AKÅžAM 03 AÄžUSTOS 2009, PAZARTESÄ°

Vatandaş devlet için değil devlet vatandaş için olacak

Ömer Dinçer, BaÅŸbakanlık MüsteÅŸarı olduÄŸu dönemden beri bürokrasinin sadeleÅŸtirilmesi üzerine kafa yormuÅŸ. Açıklanan yönetmelik altı ayda hayata geçince artık vatandaÅŸ kamu hizmeti alırken memurdan hesap sorabilecek, iÅŸlemin ne kadar süreceÄŸini takip edebilecek. Bir süre sonra 'bireysel memur dönemi' baÅŸlayacak. Yani devlet dairelerindeki iÅŸlemlerde her kiÅŸiye bir memur tahsis edilecek.

- Hazırladığınız çalışmaya göre 46 yetki merkezden taÅŸraya, 26 yetki valilik ve bölge müdürlüklerinden alt kademelere devrediliyor. 421 deÄŸiÅŸik belge de iÅŸlemden kalkıyor. Medya en fazla iÅŸlemden kalkan belgelerin üzerinde durdu. En çarpıcı deÄŸiÅŸiklik o mu?
Aslında deÄŸil ama insanların en fazla mustarip olduÄŸu kısım o. Bürokrasi dediÄŸimizde günlük yaÅŸantımızda hizmet sunarken bu hizmeti sunuÅŸla ilgili alınan tüm kararları ve uygulamaları ifade etmiÅŸ oluyoruz. Ancak bürokrasinin bir de kamuoyundaki algısı var.
- Nedir o algı?
Bu, kendilerine hizmet sunulurken karşılaÅŸtıkları muamele ile ilgili: Hizmet alırken çok sayıda belge ve evrak ile bir iÅŸi tamamlamak için çok sayıda iÅŸlem ve imza... Bu algı rasyonel bürokrasinin hayatı zorlaÅŸtıran bir boyutu ile ilgili.
 - Siz bu anlamda hayatı kolaylaÅŸtırmaya mı giriÅŸtiniz?
Evet. Süreçler niye uzar? Çünkü yetkiler aÅŸağıya devredilmemiÅŸtir.  Niçin çok evrak istenir? Çünkü hizmeti alacak olana güvenilmez. Bu açıdan bakıldığında üç konuda; yetkilerin alt kademelere devrinde yani merkezileÅŸmenin önlenmesinde, istenen bilgi ve belgelerin azaltılmasında ve süreçlerin kısaltılarak verimliliÄŸin artırılmasında önemli bir deÄŸiÅŸiklik yapılıyor. Böylece halk-devlet iliÅŸkisinde bir zihniyet devrimi gerçekleÅŸtirilmeye çalışılıyor.
 - Türkiye'de vatandaÅŸ devlet için vardır. Siz bunu tersine çevirmeyi mi amaçlıyorsunuz?
Evet, bu, çok ciddi  bir zihniyet deÄŸiÅŸimini beraberinde getirir. Vatandaşı önemseyen, onu iÅŸin odağına koyan, devleti de rasyonel bir zeminde hizmet üreten bir yapıya kavuÅŸturmaya çalışıyoruz.
- Ama bunu yaparken merkezden çevreye yetki devri yapıyorsunuz. 'Merkezi sistem' bu ülkede çok hassas bir konudur. Genelde 'bölünmezlik' ile birlikte anılır. Sizin bu çalışmanız yerele daha fazla otonomi vereceÄŸi için bazı çevreleri rahatsız etmeyecek mi?
Bazıları kasti olarak böyle deÄŸerlendirmeler yapabilir ama yetki devrinden bahsettiÄŸimizde sadece siyasi anlamda merkezi idareden mahalli idarelere devrir kastedilmez. Merkezi idarede bir bakanlıkta üst kademeden alt kademeye yetki devri de söz konusu. AÅŸağıdakilere imza ve karar gücü vermek yani. Öte yandan merkezi idarenin taÅŸra teÅŸkilatları var. Biz yetkiyi valilere, il müdürlüklerine vermek yerine merkezde toplamışız. Bu, otoriter zihniyetle alakalı. Bunu deÄŸiÅŸtirmek istiyoruz.
- Bu değişimleri aynı kadrolarla yapmak zor olmayacak mı?
Hayır, ne kadar kolay olacağını siz de anlayacaksınız.
- O kadrolar belli bir eÄŸitimden geçecek mi?
Bazı alanlarda eÄŸitim gerekecek. Mesela modern teknolojinin kullanılması ile ilgili ciddi eÄŸitimlere ihtiyaç olacak. Ama ben diyorum ki 'Bugüne kadar benim imza attığım bu iÅŸ için siz imza atın.' Bunun için eÄŸitime gerek yok. Hangi sorumlulukların devredildiÄŸini anlatmak yeter. 
- Kararların merkezden deÄŸil yerinden alınacağını söylüyorsunuz. Ä°yi güzel de, kiÅŸisel iliÅŸkilerin bu kadar ön planda olduÄŸu bir ülkede bu  kayırmacılığın önünü açmaz mı?
DoÄŸru söylüyorsunuz ama buna tedbir olarak hizmetin kalite standartlarının belirlenmesi ve hizmet vermek ile ilgili ÅŸartların açıklıkla ortaya konması ÅŸart koÅŸuldu.
 - Bu ne demek?
O hizmetle ilgili olarak standart ve ÅŸartlar belirlenecek ve kamuoyuna duyurulacak. Sunulan hizmetin ismi, iÅŸlemin maksimum kaç günde biteceÄŸi, vatandaşın ödemesi gereken vergi, harç gibi mali yükümlülükler belli olacak. Åžayet vatandaşın talebine olumsuz cevap veriiliyorsa, niçin yapılmadığı gerekçesi ile yazılı olarak verilecek.
- Bazı yayın organlarında bugün  sistemle ilgili ÅŸikayet mekanizmasının yürümeyeceÄŸi ileri sürülüyor. Öyle mi?
Hayır, öyle deÄŸil. Bir ÅŸikayet birimi planlıyoruz. Memur bir iÅŸ olmayacaksa bunun hangi kanun ve yönetmeliÄŸe göre olmayacağını vatandaÅŸa yazılı olarak verecek. EÄŸer bu cevabı yeterli görmezse, bir üst kademedeki isim ve telefonları yazılı olan mercilere bu durumu bildirecek. Bu aÅŸamadan sonra kiÅŸi kendisine verilen belge ile mahkeme yoluyla da hakkını arayabilecek. Böylece devlet memurlarının bu tür durumlarda subjektif veya kiÅŸiye göre karar vermelerinin önü kesilmiÅŸ olacak.
- Büyük bir direnç olacağını tahmin ediyorum.
 Muhtemelen olacaktır. Biz benzer zorluÄŸu bilgi edinme kanununda yaÅŸadık. Benim müsteÅŸar olduÄŸum dönemde çıktı kanun. Memur yaptığı iÅŸi devlet adına yaptığı için gizli  veya mahrem kabul eder. Oysa bu kanun ile vatandaÅŸa bilgi verir hale geldi. Ä°lk zamanlar birçok memur çeÅŸitli gerekçelerle vatandaÅŸa bilgi vermeyi kabul etmedi. Bize gelen her ÅŸikayet için soruÅŸturma açtık. Sonunda memurlar bu iÅŸi yapmak zorunda olduklarını fark ettiler. Bu, kamu idaresinin saydamlığını da artıran bir sonuç doÄŸurmaya baÅŸladı. 
- Åžimdiki çalışmanın hayata geçiÅŸ sürecinin ne kadar zaman almasını bekliyorsunuz?
Altı ayda yaparız bu işi.

MEMUR DENETLENECEK

- Devlet memurlarının kral gibi davranmasının altında koltuklarını kaybetme korkusunu olmaması yatar. Performans kamuda önemli deÄŸildir. Bu noktada bir deÄŸiÅŸiklik olacak mı?
Performansa dayalı bir sisteme geçmek mevcut kanunlarla zor ama yeni sistem memurun denetlenebilirliÄŸini artıracak. Kimin ne kadar hizmet ürettiÄŸini görebileceÄŸiz. Åžu anda yapılmaya çalışılan deÄŸiÅŸiklikler performans denetimi için zemin hazırlayacak.
 
- BaÅŸarının sonucu ne olacak? Fazla hizmet üreten terfi ya da zam alacak mı?

Ä°ÅŸin bu tarafı kamu personel rejiminin deÄŸiÅŸmesi ile alakalı. Kamu personeli performansa dayalı bir denetime tabi tutulmalı. Performansı ölçebilirsek sübjektif atamaların önüne geçebiliriz.

Bireysel bankacılık gibi bireysel memur dönemi

- 'Tek adımda hizmet büroları' diye bir kavram var çalışmada. Nedir bu?
Ä°ÅŸte bu zaman alacak ama çok önemli bir deÄŸiÅŸim. Siz kamudan bir hizmet almaya gittiÄŸinizde o hizmet ile ilgili olarak önce evrak bölümüne gidiyorsunuz. Sonra baÅŸkasına havale ediliyorsunuz.vs. Ä°ÅŸlem bitene kadar birçok insanla muhatap oluyorsunuz. Ä°ÅŸte bu süreçte deÄŸiÅŸiklik yapılacak. Siz gittiÄŸiniz bir kamu idaresinde bir tek memurla muhatap olacaksınız. Sizinle ilgili her iÅŸlemi sorumlu memur yapacak. 
- Bunun için ayrı bürolar mı açılacak?
Hayır, sadece süreçleri yeniden tasarlayacağız. Bankacılık sistemini hatırlarsanız, eskiden orada da bir iÅŸ için farklı iÅŸlemler yapan birçok memura gidilirdi. Bu durum sorumluluÄŸu yaymaktaydı. Åžimdi ise bireysel bankacılık olduÄŸu gibi bir kiÅŸi tüm süreci yürütüyor. Ä°ÅŸte kamu hizmeti de buna benzer süreç deÄŸiÅŸimine tabi tutulacak. Böylece memur bütünün küçük bir parçası olmayacak. Bir iÅŸin sorumlusu belli olacak ve vatandaÅŸ da o sorumluyu bilecek. Bu sorumluluk aynı zamanda hesap sorma fırsatını da yaratacak.
 - Bunları tasarlarken örnek aldığınız bir ülke oldu mu?
Hayır, modern yönetim tekniklerini uyguluyoruz. Süreç mühendisliÄŸinin metodolojisine bakıyoruz. 
- Gelelim tarihe karışacak belgelere...
Evet, yetki devrinden sonra meselenin ikinci boyutu belgelerin azaltılması. Her iÅŸlemde herkesten benzer formaliteler isteniyor. Biz diyoruz ki herhangi bir iÅŸlem tamamlanmadan evrak istenmesin. Mesela iÅŸe alımı mı yapılacak? BaÅŸvuru için sadece müracaat formu ve TC kimlik numarası yeter. Önce kimlerin alınacağını belirle, yalnızca onlardan evrak iste. TC kimlik no'sundan nüfus cüzdan suretine, adrese dayalı kayıt sisteminden de ikametgaha hemen ulaÅŸabiliyoruz zaten. Sabıka kaydını da Adalet Bakanlığı'ndan doÄŸrudan temin edebiliriz. 
-  Ama siz böylece muhtarların varlık sebebi ile oynuyorsunuz?
Öyle ama teknoloji bizim yaÅŸam biçimimizi deÄŸiÅŸtiriyor. Bu düzenlemeleri yapmasak bile teknolojideki ilerlemeler sayesinde muhtarlardan nüfus cüzdan sureti almak kalkacaktı zaten. Muhtarlık sistemini gözden geçirip, daha fonksiyonel hale getirmek lazım. 
-  Belge tasarrufu müthiÅŸ bir para tasarufu da saÄŸlayacak. Bu para ile ne yapılacağı üzerine bir çalışma düÅŸünüldü mü?
Tasarrufu hem vatandaÅŸ hem devlet yapıyor. Devlet yılda 1 milyar 13 milyon 45 bin lirayı harcamamış olacak.   Ancak bu, elimizde kalacak nakit deÄŸil. Genel harcama oranlarında tasarruf etmiÅŸ  olacağız. Bu parayla 350 km otoban ya da 16 derslikli 350 okul yapılabilir.

• PaylaÅŸ |  Google    Live    Facebook    Twitter    Digg|      

• DiÄŸer Roportajlar

  • VatandaÅŸ devlet için deÄŸil devlet vatandaÅŸ için olacak
    
  • Mevcut kadrodan cunta çıkmaz
    
  • BoÄŸaz'a bakanlık neÅŸteri
    
  • Türbanı çözecek olan kendinizsiniz
    
  • B planınız Atlantik Ekonomik BirliÄŸi