste gelmesi tesadüf olamazdı. Önemli bir sorun var anlamına gelecekti bu.

Malum THY'de de Airbus uçaklarının sayısı hayli fazla. Özellikle yurtdışı uçuşlarda kullanılıyor. Üçüncü kaza haberi de gelseydi korkmaya başlama ve soruna gerçekten yoğunlaşma zamanı gelmiş demek olacaktı.
Tabii uluslararası hava taşımacılığının çok ciddi olan ve sıkı denetlenen kurallarına göre her uçak şirketinin yaşanan her kazadan sonra kendi filosundaki uçaklara özel denetimler yaptıklarını biliyorum. Ama dediğim gibi İran'da düşen uçak bir Tupolev değil de bir Airbus olsaydı, bir güvenlik sıkıyönetimi ilan edilmesi gerekebilecekti.
Kazadan sonra hemen araştırmalara giren İran'daki yetkililer, uluslararası ambargo nedeniyle yedek parça bulmakta zorlandıklarını, Rusya'dan ucuz yedek parça getirtmek zorunda kaldıklarını açıkladılar. Bu, kazaya yol açabilecek en güçlü nedenlerden bir tanesi olabileceğine göre o kazada pek şaşırtıcı bir yan yoktu.

Asıl şaşırtıcı kaza Air France uçağının düşmesiydi
Brezilyadan Paris'e uçmak için kalktıktan bir süre sonra okyanusa düşen Air France uçağının başına gelenler hayli şaşırtıcıydı. Şu anda tüm havayolu şirketleri bu kazanın nedeni üzerine bilimsel bir açıklama gelmesini bekliyor. En heyecanlı bekleyenler ise birbirleriyle büyük rekabet içinde olan Boeing ve Airbus şirketleri olmalı. O kazadan sonra bir kaza daha geçiren Airbus'ın üreticileri, uçakta teknik bir arıza belirlenmesi durumunda rekabette büyük darbe alacaklarının farkında. Aynı açıklamayı THY yetkililerinin de merakla beklediklerini biliyorum.

ASK THE PiLOT
Ben bu konunun uzmanı değilim gayet tabii ki, sadece sık uçan bir meraklı insanım ve uçaklar ile ilgili yazıları merakla okurum. Bu konuda beni en çok besleyen kaynak Salon adlı internet dergisinde düzenli yazılar yazan Patrick Smith'tir. O 'Ask the Pilot' (Pilota Sorun) başlıklı tüm dünyada popüler olan bir köşe başlattı. Bunun kitabını da yayınladı. 'Ask the Pilot'ta son derece teknik ve karmaşık olabilecek konular benim gibi insanların anlayabileceği yalınlıkta anlatılıyor.
'Ask the Pilot' köşesi, Air France uçağının düşmesinden sonra konuyu bütün yönleriyle ele aldı. Ona göre Air France gibi ciddi bir şirketin uçağının o gece düşmesi için hiçbir teknik neden yoktu. Evet; o gece bir fırtına vardı ve uçakta bazı elektrik problemleri de olmuştu. Ancak bunların hiçbirisi tek başına uçağı düşürmek için yeterli neden olamazdı. Uçaklar o gece olduğu bilinen fırtınadan katlarca daha güçlüsüne dayanacak yapıdaydılar. Uçağa yıldırım çarpmış olabilirdi ama bu da uçağı düşüremezdi. Elektrik sistemlerinde bir sorun yaşanmış olabilirdi ama uçaktaki her sistem gibi elektrik sistemlerinin de yedek sistemleri vardı.
Peki ne olmuş olabilirdi o gece? Zifiri karanlıkta uçak neden okyanusa gömülmüştü? Büyük ihtimalle tek başına uçağı düşürmeye yetmeyecek aksaklıkların hepsi aynı anda veya birbiri ardına oluşmuştu. Normal olarak böyle bir şeyin olması ihtimali çok düşük veya sıfırdı. Bu iki pilotun aynı anda kalp krizi geçirip ölme ihtimali kadar imkansızdı. Patrick Smith'e göre belki de bu şanssızlık o akşam olmuş olabilirdi...
Eğer durum böyleyse Airbus şirketinin bir sorunu yok demekti. Sadece o gece gibi bir gecenin bir daha yaşanması durumunda yani bütün aksaklıkların birbiri üstüne gelmesi durumunda uçağı yine de havada sağlam tutacak sistemleri geliştirmeleri gerekecekti.

Peki Boeing'de durum nasıl?
En büyük rakibi olan Airbus'ın zor durumda kalmasını istemesi normal olan Boeing şirketi şu aralar kendi sorunlarıyla boğuşmakta olduğundan rakibinin sorununa konsantre olamıyor.
Global durgunluk nedeniyle uçak taleplerinde düşüş yaşandı. Bu iki şirketi de fena halde etlkiledi. Üstelik bu arada Boeing 'Dreamliner' adını verdiği yeni bir model geliştirmekle meşgul. Proje birçok teknik aksaklıklar nedeniyle gecikti ve maliyetler katlanarak arttı.
Bu arada bu modelden daha önce siparişler vermiş olan şirketler, siparişlerini geri çekmeye başladılar. Yani 'Boeing Schadefreude'sini (başkalarının acısından zevk duyma duygusunu) keyifle yaşayamadı. Çünkü kendi sorunları daha büyük durumda.
Airbus kazasının teknik açıklaması ve 'Boeing Dreamliner' projesinin geleceği Türk uçak şirketleri de dahil tüm dünya şirketleri tarafından heyecanla bekleniyor. Sonuçlarda milyarlarca dolar yatıyor çünkü.

Hudson'a inen uçak
'Ask the Pilot' köşesini yazan Patrick Smith birçok insanın kendisine sorduğu 'Peki Air France uçağı Hudson Nehri'ne inen uçak gibi okyanusa neden inemedi?' sorusunu soran yüzlerce okuyucusuna 'Saçmalamayın' diye cevap verdi ve nedenlerini şöyle sıraladı:

- La Guardia Havaalanı'ndan kalktıktan sonra acil inişe geçen uçağın Hudson Nehri'ne başarıyla inmesindeki en büyük etken o gün Hudson Nehri'nde hiç dalga ve havada sert rüzgar olmamasıydı. Yani nehrin yüzeyi dümdüzdü.
- Pilot (Chesley Sullenberger) çok soğukkanlı kararlar verdi ve dolu yakıt tanklarını uçağı bir süreliğine su üstünde tutmak için bidonlar şeklinde kullandı.
- Bir tarafında Manhattan Adası öteki yanında ise Queens bulunan nehre ülkedeki en profesyonel kurtarma birimleri birkaç dakika içinde yetişti.
- Ve de uçağın içindeki yolcular çok disiplinliydi. Hiç panik yapmadan uçaktan sırayla çıktılar.
- Öte yandan Air France uçağı gecenin zifiri karanlığında büyük dalgaların, fırtınaların bulunduğu okyanusun ortasına düştü. İki olay arasında hiç benzerlik yok. Dolayısıyla 'Neden?' sorusu da sorulamaz.

Acil iniş kurallarının önemi
Birçoğumuz uçaklar kalkmadan önce acil iniş durumunda yapılacaklar ile ilgili anonsları ya dinlemeyiz ya da pek ciddiye almayız. Oysa o gün Hudson Nehri'nde olanlar ve uçakta ölen olmaması yolcuların kuralları dikkatle dinlediğinin göstergesiydi. Acil iniş durumunda her yolcuya düşen bir görev oluyor. O gün uçakta acil iniş durumunda kapıları açmakla görevli yolcular, yolcuların sıraya uymalarını sağlamakla görevli yetkililer ve çocuklu insanlara, itiş-kakış olmadan, panik yapmadan öncelik verilmesinin sağlanması nedeniyle o uçağın içinde kimsenin burnu bile kanamadı.
Yolcuların o durumda paniklememeleri ve tüm kurallara uymaları öncelikleri olması gerekiyor. Tek bir kişi bile ilk önce kendimi kurtarayım diye öne geçmeye çalışırsa uçaktaki yolcuların kendisi de dahil yarısının ölmesine de yol açabilir. Bu da hatırlanmalı.

Astrolog Oğuzhan Ceyhan'ın analizi
Görülerine, mesleğini bilimsel yaptığı için çok önem verdiğim Oğuzhan Ceyhan yılın başında bana yıl içinde önemli uçak kazalarının beklendiğini söylemişti.
Gökyüzünde Satürn ve Uranüs'ün karşılıklı geldiği, keza güneşten gelen manyetik ışınlarda artışların olduğu yıllarda uçak kazalarının, depremlerin arttığını söyleyen Oğuzhan Ceyhan, bu genel analizinin yanı sıra daha riskli olan havayolu şirketlerinin de isimlerini tespit ettiğini söyledi.
Genel analizin mantığını kavradığını ama uçak şirketlerinin bazında nasıl analiz yapabildiğini anlayamadığını söylediğimde, bana uçak şirketlerinin de insanlar gibi doğum günleri (Kuruluş yılları) olduğunu, buradan hareket ederek genel analizi şirket düzeyine indirebildiklerini söyledi.
Bana riskli şirketlerin listesini de verdi ama ben bu konu ticari sorunlara, haksız rekabete yol açacağından ve panik de yaratabileceğinden bu listeyi kendime saklamak zorundayım.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.