Bu sergiyle eski silahları çıkartalım istedim

Yaptığı işlerle ekole dönüşen grafik tasarımcısı Bülent Erkmen, dünyanın önemli tasarımcılarının İstanbul'a gelmesi vesilesiyle 'Unplugged Yüzler' adında özel bir sergiye imza attı.

b_erkmen

Dünyada öne çıkmış grafik tasarımcılarının üyesi olduğu Uluslararası Grafik Tasarımcıları Birliği (AGİ) her yıl ayrı bir ülkede yaptığı toplantılarını bu kez 13-17 Ekim'de İstanbul'da gerçekleştirecek. Grafik tasarımları hemen her yerde karşımıza çıkan, özellikle Beşpeşe, 32 Büst gibi 'nesne kitap'larıyla kamuoyunda çok konuşulan, Türkiye'de artık bir ekole dönüşmüş grafik tasarımcısı Bülent Erkmen de bu toplantı vesilesiyle özel bir sergiye imza attı.

Erkmen, toplantıya katılacak bütün tasarımcılara 'İstanbul'a gelme'leriyle ilgili kafalarında oluşan fikirleri kendi yüzlerinde hayata geçirmelerini isteyince 86 kişi bu isteğe cevap verdi ve kendi yüzlerini bir sanat eserine dönüştürdüler. 15 Ekim'de yüzleri sergilenen tasarımcıları da buluşturacak 'Unplugged Yüzler', 24 Ekim'e kadar Milli Reasürans Sanat Galerisi'nde gezilebilecek.

- Neden yüzleri kullanmak istediniz?
Yüz insanın kimliğini belirleyen, onu tanıtan bölgesi. İnsanın 'bu benim' derken başkasına gösterdiği yer. Tanınmak için bedenin geri kalanına ihtiyaç bırakmıyor. Akla en yakın yer ve görünmeyen aklı görünür kılan yer. Bu proje de tasarımcının tanınmak için kullandığı yüzünü bir 'iş'e dönüştürmesi, yüzüyle işinin yer değiştirmesi.

- 'Unplugged' ismini tercih etmenizin nedeni nedir?
Bilindiği gibi 'unplugged', 'fişsiz' ya da 'akustik' müzik de denebilecek, elektronik olmayan müzik türüne verilen isim. Bu proje için kendi yüzümüzle bir 'iş' yaparken, tıpkı 'unplugged' gibi tasarım düşüncemizle yüzümüz arasına hiçbir dijital müdahale girmesin istedim. Bilgisayara kafa tutalım istedim. Eski silahları çıkartalım, temizleyip kullanalım istedim. Neredeyse unuttuğumuz yöntemlerle yeni işler yapalım istedim. Bilgisayar öncesi dönemden bu dijital çağa bir selam gönderelim istedim.

BELKİ 'ANTİDİJİTAL' EĞİLİM BAŞLAR
- Eski yöntemler daha mı etkili ya da gerekli?
'Daha gerekli, daha etkili' olur diye değil, belki bazı şeylerin hatırlanmasını sağlar diye düşündüm. Belki de 'antidijital' bir eğilim başlar. Örneğin sergi için yaptığım afiş bu anlamda tamamen 'unplugged' bir tasarım. Hatta folyo haflerin elle uygulaması sırasındaki tozları, kabarıkları olduğu gibi bıraktım...

- Tarzınız için ne söylersiniz? Grafik tasarım dışında etkilendiğiniz alanlar var mı?
Problemin çözümünü problemin içinden çıkarmak, yeni formlar yaratmak yerine yeni algılama biçimleri oluşturmak, böyle yapabilmeyi istemekten söz edilebilir. Evet, tabii, başta çağdaş sanat olmak üzere, tiyatro, sinema, edebiyattan etkileniyorum.

- Kendinizi bir ekole ait görüyor musunuz?
Evet, belki 'yeni modernist' denilebilir.

- Dışarıdan bakıldığında tarzınız basit görünüyor. Bir tasarımınızı hazırlama süreciniz nasıl geçer, zorlu mudur, işin püf noktası var mıdır?
Tasarım çözümünün bir fikre dayanması önemli. Bir kağıdı, bir kesiği, bir rengi, yazıyı, kırışıklığı, çizgiyi, deliği, yırtığı, cildi, iplik dikişi, boşluğu, zemini, dokuyu, yüzeyi, ağırlığı ve diğer her şeyi 'resim' olarak görürüm. İsterseniz bunu örnekle anlatayım. Nisan Yayınları 'Sevim Burak / Bütün Eserleri' dizisini tasarlamamı istemişti. Sevim Burak yazdığı yazıları, daktilo ile yazılmış kağıtları belli yerlerinden keserek parçalara ayırıyor, bu parçaları evinin perdelerine iğneyle tutturuyor. Perdenin üstünde, gözünün önünde duran yazı parçaların yerlerini değiştirip istediği kurguyu yaparak metnin son haline karar veriyor. Bu nedenle de yurtdışına çıkan dostlarına hep iki şey sipariş ediyor: Hastalığı nedeniyle sürekli kullandığı kalp ilacı ve o dönem iyisi bulunmayan toplu iğne. Dizinin genel işareti için bir toplu iğne tasarladım. Bir de kitapta çift kapak olsun istedim. Birinci kapak kitap bilgilerini ve dizi işaretini taşıyordu. İkinci kapak ise sadece silme bir perdelik kumaş deseninden oluşuyordu. Dizinin her kitabı için de ayrı bir kumaş deseni kullanıldı.

- Tasarımlarınızın bir markanın kimliğini yansıtırken aynı zamanda başka işlevler yüklenmesini hedefler misiniz?
Bir ihtiyaca cevap vermesi, bir sorun çözmesi için tasarladığım işleri, bir başka zaman bir başka bağlamda tekrar kullanır, onlara farklı roller verir, onları ilişkilendirir, farklı anlamlar yükler ve 'kendi başına' olabilecek yeni işler yapıyorum. Tabii zaman zaman. Örneğin son işlerimden 'Fukuda'nın Anısı' için istenen afiş, Bulutsuzluk Özlemi için tasarladığım logo ile 'Children are the Rhytm of the World' için tasarladığım afişin yeni bir kurgusu.

- İşlerinizi zorluk derecesine göre ayırıyor musunuz? Özellikle zorlandığınız, beğenmeyip çok uğraştığınız oluyor mu?
Hangi işin ne zaman 'zor' hale geleceği belli olmuyor. Kolay görünürken ani engeller çıkabiliyor. Ben genellikle temel tasarım fikrini çizerek değil düşünerek bulurum. Ama bazen kağıda geçirdiğimde olmadığını, 'işlemediğini' görürüm.

- Sizi en çok heyecanlandıran işiniz hangisiydi?
Samih Fırat 2003 yılında yayın yönetmeni olduğu ARIES dergisi için benle bir söyleşi yapmak istemişti. İstekli değildim. Israr etti. 'O zaman herkes kendi işini yapsın; sen sorularını 'yazarak' sor, ben cevaplarımı 'işlerimle' vereyim' dedim. Öyle de oldu. O sorularını 'yazdı.' Ben de kendi 'kelimelerim' ile ikonlaştırdığım kendi işlerimden kurduğum 'cümleler' ile kendi dilimde cevapladım. Ve 'Bülent Erkmen Üstüne Yanıtını Merak Edip de Soramadığınız Sorular' başlıklı söyleşi derginin 4. sayısında 'böyle' yayımlandı.

SİYASİ FİKRİMİ İŞİMLE YANSITIRIM
- Bugüne kadar 'Irak'ta savaşa hayır' gibi politik tasarımlarınızı da gördük. Politikayla aranız nasıl? Günümüzün siyasi atmosferiyle ilgili fikriniz nedir?
İsrailli tasarımcı Tartakover'in 'nerdesin?' sorusuna cevap olarak yaptığım afişte, benim 'taşlarım' işlerim, işlerimle olması gereken her yerdeyim, demek istemiştim. Bu iş, politikayla olan ilişkimi tarif eder. Politik duruşumu en iyi anladığım konuyla, tasarımla, yani işlerimle ifade etmek isterim. Bunun için Taraf Gazetesi'nin tasarımını yaptığım gibi, İran'daki reformistlere de afiş yaptım.

- Daha önce tasarladığınız nesne-kitaplar çok konuşulmuştu, devamı gelecek mi?
Evet, Aslı Erdoğan, Everest Yayınları ve Ofset Yapımevi ile sürdürdüğüm bir 'yeniden yazım' çalışması var. Umarım 2010 baharında yayımlanır.