18 AĞUSTOS 2009 SALI

Oray Eğin oray.egin@aksam.com.tr

Kendisine tanrı muamelesi yaptıran ilk aydın

Yıl 1980, aylardan Kasım. Boğaziçi Üniversitesi'nin solcuların takıldığı kantininde bir panik havası hakim... Louis Althusser, karısını boğazlamış. Yakalandığında olayı hatırlamadığını, karısına masaj yaptığını ve sonrasını unuttuğunu açıklayıp akıl hastanesine gönderilmiş.
Boğaziçi'ndeki öğrenciler 'Taciser korku içinde' diye espriler yapılıyor, 'Ya Murat da delirip karısını boğazlamaya kalkarsa...'
Bahsettikleri Murat Belge ve o zamanki eşi, çocuklarının annesi Taciser Ulaş...

Elbette, Murat Belge eşini boğazlamıyor ama bu panik bir açıdan manidar. Murat Belge'nin 70'li yıllar boyunca Türk entelijansiyasına sunduğu isim Althusser. Kendisine mürit yaptığı gençler için bir tür Althusser'in Türkiye acentası gibi hizmet veriyor...
Eski en yakın arkadaşı Can Yücel'le arasının bozulmasına sebep olaran şiirdeki gibi 'iyi İngilizce bilen Belgeli Murat' iyi bir aktarıcıdır. Türkiye'nin dışarıya kapalı olduğu yıllarda bu önemli bir avantajdı kuşkusuz ve Türkiye'yi o kapalı yıllarla hatırlayanlar için de Murat Belge'nin tanrısallığı burada gizlidir.
Başkasının okuyamadığını, düşünmediğini, yazmadığını, söylemediğini Türkçe'ye çevirip aktarmak. Doğrusu, benim için de ilk gençlik yıllarımda 'Tarihten Güncelliğe' eşi benzeri olmayan bir çalışmaydı. Gündelik hayat üzerine böyle konuşabildiği, bugün onlarca insana ekmek kapısı olan popüler kültür yazarlığınının öncülüğünün bu kadar estetik yapılabilmesine hayran kalmıştım.
Tabii ki bu hayranlık başka ülkelerde başka insanların yazdığı başka kitaplara kadar sürdü. Gördüm ki Batı'da bunun alası var.
Bir de genç yaşta bir öğrencisi olarak bu aktarmacılığa yakından tanıklık ettim. Murat Belge'nin 'Batı Edebiyatı'nda kahraman tipolojisi' dersinde hepimizin o etkileyici sesi ve kusursuz İngilizcesi'yle dinlediği söylevin satır satır Eric Auerbach'ın ders kitabımız olan 'Mimesis'ten aktarım olduğunu, üzerine yeni hiçbir şey konmadığını bir sınav öncesi ders çalışırken fark etmiştim. O gün 'Aman kafamda büyüttüğüm put devrilmesin' diye kimselere bir şey söyleyemedim.
Sonuçta Murat Belge'nin yaptığı, 80'lerden 90'lara Ercan Arıklı'nın dergiler için kurduğu formülden farksızdı: Batı'da ne oluyorsa biz de aynısını uyarlayalım.
Derler ki Sezen Aksu, bir zamanlar aşk yaşadığı Enis Batur'un arkasından 'Ben Murat Belge'den duydum, Enis şair değil, derlemeciymiş' diye konuşmuş.
Bu cümle fena halde Murat Belge için de geçerlidir.
Türkiye için yeniydi kuşkusuz İslamcılarla bir sosyalistin diyalog kurması ya da Orhan Gencebay'la Birikim'de söyleşi yapılması. Bütün bunlar Murat Belge'yi devrimci kıldı.
Ve zamanla da ona hayran müritleri tarafından tanrılar katına taşındı. Doğrusu, kendisine tanrı muamelesi yapılmasını isteyen, bundan hoşlanan ve hatta bizzat bunun zeminini hazırlayanların öncüsüydü Belge.
Bugün bile görüyoruz en ufak bir eleştiri karşısında dört bir koldan müritler devreye giriyor ve dokunulmazlık payesi verdikleri tanrılarını savunmaya çalışıyorlar.
Peki bugün neden Murat Belge'yi tartışıyoruz?
Çok basit. Murat Bardakçı, normal şartlarda unutulup gidecek bir küçük dokundurma kaleme aldı Habertürk'te geçen hafta. Ancak Murat Belge bu yazıyı öylesi abarttı, öylesi üzerine alındı ki birden ilk yazının sınırlarını dahi aşan bir polemik doğdu.
Açıkçası, Murat Belge bunu yapmaya mecburdu. Çünkü yaklaşık 10-15 yıldır pek kimse ona bulaşmıyor, 80'lerdeki tanrı katı etkisini epey kaybettiğine dair emareler görülüyordu. Kimse ilgilenmiyor, yazıları ya da adımları olay yaratmıyor, bir köşede geçmişe saygıdan unutulmamaya çalışılıyordu en fazla.
'Bu polemik beni diriltebilir' diye düşünmüş olmalı. Yaşını başını almış bir profesörün böylesi hesaplar yapması -ki yaptığına adım gibi eminim - üzücü mü, anlaşılır mı karar sizin.
Ben oyumu 'anlaşılır'dan yana kullanıyorum. 80'ler bitti ve Murat Belge, tıpkı o dönemin bütün yan ürünleri gibi unutuldu gitti: Ağlayan çocuk resmi, acılı arabesk, Türk filmlerinde entelektüel hayat, Bodrum'da geçen sol romanları gibi.
O da kendisine yeni çıkış yolları aramaya kalktı: Sivil Toplumculuk furyası, İstanbul'un fethine eşdeğer bir uyanışla İstanbul'u keşif yürüyüş turları ve en sonunda da ateşli Ermeni soykırımı savunuculuğu.
Fakat bu alanların da taliplisi çoktu. Bugün bile, Ermeni soykırımı konusunda en sert çıkışları yapmaya çalışıyor ama bütün bunlar başkalarının gölgesinde kalmaktan kurtulamıyor.
İstanbul'u anlattığı için Orhan Pamuk'a Nobel veriyorlar.
Siyaset olarak duruşunu sorgulamamız gerekirse Murat Belge için 'kişisellik' kriterini de iyice çözümlememiz gerekir ki bu uzun vakitlerimizi alır... Yakından bakıldığında Murat Belge'nin tüm çıkışlarında 'Atatürk dedeme bunu yaptı, babamın başına bunlar geldi' türünden ailevi hesaplaşmalar olduğu görülür ki, bu konuyu sırf zihnimde hala saygın bir yerde duran Murat Belge imajını yerle bir etmemek için kurcalamak istemem.
Ben Murat Belge olsam arar Murat Bardakçı'ya bir telefon açar, bu bulaşmasından dolayı teşekkür ederdim. Futbol kariyerini sakatlıklarla geçirmiş ama jübile gününde değeri teslim edilen bir Şeytan Rıdvan gibi Murat Belge...
Kalkıp da birileri 'Sen kim oluyorsun da Murat Belge'ye laf söylüyorsun, onun kadar kitap okudun mu, onun kadar bilgin var mı' derse de cevabım hazır.
Ona laf yetiştirmeye çalışmıyorum, onun sayesinde pek çok şey öğrendiğimi asla inkar edemem ama bugün Murat Belge'nin bana yetmediğini söylüyorum. Maalesef Edirne'yi geçtiğimiz anda hiçbir geçerliliği kalmayacak, en fazla çevirmenliğiyle söz edilebilecek bir isim olduğunu da içim yanarak dillendirmek zorundayım. Bu basit eşiği aşamaması Belge'nin dönemselliğini ve yerelliğini tesciler: O mükemmel yabancı dile karşın Murat Belge düpedüz ve daima Türkçe konuşur.
Ve, hayır, Murat Belge sandığınız gibi bir tanrı değildir.
Maalesef, hepimiz gibi bir ölümlüdür.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.