AKŞAM GAZETESİ | Gürkan Hacır | 2009-08-30

MOSSAD'ın İstanbul'daki merkezi Mısır Apartmanı

James Bond filmine sahne olan İstanbul, Osmanlı'dan beri casusların cirit attığı bir şehir. MOSSAD'ın fikri temelleri İstiklal Caddesi'nde ünlü Mısır Apartmanı'nda atıldı. İşte, Mısır Prensi'nin yaptırdığı apartmanın 120 yıllık sır dolu tarihi...
Yolunuz İstanbul'da İstiklal Caddesi'ne düşerse, bir apartmana dikkatlice bakmadan geçmeyin. İstiklal Caddesi'nde, Taksim'den Tünel'e doğru ilerlerken, Galatasaray'ı geçer geçmez hemen solda büyük ve ihtişamlı bir binadır Mısır Apartmanı. İstanbullu eğlence sevenlerin yakından tanıdıkları bu bina, 100 yıllık geçmişi bir yana, tarih boyunca ağırladığı misafirleriyle de çok ilginç bir yapıdır. Şimdilerde 5 sanat galerisi, İstanbul gecelerinin gözde mekanı 360 adlı restauranla ünlü bina, görkemli dış yüzeyindeki Art Nouveau motifler, zarif duvar işlemeleri ve geniş girişiyle de sizi şaşırtacaktır. Ama daha büyük şaşkınlığı tarihini okuyunca yaşayacaksınız.
Buyurun o halde 120 yıllık Mısır Apartmanı'nın tarihine bir yolculuk yapalım. Kimler yaşamamış ki bu asırlık binada?... Mısır Apartmanı'nın yüzyıllık öyküsü, 2007'de Anadolu Ajansı'nın da dikkatini çekmişti. Ajans, bulabildiği ölçüde bu tarihi binada yaşayanlarla ilgili bir haber yapmıştı. Ancak tabii ki satır aralarını atlayarak. Ve de önemli birkaç ismi ve olayı unutarak. Örneğin, MOSSAD'IN kurucusu Reuven Shiloah'ı...
'ÜÇ İSTANBUL' KİTABI YAZILDI  
Binanın sahibi Abbas Halim Paşa'nın yakın dostlarından biri de milli şairimiz Mehmet Akif Ersoy'du. Ersoy ilk Meclis'in bitiminden sonra küçük bir mebus maaşıyla İstanbul'a geldiğinde onu misafir eden kişi yakın arkadaşı Mithat Cemal Kuntay'dı. Tam da tahmin ettiğiniz gibi. Apartmanımızın sakinlerinden biri de Mithat Cemal Kuntay'dı. Ünlü şair ve yazar Cemal Kuntay özellikle yazdığı hamaset dolu şiirler ve milliyetçi yazılarla tanınıyordu. Ama asıl büyük ünü unutulmaz romanı 'Üç İstanbul'la oldu. (Romandaki Mısırlı Prens Hasan karakteri aslında Abbas Halim Paşa'ydı. Ve onu sevimsiz bir karakter olarak göstermişti) 1900'lü yılların başında tanıştığı milli şairimiz Mehmet Akif Ersoy'la hep yakın oldu. (Ersoy'un yazdığı ünlü 'İstibdat' şiiri Mithat Cemal Kuntay'a ithaf edilmiştir.) Sık sık Mısır Apartmanı'ndaki evinde ağırladı.
ŞEHİRDEKİ SON YEMEĞİ
Mehmet Akif, Şapka Kanunu'na muhalefet ediyordu. Festen vazgeçmiyordu. Kendini bu noktada sıkışmış hissediyordu. Ayrıca 2. Meclis seçimlerinde yer almamış, milletvekilliği bitmişti. Gidebileceği bir yer yoktu. Üstelik parasızdı. Abbas Halim Paşa'nın davetine uyarak Mısır'a gitmeye karar verdi. Ama gitmeden Mısır Apartmanı'nda, Mithat Cemal Kuntay'ın dairesinde onuruna verilen bir yemeğe katıldı. 1924 yılında verilen bu yemeğin hikayesini Beşir Ayvazoğlu kitaplaştırdı. (Beşir Ayvazoğlu - 1924 Bir Fotoğrafın Uzun Hikayesi / Kapı Yayınları - 2006)  Peki, Mehmet Akif dışında yemeğe katılanlar kimlerdi? Cenap Şehabettin, Süleyman Nazif, Abdülhak Hamit, Sami Paşazade Sezai, Mithat Cemal Kuntay gibi Türk edebiyatının ünlü isimleriydi. Bu yemekte her zamanki gibi Türkiye'yi tartıştılar. Hemen hepsi yapılan devrimlerin ne getireceğini merak ediyorlardı.
İLGİNÇ BİR KİRACI
Bu arada binada kiracı işleriyle Fuat Şemsi İnan ilgileniyordu. Abbas Halim Paşa'nın vekiliydi. Şemsi İnan'ın da ısrarıyla birkaç daire zaman içinde satıldı. Tadilattan geçti. Daire alanlardan biri de Sultan V.Mehmet Reşad'ın torunu Peri'zad Osmanoğlu'nun eski eşi Cömert Baykent'ti. Cömert Bey bu daireyi nasıl almıştı bilmiyoruz. Ama çok çok ilginç bir kiracısı vardı. Dişçi Sami!
Sami Günzberg hem Osmanlı döneminde sarayın ve hem de Cumhuriyet döneminde bütün devlet adamlarının dişçisiydi. Museviydi. II.Abdülhamid'den Vahideddin'e, Atatürk'ten Celal Bayar ve Adnan Menderes'e kadar devlet katında herkesin dişçiliğini yapmıştı. Ünlü Yahudi dişçinin görevi salt bunlarla da sınırlı değildi. 2.Abdülhamid'in vekaletini ele geçirmiş ve mirasının bir kısmını üzerine geçirmeyi başarmıştı.Özellikle de Musul petrol kaynaklarını. Hatta hanedan ailesi uzun yıllar Sami'nin kendilerine para ödeyeceği beklentisiyle yaşadı. (Birkaç hafta önce trajik ölümünü bu sayfada anlattığımız Şehzade Abdülkerim Efendi son gününe kadar Dişçi Sami'den gelecek parayı beklemiş ve ses çıkmayınca Amerika'da ucuz bir otel odasında canına kıymıştı.)
SİYASETİN MERKEZİ OLDU
 Dişçi Sami'nin Mısır Apartmanı'ndaki muayenehanesi nerdeyse bütün ünlülerin uğrak yeriydi.  Atatürk de birkaç kez Sami'nin muayenehanesini ziyaret etmişti. Ama burası bir muayenehaneden çok bir politika ocağı gibiydi. Sami, devlet adamlarına o denli yakındı ki kimi zaman Genelkurmay Başkanlığı seçimlerini bile muayenehanesinde yürüttüğü kulislerle değiştirebiliyordu. Menderes döneminde emekliye sevkedilmesi düşünülen Orgeneral Rüştü Erdelhun dişçi Sami'nin etkisiyle Genelkurmay Başkanı yapılmıştı. Sami özellikle Menderes ve Bayar'a çok yakındı.   

MISIR PRENSİ'NİN KIŞLIK KONAĞI
MISIR Prensi Abbas Halim Paşa sıkça gelip gittiği İstanbul'da bir kışlık konak yaptırmak ister. Mimar Hovsep Aznavuryan adlı Ermeni mimarla anlaşır. Konağın yapılacağı yer o zamanki adıyla Pera'ydı. Ancak hemen belirtelim o yıllarda Pera genelde ahşap konaklarla doluydu. Betonarme binaya pek rastlanmıyordu. Abbas Hilmi Paşa mimar Aznavuryan'dan binayı betonarme olarak yapmasını istedi. Peki, kimdi Mimar Aznavuryan? Aznavur Pasajı dahil başta Pera'da çok sayıda ünlü binayı yapan mimardı. Betonarme mimarisindeki ustalığı dikkat çekiciydi.
Bina bir konak olarak inşa edildi. Ve inşaatı tam 5 yıl sürdü. Bugün bile görkeminden bir şey kaybetmeyen bu yüzyıllık bina, o yıllar için oldukça ihtişamlıydı. Binada daire düzeni olmadığı için çok yüksek tavanlar ve büyük devasa salonlar bulunuyordu. Burada verilen davetler ve balolar sarayları aratmıyordu.

GİZLİ GÖRÜŞMELER HEP SIR KALDI
MOSSAD burada mı kuruldu? Soruya kısmen evet demek mümkün. Apartmanın sakinleri arasında Reuven Shiloah da vardı. Shiloah İsrail Dışişleri Bakanlığı'nda görevli bir memurdu. Ancak yeni kurulan İsrail'in dış güvenlik konseptini Ben Gurion'la beraber o oluşturuyordu. Shin-Bet adı verilen ilk güvenlik teşkilatının da kurucuları arasındaydı. İsrail'in bölgedeki Müslüman ülkelerle kuracağı ittifakları o belirliyordu. Ama bunda elbette ki gizlilik esastı. Ürdün'le ve Mısır'la yaptığı gizli anlaşmalar yıllar sonra su yüzüne çıktı. İşte bütün bu yarı diplomatik yarı istihbarat çalışmaları İstanbul'da, Mısır Apartmanı'ndan yürüttü. Bugün dünyanın en güçlü istihbarat örgütlerinden sayılan MOSSAD'ın fikri temelleri Shiloah'ın Mısır Apartmanı'ndaki dairesinde atıldı. Shiloah, Ben Gurion ile Başbakan Adnan Menderes'in 1958 yılında yaptıkları ünlü gizli görüşmenin de mimarıydı. Ben Gurion uçak arızası gerekçesiyle Türkiye'ye acil iniş yaptı, bir ambulansla Başbakan Adnan Menderes'in yanına götürüldü. Ve bu görüşme açıklanmadı. (Bu gizli ilişkiler için meraklısına: Ofra Bengio / Türkiye İsrail / Hayalet İttifaktan Stratejik İşbirliğine - Erguvan Yay.) Bu tip gizli görüşmeleri birçok Arap ülkesi devlet başkanıyla Shiloah organize etmişti. 1959 yılında tuhaf  trafik kazasında yaşamını kaybetti. 

MEHMET AKİF BURADA ÖLDÜ
BU arada Mısır'da yaşadığı gönüllü sürgünde siroz hastalığına yakalanan M.Akif Ersoy 1936 yılında ülkeye dönmeye karar verdi. Son günlerini ülkesinde geçirmek istiyordu. Mısır'dan uzun bir gemi yolculuğuyla vardığı İstanbul'da yerleştiği yer yine bizim ünlü Mısır Apartmanı oldu. Ve hayata da gözlerini yine aynı yıl bu binada kapadı.

HEP ÜNLÜ SAKİNLERİ OLDU
MISIR Apartmanı 1940'ta el değiştirdi. Eski İstanbulluların 'Şekerci Hayri' olarak tanıdıkları ünlü şeker tüccarı Hayri İpar'a satıldı. İpar'lar binaya daha çok daireye bölecek bir tadilat yaptılar. Hayri İpar'ın ölümünden sonra oğlu Ali İpar apartmanla ilgilendi. Ali İpar magazin basının çok sevdiği bir isimdi. Hollywood yıldızı Virgina ile evliydi. Ayrıca çapkınlıkları da çok konuşuluyordu. Ali İpar birkaç yıl sonra hemen hemen tüm malvarlığını satıp Brezilya'ya yerleşince Mısır Apartmanı da yeni sahipleriyle tanışmış oldu. Bu arada apartmandaki modaevlerinden de söz edelim. Modacılar Cana Yaka ve annesi Mualla Hanım ile Nedret ve Lütfüye hanımlar İstanbul ünlü terzileri olarak yıllarca Mısır Apartmanı'nda müşterilerine hizmet verdiler... Safiye Ayla Emel Sayın ve Muazzez Abacı gibi birçok ünlü sanatçı ve artist Mısır Apartmanı'ndaki terzilerin dükkanlarını ziyaret ettiler.  Son notu da unutmayalım. Bugün Mısır Apartmanı İstanbul en gözde mekanlarına ev sahipliği yapmayı sürdürüyor. Lokaller, sanat galerileri, restoranlar ve ofisler. Ama bir de politikacıyı ağırlıyor. Demokrat Parti Genel Başkanı Avukat Hüsamettin Cindoruk'un da Mısır Apartmanı'nda ofisi bulunuyor.