21 EKİM 2009 ÇARŞAMBA

İsmail Küçükkaya ismail.kucukkaya@aksam.com.tr

Diplomasinin film gibi operasyonları

Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, 'Amerika'da diplomatlara, Türklere karşı yüksek sesle konuşmanın çok hatalı olduğunu öğretirlermiş' diyordu. Bilmiyorum, bildiğim şey Türkiye ile Ermenistan arasındaki asırlık gerginliğin normalleşmeye başlaması için kritik dönemeçte iki kadının sessizce 'barışa müthiş bir katkı' yapmaları...
ABD ve İsviçre Dışişleri Bakanları, 'siyasetin o en soğuk, sıkıntılı ve mesafeli' yüzünün göründüğü dakikalarda 'diplomasinin en etkili müdahalelerini' yaptılar.
Obama, 'henüz somut bir şey yapmadan, sadece estirdiği umut rüzgarları ile Nobel Ödülü'nü kazanırken', seçimdeki amansız rakibi ve şimdiki yakın mesai arkadaşı Hillary Clinton aylardır sürdürdüğü mekik diplomasisinin sonucunu aldı.
Burada Obama'ya düşen övgü ise 'kıran kırana mücadele sergilediği rakibini, kendi kabinesine alması', ona dünya çapında ün kazandıracak bir pozisyonu sunmasıdır. Profesyonellik ve yüce gönüllülük budur.
'Hangİ sİlah ne zaman kullanILIr' bİlgİsİ
O tarihi anlara tanıklık eden, bununla yetinmeyip 'kriz çözücü' olarak devreye giren İsviçre Dışişleri Bakanı Micheline Calmy-Rey de bir an bile soğukkanlılığını kaybetmeden ama daima sempatik ve sıcak davranarak buzları eriten bir profil sergiledi.
Müzakereler, gerektiği zaman en etkili silahları uygun biçimde devreye sokabilme becerisi ister. Zamansız değil, gerektiğinden az veya çok değil... Güç, tam zamanında gerektiği kadar kullanılmalı. 'Kontrollü güç' etkilidir.
Türkiye'nin meseleleri gayet tabii ki bölgesel ve uluslararası etkileri olan niteliktedir. Dolayısıyla onlara çözüm arayışları Ortadoğu'da, Avrupa Birliği'nde, ABD'de ve hatta Çin, Rusya ve Hindistan gibi yıldızı parlayan çok nüfuslu ülkelerde de takip edilir, yankı bulur.
Hariciye'ye son yıllarda hakim olan çeşitli konuları, 'tek tek dosyalar olarak değil de', hepsini birbiriyle ilintileyen, 'bütünlüklü bölge vizyonu' çerçevesinde ele alma yaklaşımı işte bu nedenle doğrudur.
İsvİçre'nİn demİr leydİsİ devrede...
Türkiye-Ermenistan arasında aylardan beri açık biçimde sürdürülen çabaların arka planında çok boyutlu, çok aktörlü girişimler yatıyor.
Dahası, henüz ilgili ülkelerin kamuoyları duymadan 'gizli diplomasi kanalları' çalışırken de adeta film gibi operasyonlar gerçekleştiriliyor. Zürih'teki imzaların atılması sürecine hiç de kolay gelinmedi. Müzakerelerin nasıl işlediğine, tıkanıklıkların nasıl aşıldığına bazı örneklerle bakalım.
Tabii size net tarihler ve olaylar, hatta çok açık isimler vermeyeceğim. Bunun yerine daha genel ifadelerle, olaylar üzerinden gideceğim. Bugünkü noktaya gelinene dek zorlu krizler geride bırakıldı. Bunlardan birinde bizim Hariciye ve Hükümet, Ermenilerin, 'Türkiye'nin pozisyonunu kullanarak Azeriler üzerinde yeni politikalar uygulama ve baskı oluşturma niyetini' fark etti. Orada büyük stratejiye bir mola verildi ve arada taktik müdahale yapıldı.
Erdoğan, Erivan'ı şoke edecek
şekilde Bakü'ye gidip konuştu, Azerilere teminat verdi, hemen öncesinde Davutoğlu İsviçre'ye sürpriz bir
ziyaret gerçekleştirerek Dışişleri Bakanı
Calmy-Rey ile görüştü. 'Ermeniler bunu yapmayı sürdürürlerse süreç durur, Azerileri ezmeye kalkmasınlar. Bunu kendilerine aktarın' ricasında bulundu.
Diplomatlar, İsviçre'deki o temasın çok etkili ve faydalı olduğunu değerlendiriyorlar. Eşzamanlı olarak Erdoğan'ın Bakü'de Azerileri rahatlatan ve dünya kamuoyuna mesaj veren konuşması başta Ermeniler olmak üzere
tarafların müzakere dilini ve stratejilerini gözden geçirmesini sağladı. Adeta kartlar o gün yeniden karıldı.
Beyaz Saray güvenlİk danIŞmanI sahnede...
İşte, benzerleri defalarca tekrarlanan o kritik müdahale anlarından bir başkası...
Zürih'te imzalanan protokol üzerinde anlaşmaya varıldığı günler... Altı hafta öncesindeyiz.
Azeriler ve Türk iç kamuoyunda hassasiyet yüksek. Dağlık Karabağ sorunu hassas. Protokole Dağlık Karabağ ifadesi koymadan imza atılması tepki yaratacak. Ama öte yandan bu da bizim 'örtülü ön şartımız.'
Bir formül gerekiyor. Azerilere bir şekilde uluslararası güvence verilmesi şart. Bazen sözlü güvence, yazılı olandan bile daha etkili olabilir. Onun nereden geldiği önemli.
İşte, aranan o formülü Davutoğlu ve kurmayları buluyor: Amerika devreye girecek.
Davutoğlu, Beyaz Saray Güvenlik Danışmanı ile görüşüyor, ardından
Hillary Clinton'la buluşuyor. Washington, Bakü'yle temasa geçiyor. Aliyev'e 'Karabağ sorununda çözüm olmadan ilerleme gerçekleşmeyecek, bu konuda size güvence veriyoruz' diyor. Azeriler tam olarak tatmin olmasalar da en azından rahatlıyor. Derken protokoller kamuoyuna duyuruluyor ve önceki gün Zürih'te imzaların atılmasına giden yolun yapı taşları döşenmiş oluyor.
DIŞİŞlerİ'ne ve BaŞbakanlIĞa kamu dİplomasİsİ merkezİ kuruluyor
Böylesi o kadar çok olay var ki...
Sır kalan gizli müzakereler, havaalanlarındaki VIP buluşmaları, arka kapı diplomasileri...
Kolay değil, yüz yıla yaklaşan bir gerilimden bahsediyoruz. Çok güçlü ve hayli şımarık Ermeni diasporasının
Erivan üzerindeki baskısı ortada. Türkiye'de, Ermenistan'da, Azerbaycan'da ve diasporanın etkin olduğu ülkelerde tansiyon yüksek. Sürecin psikolojisi de yönetilmek durumunda. Burada kamu diplomasisi devreye giriyor. Bu ihtiyacı karşılamak üzere Davutoğlu, deneyimli diplomat Namık Tan'ı görevlendiriyor. Aynı şekilde Başbakanlık'ta yeni bir kamu diplomasisi birimi kurulması kararlaştırılıyor.
Bizimkilerin iyi iş yapıp yapmadığını anlamak için muhataplarımıza bakmak gerek. Kıbrıs konusunda Rumlar ne diyorsa, oradan anlarız. Şimdi diaspora çıldırıyor, 'Ermenistan'a para yollamayı kesiyoruz' diyorlar.
Demek ki bizimkiler doğru yolda.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.