29 AĞUSTOS 2009 CUMARTESİ

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

Bazı şeyler dışarıdan görüldüğü gibi değildir!

Dünyanın neler geçirdiği Davos'tan başka görünür, New York'tan başka, Londra'dan daha başka, İstanbul'dan daha da başka! Ama son zamanlarda ciddi araştırmalar yapılıyor, piyasanın içinden gelen, felaketi yaşayanların fikirleri soruluyor, neler oldu diye!
Adam Applegarth, göçmüş İngiliz Bankası Northern Rock'ın baş yöneticisi idi. Applegarth FT'den John Authers'e verdiği beyanatta bazı gerçekleri açıklamış.
Ona göre dünyanın kökünden değiştiği gün 9 Ağustos 2009 imiş. O gün BNP Paribas büyük bir para piyasası fonunun çalışmasına son vermiş ve bunun üzerine Avrupa Merkez Bankası piyasaya nakit yağmuru başlatmış. Applegarth'a göre de kimse bu olayın geldiğini görememişti.
Applegarth delil olarak birkaç ölçüt vermekte. Bankalar için para piyasasından fonlamanın öldüğü gün, yani esas sorunun başladığı gün 9 Ağustos imiş.
Dünyada finansal gerilimin bir ölçüsü, Libor bankalar arası borçlanma faizi ile ABD Merkez Bankası FED'in hedef borç verme faizi arasındaki farktır. Bu fark 9 Ağustos gününe kadar aylarca 11 baz puanı düzeyinde gitmişken, o gün aniden 25 puana çıkmış ve Lehman Brothers'ın batmasına izin verildiği gün ise 332 baz puanına yükselmiş. Bugün bu fark 21 baz puanda sakin duruyor.
Başka ölçütler de erken sinyal verebilirlerdi deniyor. Mesela CBO Vix endeksi S&P 500 endeksinde volatility (dalgalanma ) karşısında sigorta yapmanın maliyetini gösteren bir endekstir ve bu endeks Ocak 2008 tarihinden beri 10 değerinin altında giderken, birden o gün, ağustos ayının dokuzunda, 26.4 değerine zıplamıştı. Bugün ise 25.4 değerinde duruyor.
Benzer şekilde ülkeler tarafından atılan bazı makro ekonomi politikası adımları da dünyanın farklı yerlerinden farklı görünebilir.
'Davos bilmişlerine göre', ABD büyük bütçe açıkları vererek, yani aşırı doz Keynesyen davranarak ekonomiyi toparlamakta. İyileşme, Davosspor üyelerine göre külliyen kamu harcamaları sonucu ! Peki kanıtı ne?
Birkaç sayı vererek durumu açıklığa kavuşturalım.
ABD medyasına göre Şubat 2009 ayında ilan edilen destek planına göre (Stimulus Bill) 787 milyar dolar kamu harcaması yapılacaktı. Halbuki bugüne kadar sadece 70 milyar dolar kamu harcaması yapılmış. Bu harcanan sayı yıllık hale çevrildiği takdirde GSYİH'nın yüzde 1 kadarı. Ekim 2008 ile Mart 2009 arasında GSYİH yıllık bazda nominal yüzde 5 düşmüş. Destek olan 70 milyar dolar yıllık olarak sadece yüzde 1 değerinde olduğu için düşüşün beşte biri demek. Bu çok küçük bir destek ve bu nedenle Keynesyenler daha da destek talep etmekteler. Ama 2009 ikinci çeyreğinde ABD GSYİH sayısı yıllık olarak yüzde 0.8 civarında düştü. Nisan, mayıs, haziran aylarında reel GSYİH yıllığa çevrilmiş olarak ise yüzde 4 civarında hızlandı. Yani daralma hızla azaldı. Ancak devlet harcamalarının çarpanı (government expenditure multiplier ) dört ise bu mümkün olabilirdi. Kimse kamu harcama çarpanının dört olduğuna inanamayacağına göre başka şeyler etki etti!
Nedir bunlar? Birincisi,muhasebe kuralların tespit eden kuruluş FASB sonunda mark to market kuralını yumuşattı, menkul kıymetlerin piyasadaki fiyata değil, nakit akışına göre değerlendirilmesini ilkbaharda kabul etti. İkincisi, Merkez Bankası çok genişletici bir para politikası uyguladı. Ve borsa hareketlerinde yüzde 50 artış ile görüldüğü gibi, 2009 Ekim ayında Lehman batışı sonrası yerleşen panik havası sonunda ortadan kalktı, psikoloji değişti.
Özetle hiçbir şey Davos'tan göründüğü gibi değil !

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.