AKŞAM GAZETESİ | Metin Taş-Sezgin Özcan | 2009-08-30

Cennettekilerin vergisi

Bazı ülkeler, yatırımları kendi ülkelerine çekmek için değişik vergi teşvikleri uyguluyor. Bunun sonucunda bazı yatırımcılar da söz konusu ülkelerde yatırım yapıyor ve vergilerini de bu ülkelere ödüyor...
Yabancı ülkede yatırım yapan kurumun kanuni merkezinin veya iş merkezinin Türkiye'de olması (tam mükellef olunması) halinde, o ülkedeki kurum kazancı dolayısıyla ayrıca Türkiye'de de vergi ödenmesi gerekiyor...
Yurtdışında yatırım yapanlar, 'tam mükellef' statüsünde olmamak ve dolayısıyla yurt dışındaki kurum kazançları için Türkiye'de vergi ödememek amacıyla o ülkelerde şirket kuruyor, böylece sorunun çözümlendiğini düşünüyor. Oysa 'vergi cenneti' diye de adlandırılan bazı yabancı ülkelerde şirket kurulması sorunu çözmüyor.
KONTROL EDİLEN YABANCI KURUM
Kurumlar Vergisi Kanunumuz'da (KVK), vergi cenneti niteliğindeki ülkelerde faaliyet gösteren kurumların rekabet eşitliğini bozmasına karşı bir önlem olarak; 'kontrol edilen yabancı kurum kazançlarının' belirli şartlar dahilinde Türkiye'de de vergilendirilmesi esası benimsenmiştir.
Kontrol edilen yabancı kurum kavramı; tam mükellef gerçek kişi ve kurumların doğrudan veya dolaylı olarak ayrı ayrı ya da birlikte sermayesinin, kar payı veya oy kullanma hakkının en az yüzde 50'sine sahip oldukları yurtdışı iştiraklerini ifade ediyor.
Bir yurtdışı iştirakin kontrol edilen yabancı kurum sayılabilmesi için; sermayeye katılım oranı, kar payı veya oy kullanma hakkından herhangi birinin yüzde 50 veya üzerinde olması yeterli. Bu orana ilişkin kıyaslama yapılırken vergileme dönemi içindeki en yüksek değer esas alınıyor.
TÜRKİYE'DE VERGİLEME ŞARTLARI
Kontrol edilen yabancı kurum kazançlarının, dağıtılsın veya dağıtılmasın Türkiye'de Kurumlar Vergisi'ne tabi tutulması, belirli şartların gerçekleşmesine bağlı. Bunlar, KVK'nın 7. maddesinde üç şart şeklinde düzenlenmiştir. Bu üç şart bir arada gerçekleşirse Türkiye'de vergilendirme yapılacak; üç şartın bir arada gerçekleşmemesi durumunda ise yabancı kurum kontrol edilen konumda olsa bile, kazancı Türkiye'de Kurumlar Vergisi'ne tabi tutulmayacak.
1- Pasif Nitelikli Gelirlerin Hasılat İçindeki Payı
Türkiye'de vergileme için, kontrol edilen yabancı kurumun ilgili yıldaki toplam gayrisafi hasılatının yüzde 25 veya fazlasının 'pasif nitelikli gelirlerden' meydana gelmesi gerekiyor. Pasif nitelikli gelir ile faiz, kar payı, kira, lisans ücreti, menkul kıymet satış gelirleri ve benzerleri kastediliyor.
Kurum faaliyetiyle orantılı sermaye, organizasyon ve eleman istihdamıyla yürütülen ticari, zirai veya serbest meslek faaliyetlerinden elde edilen gelirler 'aktif nitelikli' gelirler olarak kabul ediliyor.
2- Vergi Yükü
Kontrol edilen yabancı kurum kazançlarının Türkiye'de vergilendirilmesi için aranacak bir diğer şart; kazancın yüzde 10'dan az oranda Gelir veya Kurumlar Vergisi benzeri toplam vergi yükü taşımasıdır.
3- Hasılatın Belirlenen Sınırı Aşması
Kontrol edilen yabancı kurum kazançlarının Türkiye'de vergilendirilmesi için aranan son şart ise; kontrol edilen yabancı kurumun yıllık toplam gayrisafi hasılatının belli bir tutarı (100.000 TL karşılığı yabancı para) aşmasıdır.
EKLENECEK KAZANÇ TUTARI
Yukarıda yer verilen şartların gerçekleşmesi halinde, kontrol edilen yabancı kurumun kazancı, kontrol edilen yabancı kurumun hesap döneminin kapandığı ayı içeren hesap döneminde Türkiye'de kendisini kontrol eden kurumun vergi matrahına eklenecek.
Eklenecek kazanç, kontrol edilen yabancı kurumun yabancı ülkedeki 'vergi öncesi' kazancıdır. Ayrıca, kazancın tümü değil, 'kontrol oranına isabet eden kısmı' eklenecektir.
Türkiye'de vergilendirilmiş kazancın, yurtdışındaki kurum tarafından sonradan dağıtılması durumunda, elde edilen kar paylarının vergilendirilmemiş kısmı Kurumlar Vergisi'ne tabi tutulacak. 
VERGİ MAHSUBU
Türkiye'deki kurum kazancına eklenen kazançlar için yurtdışında ödenen Gelir ve Kurumlar Vergisi benzeri vergiler, Türkiye'de hesaplanan Kurumlar Vergisi'nden düşülecek. Düşülecek vergi miktarı, eklenecek kazanç miktarında olduğu gibi kontrol oranı dikkate alınarak belirlenecek.

Sorular Ve Cevaplar
Arsa sahibine daire tesliminde fatura düzenlenir mi?
ARSA karşılığı yapılan inşaatta toplam on daire bulunup, beş dairesi arsa sahibine verilecek. Arsa sahibine verilecek daireler için fatura kesilmesi gerekiyor mu? H. Araz
Maliyenin görüşüne göre, arsa karşılığı inşaat sözleşmesi gereği arsa sahibine yapılacak konut veya işyeri teslimleri Katma Değer Vergisi'ne tabi.
Buna göre, arsa sahibine teslim edilen bağımsız bölümün emsal bedeli üzerinden Katma Değer Vergisi hesaplanması, bunun için de fatura düzenlenmesi gerekiyor. Ancak kesilen fatura, hasılat olarak dikkate alınmayacak. Sadece hesaplanan Katma Değer Vergisi açısından işleme alınacak.

GÜNÜN SÖZÜ
'Hareket halindeki cehaletten daha korkunç hiçbir güç yoktur.' 
Bernard Shaw