Şenay YILDIZ tarafından Lord John Alderdice ile yapılan röportaj

AKÅžAM 24 AÄžUSTOS 2009, PAZARTESÄ°

IRA'yı süreç dışı bırakmak bize 15-20 yıl kaybettirdi

 

rop1BAÅžLARKEN...
Önce, Ä°çiÅŸleri Bakanı BeÅŸir Atalay'dan, 'Kürt sorununun çözümünde çeÅŸitli ülkelerin modellerini inceledik' açıklaması geldi. Ardından, 21 Temmuz'da Ankara'da Polis Akademisi'nde düzenlenen çalıştaya çok önemli bir isim davet edildi; Kuzey Ä°rlanda Barış Süreci'ne katkılarından dolayı Ä°ngiltere tarafından 'Lord' unvanı verilen ve IRA barışının mimarlarından biri olarak görülen Lord John Alderdice... Lord Alderdice, çalıştayda, Ä°ngiltere'ye barışı getiren müzakere sürecinde edindikleri birikimi, Kürt açılımı öncesinde Ankara ile paylaÅŸtı. Türk istihbarat ve polis birimlerinden yetkililer, kendisine IRA sürecinden yola çıkarak Kürt sorunu ve PKK baÄŸlantılı sorular yöneltti. Bu nedenle, biz de Lord Alderdice'ı dinlemek için tarihi kavganın merkezi konumundaki Belfast'a gittik. Befast'a gitmiÅŸken, hem IRA'nın siyasi kanadı olarak görülen Sinn Fein Partisi'nin temsilcileri, hem de o dönemki ÅŸiddet olaylarına katılmış eski mahkumlarla konuÅŸtuk. Türkiye'deki sürece katkı yapacağına inandığımız bu röportajları, yarın ve ertesi günkü yazılarımızda okuyacaksınız. Kanlı çatışmalara sahne olmuÅŸ Belfast'ta, kimsenin kimseye 'terörist' dememesi, 'siz Ä°rlandalı mısınız, Ä°ngiliz mi?' ÅŸeklindeki soruma 'her ikisi de' diye yanıt vermeleri ve geçmiÅŸin acılarının unutulması için tarafların birbirine gösterdiÄŸi özen beni oldukça düÅŸündürdü. Öte yandan, biz, 'IRA sorunu bizimle ne kadar iliÅŸkili?' diye tartışsak da sokaktaki insanların bile Türkiye'deki Kürt sorununa olan ilgisinden anladım ki onlar kendilerini zaten oldukça benzeÅŸtiriyor. Çalışmamızın ilk bölümü olarak, Belfast'taki çalışma ofisinde konuÅŸtuÄŸumuz Lord Alderdice'ın Türkiye'nin Kürt meselesini çözme sürecinde atması gereken adımlara iliÅŸkin görüÅŸlerini sunuyoruz.

Ä°ngiltere'nin Kuzey Ä°rlanda'yı kaybetmeden çözmesinin ardındaki baÅŸ aktörlerden Lord Alderdice, Ankara'ya 'Kürt sorununun çözümü için Kürtleri kırmayan bir dil kullanması' ve 'PKK'yı da gizli veya açık biçimde sürece dahil etmesi' mesajı verdi. Lord Alderdice, 'Biz IRA ile konuÅŸmamak için 15-20 yıl kaybettik. PKK ile iliÅŸki olmazsa, silahların gerçekten bırakıldığını nasıl kontrol edeceksiniz?' dedi

Sizin barış sürecindeki rolünüz ne oldu?
O dönemler BirleÅŸik Krallık'a baÄŸlı kalmak isteyenlerle Ä°rlanda'ya baÄŸlanmak isteyenler arasında müthiÅŸ gerilimin olduÄŸu yıllardı. Herkes birbirinin dediÄŸine karşı çıkıyordu. Ama ben bir ÅŸeyler söylediÄŸim zaman, çok katılmasalar da dinliyorlardı. Åžiddetin durması karşılığında (IRA'nın siyasi kanadı) Sinn Fein ile masaya oturulmasına destek verenlerden biri oldum. O zamanlar bu tepki çekse de, zaman bunun doÄŸru olduÄŸunu gösterdi. 

Kuzey Ä°rlanda'da silahlı mücadeleyi sonlandıran anahtar ne oldu?
Sonsuza dek silahlar konuÅŸsa dahi, kimsenin kimseyi yenemeyeceÄŸi anlaşıldı. IRA ve Ä°ngiliz Ordusu 'Onlar bizi yenemezler. Ama biz de onları yenemeyiz' demeye baÅŸladı. IRA da bir süre sonra BirleÅŸik Ä°rlanda mücadelesi için insanların bu ÅŸekilde ölmemesi gerektiÄŸini kavramaya baÅŸladı. Bir de iÅŸin insani yanı var tabii. Silahlı mücadeleye giren insanların da aileleri, çocukları oldu. Hapse düÅŸenler, çocuklarının hayatının böyle olmaması gerektiÄŸini dillendirmeye baÅŸladılar. 

IRA mücadelesi bitti mi?
Silahlı olarak, evet, bitti. Ama siyasi olarak hala bir mücadele verdiklerini görüyoruz. Bu, demokratik kurallar çerçevesinde bir mücadele ve kimseyi rahatsız etmiyor. 

Türkiye'ye olan ilginiz nasıl baÅŸladı? Türkiye'nin Kürt sorunu ile nasıl baÄŸlantılandırıyorsunuz kendi tecrübelerinizi?
Dünyanın farklı yerlerinde insanların teröre baÅŸvurmaları, siyasi uzlaÅŸmazlıklar ve Müslüman dünyası ile Batı'nın iliÅŸkileri üzerinde üzerinde çalışıyorum aralarında Profesör Vamık Volkan'ın da bulunduÄŸu bazı bilim adamı arkadaÅŸlarımla. Bu kapsamda ilgilendiÄŸimiz yerlerden biri de de Türkiye. Bu süreçte Ankara ile çeÅŸitli kontaklarımız oldu ve Polis Akademisi'ndeki toplantıda Türk istihbarat ve güvenlik birimlerinden temsilcilerle buluÅŸtuk. Ben aslında bizim örneÄŸimizi anlatacağımı düÅŸünüyordum sadece, ama zamanlama nedeniyle PKK ve Kürt sorunun baÄŸlantılı çok soru geldi Türk yetkililerinden. Birkaç yıl önce Amerikalılılar benden Kuzey Irak'a gidip, Erbil ve Kerkük'teki insanlarla konuÅŸmamı istemiÅŸti. Bu nedenle, olayın diÄŸer tarafının, yani Kuzey Irak boyutunu da biraz biliyorum. Sanıyorum Ankara ile bu tarz kontaklarımız devam edecek. Söylediklerimiz yukarıya iletilecektir diye düÅŸünüyorum. Bunların sizin BaÅŸbakanınızın bahsettiÄŸi açılıma ne kadar uyup uymayacağına elbette sizler karar vereceksiniz. 

Türkiye'nin PKK sorunu ile Ä°ngiltere'nin IRA sorununu kıyasladığınızda gözlediÄŸiniz benzerlik ve farklar neler?
CoÄŸrafi, siyasi ve anayasal olarak pek çok farklılık görüyorum. Ä°rlanda Anayasası, Kuzey Ä°rlanda ile ilgili hak iddia ediyor. Türk ve Irak anayasaları ise, kendi toprakları dışında bir hak iddiasında bulunmuyor. Siz stratejik olarak müthiÅŸ önemli bir yerdesiniz, bizse deÄŸiliz. Türk Hükümeti'nin bu sorunla mücadele biçiminin müthiÅŸ etkileri olacak. Ama her iki sorun da çok uzun yıllardır devam etti. PKK 25 yıldır var ama Ben Kürt sorunun baÅŸlangıcını Birinci Dünya Savaşı olarak görüyorum. Bizim sorunumuzda biz hiçbir askeri metodun sorunu çözemeyeceÄŸi sonucuna vardık. Sorunun güvenlik boyutu olduÄŸu kesin ama, istemesek de, askeri çözümle bitmeyeceÄŸini kabul etmek zorunda kaldık. Ancak, çözüm, ÅŸiddet devam ederken olamaz. Sizin de bu noktaya gelip gelmediÄŸiniz çok önemli. Artık insanlar çocuklarına 'ÅŸiddet çözüm deÄŸil' diyor burada. Bu 200 yıllık tarih açısından büyük bir aÅŸama.

IRA Ä°LE KONUÅžMAK ÅžARTTI
IRA ile konuşmak şart mıydı?
Evet, ÅŸarttı. Onlarsız çözüm kalıcı olmazdı. Biz iki aÅŸamalı bir yaklaşım geliÅŸtirdik: Biri siyasi, diÄŸeri askeri. Askeri bölümde IRA'nın silahsızlandırılması ve bu silahlara geri dönemeyeceklerinden emin olmak gerekiyordu. Ayrıca, ÅŸiddete karşıtlığı için içeride bulunan kiÅŸilerin bırakılması ve bırakıldıkları zaman ne olacağı gibi sorunlar. Bunlar için özellikle IRA ile hareket etmek zorundaydık. Ä°kincisi ÅŸamada ise eski IRA üyelerinin oluÅŸturduÄŸu Sinn Fein muhatap alındı ki, kendilerinin ÅŸiddet deÄŸil, siyaset düzleminde ifade edebileceklerini görsünler. Hem cumhuriyetçiler (Ä°rlanda ile birleÅŸmek isteyenler) hem de birlikçiler (Ä°ngiltere ile kalmak isteyenler) saygılı bir biçimde muamele gördü. Dünyadaki tüm siyasi çatışmalarda, bir grup kendisini kötü muamele görmüÅŸ ve aÅŸağılanmış hisseder. O grupların bunu aÅŸmalarını saÄŸlamak lazım.

PKK OLMADAN SÄ°LAHLARDAN NASIL KURTULACAKSINIZ? 
Sizin örneÄŸinizden yola çıkarsak, PKK'yı nereye oturtmak gerek?
Bu süreçte PKK'nın da sorumlulukları var. Sadece hükümetin yapacakları yetmez. Ama hükümetler kendileri bir ÅŸey yapıp, karşı tarafın bunları tümüyle kabul edip, uygulamasını beklerse, muhtemel ki hayal kırıklığına uÄŸrar. Sizin bir biçimde onlarla iletiÅŸim kanalı açmanız gerekiyor. Tamamen yok saymanız, çözümü kolaylaÅŸtırmayacak. 

Türkiye'de bunu yapmaya kalkan kim olursa olsun müthiÅŸ tepki çekiyor. Burada bir kilitlenme var. Sizde de böyle mi oldu?
Evet, aynen böyleydi. Ä°ngiliz Hükümeti yıllarca 'biz teröristlerle konuÅŸmayız' diye açıklamalar yaptı. Sonradan gizli görüÅŸmeler yapıldığı ortaya çıktı. Buna mecburlardı. Ä°nsanları dışlayarak, çözüme ulaÅŸamazsınız. Biz, bu nedenle 15-20 yıl kaybettik. EÄŸer onlarla konuÅŸmazsanız, silahlardan nasıl kurtulacaksınız? PKK kendisini tehdit altında hissederse, dünyanın en iyi açılımı bile olsa, iÅŸe yaramayabilir onlar kabul etmeyecekleri için. 

Türkiye'de Öcalan ile konuÅŸmak hükümet devirebilecek kadar büyük bir ÅŸey ama..
Aklınızda tutmanız gereken, Ä°ngiliz Hükümeti de IRA ile doÄŸrudan masaya oturmadı. Onların temsilcileri, onlara yakın isimler veya siyasi mücadele eden isimlerle konuÅŸtu. Bunun çeÅŸitli yolları var. Öcalan'ın bir açılım yapma isteÄŸi, onun dahi artık eski yöntemlerden kurtulmak istediÄŸini gösteriyor. Bunlar sizin için çok önemli göstergeler, yok saymayın. Ona yakın kiÅŸilere 'Öcalan ile konuÅŸmanıza karşı deÄŸiliz' cesaretlendirmesi yapmak bile büyük bir adım. Bu durumda konuÅŸmamış, ama dinliyor olacaksınız. Ama hükümet, toplumu da bu iÅŸe dahil etmek istiyorsa, sonsuza dek gizli kalamaz bu diyaloglar.

KIRICI OLMAYAN BÄ°R DÄ°L
 Belfast'ta bu konuda bana söylenen en önemli ÅŸeylerden biri, 'kullandığın dile çok dikkat et' oldu. Bu ne demek tam olarak?
Evet, insanların farklılıkları olabilir ama bunlara saygı gösterilmeli. Suçlayıcı bir dil, her ÅŸeyi daha baÅŸlamadan mahvedebilir. PKK temsilcileri ile görüÅŸen kiÅŸileri 'onları savunuyor' diye saldırmamak gerek mesela. Çünkü bu kiÅŸiler onları savunmuyor, sadece onlara ses vermek istiyor ve böylece daha fazla insanın ölmemesine aracılık etmeye çalışıyor olabilir. Tüm taraflara çok büyük sorumluluklar düÅŸüyor burada. Ä°nsanlar hükümeti 'Onlara her ÅŸeyi verecekler ve bitecek' diye eleÅŸtirecek. Ama bu böyle olmaz, kimse istediÄŸi her ÅŸeyi alamaz.

Kuzey Ä°rlanda sorunu nedir?
Britanya, 1920'de Ä°rlanda Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını tanırken, Kuzey Ä°rlanda'ya da geniÅŸ özerklik verdi. Ancak Protestan çoÄŸunluk ile ayrımcılığa hedef olduklarını savunan Katolikler arasında çatışma baÅŸladı. Katolikler, Britanya'dan ayrılarak Ä°rlanda'ya katılmak istediler. 1968'de silahlı çatışmalar baÅŸladı, Britanya 1972'de Kuzey Ä°rlanda'da yönetime el koydu. Ä°rlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) ile Protestan örgütleri ve Britanya ordusu arasındaki çatışmalar 1998'e kadar sürdü. 1,5 milyon nüfuslu Kuzey Ä°rlanda'da 30 yılda 3 bin 500 kiÅŸi öldü. Ä°ngiltere egemenliÄŸi altındaki Kuzey Ä°rlanda'nın, Ä°rlanda Cumhuriyeti ile birleÅŸmesi gerektiÄŸini savunan IRA örgütünün 25 yıllık kanlı mücadelesi uzun süren müzakereler sonucu, 1998'de 'Good Friday Agreement' olarak da anılan Belfast AnlaÅŸması'yla siyasi statü deÄŸiÅŸikliÄŸi olmadan ama silahlara veda edilerek sonlandı. Tarafların silah bırakmalarını, ortak ve özerk bir yönetimin kurulmasını içeren süreç, 2007'de Kuzey Ä°rlanda Parlamentosu'nun toplanmasıyla tamamlandı.

Clinton'ın etkisi çok önemli oldu
Kuzey Ä°rlanda sorunun çözülmesi sürecinde pek çok uluslararası aracının rol oynadığını görüyoruz. Buna neden ihtiyaç duyuldu?
Bizim hedefimiz bunu kendi kendimize çözmekti. Bazıları ülke içinde ama siyaset dışında yetkin isimlere baÅŸvurduk önce. Dini ağırlığı olan kiÅŸiler gibi. Ama ülke içinde hemen herkes kavganın parçası olduÄŸu için bu oldukça zordu. Dışarıdan gözlemci ve aracılarsa, sorunun çözümü için bizi cesaretlendirdi. Gerçi ilk baÅŸta 'ABD zaten Kuzey Ä°rlanda kopsun istiyor veya IRA'ya silah veriyor' diye karşı çıkanlar oldu. Bizim için ABD BaÅŸkanı Bill Clinton çok büyük rol oynadı. Çünkü o çok zeki biri ve buraya gelmeden bizim dilimizdeki hassas nüansları öÄŸrenmiÅŸti. Kimseyi hedef almadı ve insanlara güven telkin etti. Ama kendi ajandasını dikte etmeye çalışan, sorunu anlamayan kiÅŸilerin süreci mahvetme riski de var.

Lord John Alderdice:
1955 yılında Kuzey Ä°rlanda'da doÄŸan John Alderdice'ın asıl mesleÄŸi doktorluk ve psikiyatri. Siyasete olan ilgisi nedeniyle 1978 yılında Alliance Parti üyesi olan Alderdice, 1987 yılında partinin liderliÄŸini üstlendi. 91-98 yılları arasında barış müzakerelerine katılan Alderdice, Ä°rlanda Barış süreci ve 1998 yılında imzalanan Good Friday AnlaÅŸması'nın imzalanmasında oldukça önemli rol oynadı. 1996 yılında barışa katkılarından dolayı Ä°ngiliz Parlamentosu'nda Lordlar Kamarası üyeliÄŸine getirilen John Alderdice, Good Friday AnlaÅŸması sonrası kurulan Kuzey Ä°rlanda Parlamentosu'nun da ilk sözcüsü oldu ve bu görevini 2004 yılına dek sürdürdü. Dünyanın çeÅŸitli yerlerindeki siyasi uzlaÅŸmazlıklar üzerine araÅŸtırmalar yapan John Alderdice, barışa katkılarından dolayı dünyanın pek çok ülkesinde ödüle layık görüldü. Siyasi uzlaÅŸmazlık araÅŸtırmaları çerçevesinde, Hamas temsilcileri ve Kuzey Iraklı Kürtlerle görüÅŸtü. Lord Alderdice, BahçeÅŸehir Üniversitesi bünyesinde oluÅŸturulan Uluslararası Diyalog GiriÅŸimi bünyesinde Profesör Vamık Volkan ile beraber Batı ile Müslüman dünyası arasındaki iliÅŸkileri inceliyor.



 

Copyright Türkmedya A.Ş. Akşam Gazetesi Güneş Gazetesi Tercüman Gazetesi Autocar Dergisi Alem Dergisi FourFourTwo Dergisi Eve Dergisi Platin Dergisi Stuff Dergisi Maxim Dergisi Alem FM 89.2 Lig Radyo 92.3