AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2009-08-29

Basılan bu kadar doları kim nasıl geri çekecek?

Şu anda ABD'de en çok tartışılan konu basılan büyük miktar paranın enflasyonu yükseltmeden ve dengeleri bozmadan piyasadan nasıl çekileceği! Yani çıkış stratejisi veya 'exit strategy' konusu! Bu konu tüm dünyayı da ilgilendiriyor. Çünkü dünyada risk algılaması arttıkça dolar değer kazanıyor, çünkü fonlar ABD'ye göç ediyor. Risk algılaması azaldıkça da fonlar ABD dışında yatırılmaya başlanılıyor ve fon çıkışı dolara değer kaybettiriyor.
ABD Merkez Bankası Başkanı Ben Bernanke ileride bugün basılan paraların nasıl geri çekileceği ve enflasyonun nasıl önleneceği  konusunda hem Wall Street Journal için bir makale yazdı hem de ABD Temsilciler Meclisi'nde bir konuşma yaptı. Aşağıda söylediklerinin bir özetini aktaracağız. Çünkü ABD'de ve dünyada birçok kimse artık resesyon korkusunu bıraktı, gelecekte enflasyon korkusu ortalığı sarmaya başladı . 

Bernanke ne diyor? 
'Parasal genişleme ve daralma konusu Merkez Bankası (MB) bilançosu üzerinde tartışılmak zorunda. Bütün ülkelerde bankalar ellerindeki fonların bir kısmını MB'de tutarlar. Ayrıca mevduat karşılıkları da MB'de tutulur. Bugünkü şartlarda bankalar fonlarının 800 milyar $'ı aşan, yani geçmişe göre çok fazla bir kısmını FED'de tutmaktalar. Çünkü çok fazla kredi verme ortamı  yok. Ancak şartlar iyileştikçe bankalar atıl kaynaklarını krediye çevirmeye başlarlar ve M1 veya M2 gibi parasal büyüklükler de genişlemeye başlar, kredi şartları da kolaylaşır.
Bugünlerde gözlemlenen iyileşme sonrası, 2008 Aralık'ta bankalara verilen kısa vadeli kredi toplamı 1.500 milyar dolar iken, 2009 Temmuz'da 600 milyar dolara geriledi, yani azaldı. FED bugün piyasaya daha az kredi vermektedir. Fonlar FED'e geri gelmekte!  Bu arada MB tarafından elde tutulan menkul kıymetlerin vadesi doldukça ve geri ödendikçe de, fonlar otomatik olarak piyasadan çekilmektedir.
Kaldı ki sistemdeki banka fonları yüksek miktarda kalsa da, onları geri çekecek araçlar elimizde mevcuttur. Bilindiği gibi kriz anında FED bankalara FED'de tuttukları fonlar için 0.25 düzeyinde faiz ödemeye başlamıştı. Para miktarının enflasyonist risklere karşı daraltılma zamanı geldiğinde, FED verdiği kısa vadeli kredilerin faizini yükselterek  genel faizleri de yukarı çekecek ve para  ve kredi miktarının arzu edilenden hızla artmasını engelleyebilecektir. Çünkü bankalar FED tarafından ödenen faiz daha yüksek olduğu zaman paralarını kısa vadeli para piyasasında birbirlerine kullandırmak yerine, FED'de tutmayı tercih ederler. Gerçi Ekim ve Kasım 2008 tarihinde, FED kendisinde tutulan fonlara ilk defa faiz ödemeye başladığında, FED faizi piyasa faizinin üstünde kalmıştı ama, genelde FED faizde tabanı oluşturur. Çünkü FED faizi ile bankalar arası faiz arasındaki arbitraj risksiz kar yaratır. Ayrıca FED'in piyasadaki fonları azaltmak için bazı önlem olanakları da  vardır. Ne gibi mesela?  

- BİRİNCİSİ, FED bankalar ile ters repo anlaşmaları yaparak, yani portföyündeki menkul kıymetleri geçici olarak piyasaya satarak ve ileride daha yüksek fiyatla geri satın almayı garanti ederek likiditeyi azaltır, faizleri yukarı çeker. 

- İKİNCİSİ, ABD Hazinesi kamu kağıdı satıp aldığı fonları FED'e yatırır, Hazine FED'den alacaklı olurken, banka sisteminde likidite azalmış olur. 

- Üçüncüsü, FED bankalara kendisine mevduat yapmaları için yüksek faizli olanak sağlayarak, faizleri yukarı çekip para miktarını sıkılaştırabilir, çünkü fonlar bankalardan FED'e geri geldikçe bankaların piyasaya verdiği kredi ve likidite azalır. 

- Dördüncüsü, FED elindeki uzun vadeli kağıtların bir kısmını piyasaya satarak likiditeyi daraltabilir. Bu politikaların tümü kısa vadeli faizleri yukarı çeker ve para ve kredi genişlemesini durdurur.'
Şimdi kendi yorumumuzu ekleyelim. ABD henüz enflasyonist baskı yaşamıyor. Ama Bernanke ileride neler yapabileceklerini açık ve seçik şekilde kamuoyuna aktararak risk algılamasını şimdiden kontrol altına almayı seçmiş bulunuyor. Bernanke akıllı bir adam diye düşünüyoruz. Bugüne kadara önemli bir para politikası hatası da yapmadığı kanısındayız. İleride (şimdi değil), ABD faizleri de yukarıdaki ifadelerden anlaşılacağı gibi  yükselecek.