AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2009-08-29

İşadamı bu manşeti bekledi

Alan Beattie, Oxford Balliol College'da tarih bölümünden  mezun, sonra Cambridge'de de ekonomi konusunda master yapmış, daha sonra İngiliz Merkez Bankası'nda iktisatçı olarak çalışmış ve sonra da 1998 yılında Financial Times'ta dünya ticareti editörü olarak görev yapan eğitimli bir kişi. Yazılarını FT'de sık sık okumak mümkün! Beattie 2009 yılında 'False Economy' adlı bir kitap yazmış. Kitabı sadece bir süre karıştırdım, henüz okuyamadım, 'acilen okunacaklar' yığınına dahil oldu! Ama daha başındaki küçük bir anekdot da karıştırırken dikkatimi çekti.
ABD'nin belki de en büyük başkanlarından biri olan Franklin Delano Roosevelt kendisi hakkında anlatılan hikayelere bayılırmış ve kendisi de onları sık sık aktarırmış. En sevdiği hikaye ise aşağıda! Biliyorsunuz, Roosevelt Büyük Depresyon döneminde, kapitalizmi, devleti devreye sokarak kurtarmak yönüne gitmişti. 
Roosevelt'in yönettiği dönemde, 1930'lu yıllarda her sabah metro  ile Wall Street'e giden bir işadamı hep aynı şekilde davranırmış. Metro istasyonuna girerken hep aynı gazeteyi parasını ödeyerek alır ve sonra da hep sadece ilk sayfasına bakıp, başka sayfaya bakmadan gazeteyi gazete satıcısı çocuğa hediye eder ve trenine binermiş. Epey zaman geçmiş, bu arada gazeteci çocuk meraktan ölüyormuş, bu ne iştir diye!
  Sonunda bir gün gazeteci çocuk cesaretlenmiş ve  sormuş: 'Neden sadece ilk sayfayı okuyorsunuz?' İşadamı gazeteyi sadece ölüm ilanlarına bakmak için aldığını söyleyince şaşıran çocuk: 'Ama ölüm ilanları gazetenin içinde ve sonuna doğru !' demiş. Adam 'Evladım', demiş 'benim ölümünü beklediğim kerata ölünce, ölüm haberi ön sayfada yer alır!' İşadamı meğer Roosevelt'ten ve politikalarından kurtulmak istiyormuş.
Nasıl o gün Roosevelt'ten kurtulmak isteyenler var idi ise, bugün de ABD'de Merkez Bankası Başkanı Bernanke'den kurtulmak isteyenler var.
Bernanke para politikasında inanılmaz aktif bir yaklaşım ile piyasayı likiditeye boğarak, sorunları başlatan ABD'nin, bütün büyük ekonomilerden daha önce ve daha güçlü bir çıkışa geçmesini sağlayan kişi. O da kapitalizmi Roosevelt gibi devlet eliyle kurtarıyor. 
Ancak Bernanke  Eylül 2008 tarihinde Lehman Brothers'ın iflasına izin vererek krizin global ve dev hale gelmesine yol açtığı şeklinde bazı ithamlarla karşı karşıya. Diğer taraftan da piyasaya döktüğü likiditeyi kolay kolay geri toplayamayacağı ve ciddi boyutta enflasyon tehlikesi yarattığı tezi ile de itham ediliyor. Hatta yaptığı tüm açıklamalara rağmen Bernanke'nin aslında bir çıkış stratejisi olmadığı tezi bile konuşuluyor.
Konuyu daha yakından bilenler ise  Lehman Brothers'ın gelmiş geçmiş en büyük iflas olmasının ardında yatan bazı gerçekleri gündeme getiriyorlar ve parmaklar Lehman'ın  o günkü yöneticisi Richard Fuld'u işaret ediyor.
 Şimdi artık öğrendik ki Lehman iflasından birkaç ay evvel Lehman Brothers firmasını, Kore Yatırım Bankası satın almak istemiş. Fuld kabul etmemiş. Gene o günlerde Çin'in Citic adlı kurumu Lehman'ın yarısını almayı teklif etmiş. Fuld bunu da reddetmiş. Mart ayında Bear and Stearns kuruluşun kurtarıldığını gören Fuld o günkü Hazine Bakanı Paulson ile yemek yemiş, ama  Paulson'un kendisine 'Firmanın tamamını sat!' tavsiyesine rağmen, firmanın 'batmayacak kadar büyük olduğu ve muhakkak kurtarılacağı' inancını değiştirmemiş. Bu arada Lehman özvarlığının otuz misli kadar 'toksik' varlık taşımakta imiş. Sonuçta da Lehman kurtarılamaz hale gelip batmasına izin verilmiş.
Bernanke bugünlerde  ilk dört yıllık görev süresini dolduruyor. İkinci dört yıl için atanıp atanmaması konusu tartışılmaya başlandı. Üstelik bazılarına göre bugünlerde artık frene basması ve likiditeyi azaltmaya başlaması gerek ama, yeniden atanmaya çalışan birinin hem Wall Street hem de politikacılar tarafından hiç hoş karşılanmayacak şekilde frene basması da beklenemez deniyor.
İyi Merkez Bankacı  'tam parti iyice eğlenceli hale gelmişken içkileri çalıp kaçan kişi' olarak tanımlanır. Ama yeniden atanma sürecindeki kişi içkileri çalıp kaçar ve eğlenceyi bozar mı, bunu bilemiyoruz!
Gene de bizce Ben Bernanke çok başarılı ve yeniden atanması hayırlı olur!