09 EKİM 2009 CUMA

Deniz Ülke Arıboğan deniz.ulke@aksam.com.tr

Ermenistan değil, Azerbaycan açılımı

Türkiye-Ermenistan ilişkileri önümüzdeki dönemin en fazla tartışılan konularından bir tanesi olmaya namzet görünüyor. Kürt açılımı, Balkan açılımı, demokrasi açılımı, Kevin Costner açılımı derken, şimdi de Ermeni açılımı kapımızda. 10 Ekim'de imzalanacak olan protokolün maddeleri arasında iki ülke arasındaki sınırın imza tarihinden sonra 2 ay içerisinde açılması da buluyor. Ayrıca sınırların karşılıklı tanınmasının yanı sıra, birçok konuda ilişkilerdeki gerginlikleri azaltmak, ortak anlayışlar oluşturmak, işlerliği kolaylaştırmak adına komisyonlar kurulması da öngörülüyor. Ermenistan'a yönelik bu açılım politikasının etki ve sonuçlarını şöyle
özetleyebiliriz,

1- Ermenistan ile Türkiye arasındaki tarihsel ilişkisizlik ve psikolojik duvar her iki ülke açısından da siyasi ve coğrafi bir engel niteliğini taşıyor. Özellikle Ermenistan'ın doğuda Azerbaycan, batıda Türkiye tarafından çevrilmiş olan coğrafyası, onu oksijensiz bırakıyor ve bir anlamda Rusya ile İran'a mahkum ediyor. Ermenistan'ın gerek enerji, gerekse demiryolları ve ticaret konusunda İran'a yakınlaşması bir zorunluluktan kaynaklanıyor. Oysa Batılı bakış açısıyla Ermenistan bir Batı, kimlerine göre hatta Avrupa ülkesi. Denize çıkışı olmayan, küçük ama onlardan(!) bir ülkenin böylesine mahkumiyeti, psikolojik olarak da Batı dünyasını-özellikle ABD'yi-rahatsız eden bir durum. Bu açıdan Türkiye kanalının açılması ve Ermenistan'ın Batıya dokunabileceği bir mecranın ortaya çıkması, dış dünyadan da ciddi bir destek görüyor.

2- Bu destekçiler arasında Ermeni diasporası bulunmuyor. Aksine yurtdışında yaşayan ve kimliklerini 'seçilmiş bir travma'-yani soykırım tezi-, üzerine inşa etmiş bulunan Ermeniler, bu travmayı ve bunun üzerinden dünya çapında yarattıkları 'mazlum algısını' yitirebilecekleri endişesini taşıyorlar. ABD'deki Ermeniler ilk defa yakınlaşmayı destekleyen ABD siyasi merkeziyle bu denli çatışıyor, protesto gösterileri yapıyor ve Ermenistan hükümetine karşı ayaklanma çağrıları yapıyorlar. Kısaca Ermenistan Ermenileri ile diaspora Ermenileri arasındaki uçurum ilk kez bu kadar gün yüzüne çıkıyor.

3- Türkiye'de de sürece karşı ciddi bir muhalefet olduğu gözleniyor, lakin bu muhalefet daha ziyade Ermeni iddialarının geri alınmasını talep eden, yani olaya özünde değil, detayında karşı duran bir muhalefet. Bu, büyük devlet-küçük devlet ilişkisinin normal psikolojisi. Esasında herkes, Ermenistan'ın Türkiye üzerinde herhangi bir hak iddia edemeyecek kadar zayıf olduğunu biliyor. Lakin hemen, şimdi tam bir teslimiyet arzu ediliyor ki, bu durum mümkün olamayacağı gibi, zorlamak doğru da değil. Sürecin lehimize gelişmesi adına çalışmayı devam ettirmek en akıllıcası. Kaldı ki, belirli bir muhalefet dozu, pazarlıklar esnasında diğer tarafa karşı hükümetin elini güçlendirecek bir koz niteliğini de taşıyor. Zira atılacak her adımda kendi kamuoyunuzu da ikna etmek zorunda olmanız, müzakere masasında olumsuz değil, olumlu bir faktör.

4- Türkiye'nin Ermenistan konusundaki tavrının jeopolitik bakımdan ne anlama geldiğini görmek için haritaya bakmak yeterli. Türkiye aslında Ermenistan'a değil, Hazar Denizi'ne doğru açılıyor. Bunu yaparken de Azerbaycan'ın Karadeniz'e açılmasına ön ayak olmaya çalışıyor. Açılım iki boyutlu ve özü Azerbaycan ile Ermenistan'ın yakınlaştırılması esasına dayanmakta. Bu hattın bütünleştirilmesi Hazar'dan Karadeniz'e kadar güvenli bir havza oluşturduğu gibi, İran'ın kuzey açılımını da Türkiye'nin kontrol edebileceği bir zemine sokuyor. Buradaki kritik nokta projenin Azerbaycan ayağının hızla devreye sokulması ve tüm tarafların yararlanabileceği bir 'kazan-kazan' modelinin doğru şekilde yapılandırılması. Stratejik derinlik böyle tarif ediliyor.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.