Sınır açılacak tarih konuşacak

Hükümetin açılım paketinin 'sınır ötesi ayağı' tamam. Türkiye ile Ermenistan arasında imzalanan protokol önce Meclis'in, ardından Cumhurbaşkanı Gül'ün onayına sunulacak. 2 aylık sürecin sonunda sınır açılacak, Ermenistan'la diplomatik ilişkilerin yanı sıra hava-kara-demiryolu bağlantıları kurulacak. Ermenistan, Türkiye ile mevcut sınırı tanıyacak, soykırım iddialarını araştırmak üzere bilim adamlarının yer alacağı bir komisyon oluşturulacak

TÜRKİYE ile Ermenistan tarihi protokolleri dün Zürih Üniversitesi'nde imzalayarak beyaz sayfa açtı. Buna göre, protokollerin iki ülke meclislerinde onaylanmasından iki ay sonra Türkiye-Ermenistan sınırı açılacak. Ermenistan ile sınırın açılmasının yanı sıra, yine iki aylık süre içerisinde, karşılıklı diplomatik misyonlar açılacak, hava-kara ve demiryolu bağlantıları kurulacak. İmzalanan protokoller gereği Ermenistan kurulduğu günden bu yana tanımadığı mevcut sınırı tanıyacak.

İkili ilişkilerin kurulmasının üç ay ardından sözde soykırım iddialarını araştırmak üzere uluslararası bilim adamlarının da yer alacağı bir alt komisyon kurulacak.
Diplomatik İlişkilerin Kurulması ve İlişkilerin Geliştirilmesi Hakkında protokoller sınırın açılmasından, sözde soykırım iddialarının araştırılmasına, karşılıklı diplomatik misyonlar kurulmasından, sınır anlaşmazlıklarının sonlandırılmasına kadar çok sayıda unsuru bünyesinde bulunduruyor.

TERÖRİZMDE İŞBİRLİĞİ YAPILACAK
Temel belge olan ve diplomatik ilişkilerin kurulmasını sağlayacak protokolde özetle şu unsurlar yer alıyor:
- Türkiye ve Ermenistan ikili ve uluslararası ilişkilerinde, eşitlik, egemenlik, diğer ülkelerin iç işlerine müdahale etmeme, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığı ilkelerine saygılı olacakları ve bu ilkelere saygı gösterilmesini sağlayacakları yönündeki taahhütlerini teyit edecek.
- Türkiye, Ermenistan'ın uluslararası kuruluşlara üyeliğini veto etmeyecek.
- Ermenistan, kurulduğu günden bu yana tanımadığı Türkiye sınırını uluslararası antlaşmalarda tarif edildiği mevcut haliyle kabul edecek.
- Terörizm konusunda iki ülke arasında işbirliği yapılacak.
- Protokolün iki ülke meclisinde onaylanmasının ardından iki ülke diplomatik ilişki kuracak ve karşılıklı olarak diplomatik temsilcilik açacak.
- İki ülke sınırı açılacak.
İlişkilerin Geliştirilmesi Hakkındaki Protokolde ise önümüzdeki dönemde diplomatik ilişkilerin nasıl kurulacağı üç maddede anlatıldı. Diplomatik ilişki tesisine ilişkin protokolde yer alan 'sınırın açılması' hususu da bu belgede özellikle zamanlama açısından daha da net hale getirildi. Bu protokolde özetle şu unsurlar yer aldı:
- Her iki ülkenin Dışişleri Bakanlıkları arasında düzenli siyasi istişare gerçekleştirilmesi ve tarihsel arşivlerin tarafsız bilimsel incelemesi gerçekleştirilecek.
- İki ülke arasında mevcut ulaştırma, iletişim, enerji altyapısı ve şebekelerinden en iyi şekilde yararlanılacak.
- İki ülke arasında işbirliğini güçlendirmek amacıyla ikili hukuki çerçeve geliştirilecek.
- İki ülkeyi ilgilendiren kültürel mirasın korunması için ortak hareket edilecek.

Atılacak adımlar ve takvimin detayları Türkiye Cumhuriyeti ile Ermenistan Cumhuriyeti arasındaki ikili ilişkilerin geliştirilmesine dair Protokol'ün ek belgesinde yer aldı. Buna göre ek belgede atılacak adımlar ve zamanlama şöyle sıralandı:

TARİHÇİLER KOMİSYONU KURULACAK
- Ortak sınırın açılması: Protokollerin parlamentolarda onaylanmasının iki ay sonra sınır açılacak.
- Hükümetlerarası Komisyon ve alt komisyonları protokolün onaylanmasından iki ay sonra oluşturulacak.
- Hükümetlerarası komisyonun ve alt komisyonlarının çalışma kuralları, İkili İlişkilerin Geliştirilmesi Protokolünün yürürlüğe girmesinden sonraki üç aylık bir süre içinde Dışişleri Bakanları tarafından onaylanacak.
- Hükümetlerarası komisyonun ilk toplantısı da Dışişleri Bakanları'nın komisyonun çalışma kurallarının Dışişleri Bakanları tarafından onaylanmasından hemen sonra gerçekleştirilecek.
- Alt komisyonlar: Protokol kapsamında, siyasi istişare alt komisyonu; ulaştırma, iletişim ve enerji altyapı ve şebekeleri alt komisyonu; hukuki konulara ilişkin alt komisyon; bilim ve eğitim alt komisyonu, ticaret, turizm ve ekonomik işbirliği alt komisyonu, çevre sorunlarına ilişkin alt komisyon kurulacak.
- Tarihçiler Komisyonu: Bu kapsamda Ermenistan sözde soykırım iddialarıyla ilgili olarak arşivlerini açarken, protokollerin parlamentolarda onaylanmasından en az üç ay sonra kurulacak komisyona Türk, Ermeni ve İsviçre temsilcileri ile diğer uluslararası uzmanlar katılacak.

367'ye gerek yok
ERMENİ açılımı çerçevesinde Zürih'te imzalanan protokoller TBMM'nin önüne geldiği zaman 'uluslararası anlaşma' niteliğinde sayılacak ve oylanacak. TBMM tekniğinde 'uluslararası anlaşmalar' da 'kanun' gibi kabul edildiğinden bu protokoller de kanunlarda olduğu gibi nitelikli çoğunluk aranmadan oylanacak. Yani basit çoğunluk aranacak. Basit çoğunluk gereği de katılanların yarısından bir fazlasının oyunu alması yeterli olacak. TBMM oylama tekniği açısından 'toplantı yeter' ve 'karar yeter' sayılarının olması gerekiyor. Toplantı yeter sayısı 184, karar yeter sayısı ise 138. Yani protokollerin kabul edilmesi için Meclis'in 184 kişi ile toplanması, en az 138 kişinin oy kullanması ve 70 kişinin evet demesi gerekiyor.

MAHMUT GÜRER