AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2009-10-21

Global resesyonun bitişi yakın!

Aşağıdaki birçoklu grafik NeyYork Times'tan alındı. Dünyanın büyük ülkelerinde imalat sanayii aktivitesinin grafiğini özetliyor. Grafiklerin bir tek mesajı var. İmalat sanayii üretimi son dönemde  hızla artmakta ve bu da dünya çapında resesyondan çıkmanın ya gerçekleştiğini ya da yakında  gerçekleşmiş olacağını gösteriyor.
Bundan daha iyi bir haber olamaz. Çünkü bundan sonraki gelişmelerde işsizlik oranlarında değişmeyi izlemek gerekecek ki, işin üretim ve büyüme tarafının toparlanması, krizin sosyal sonuçlarına ne zaman etki yapacak.
Grafiklerin kaynağı Markit adlı ve işi global üretimini izlemek olan  araştırma kuruluşu. Bundan daha iyi bir haber olamaz. Çünkü bundan sonraki gelişmelerde işsizlik oranlarında değişmeyi izlemek gerekecek ki, işin üretim ve büyüme tarafının toparlanması, krizin işsizlik ve benzeri sosyal sonuçlarına ne zaman etki yapacak ortaya çıksın.
Bilindiği gibi üretim endeksleri 0-100 skalasında gösteriliyor. Değer 50 sayısının üstünde olduğu zaman artış göstermekte. Yukarıdaki grafikler imalat sanayii artışının 50 değerinin kaç puan altında veya üstünde olduğunu gösteriyor. ABD, Japonya, Çin, Hindistan, G.Kore, Tayvan, Fransa imalat sanayiinde artış durumunda, ama İngiltere, Almanya, sıfıra yakınlar, pozitif artışın eşiğindeler, İtalya, İspanya ve İrlanda ise, henüz küçük de olsa, eksi gelişme sergilemekteler. Gidişatı özetlemek gerekirse, gelişen ülkeler öncü, ABD onları takip ediyor, Avrupa ise henüz  geriden gelmekte.
İlginç bir şekilde dünyanın başını belaya sokan sorunların kaynağı ABD, en erken toparlanan ülke olmak yolunda. ABD sanayi üretimi eylül ayı verilerinde 0.7 puan artış sergiledi. Aşağıdaki grafikte gösterildiği gibi ABD sanayi üretimi üç aydır artmakta ve bu artış yıllık hale çevrildiğinde yüzde 11.8 düzeyinde bir tempoda.
Sanayi üretiminin alt kalemi olan, imalat sanayii üretimi içindeki otomotiv sektörü üretimi son üç ayda destekler nedeni ile yüzde 7.9 arttı, oto dışarıda bırakılırsa da, imalat sanayii ise son üç ayda yüzde 0.4 artmış bulunuyor.
Bu arada ilan edilmiş bulunan ABD toplam sanayi kapasite kullanımı oranları da eylül ayında  % 69.8 değerinden % 70.5 değerine yükselmiş bulunuyor.
Yıllık hale getirilmiş değerlerde ABD imalat sanayii üretimi son üç ayda yüzde 14.5 artış sergilemiş. Otomotiv sektörü hariç imalat sanayii ise son üç ayda yıllık olarak yüzde 7.5 artmış.
Bundan evvelki iki ABD resesyonunda (1990-1991 ve 2001 resesyonları ) hizmet sektörü toparlanmanın öncüsü olmuştu, ama bu seferki global resesyonda toparlanmanın öncüsü ilginç şekilde imalat sanayii olmakta. Bunun arkasında dünya ticaretinde gerçekleşmekte olan toparlanma var.
Bu arada bir de ikaz yapalım. ABD üçüncü çeyrek reel büyümesi 29 Ekim 2009 tarihinde yani on gün sonra açıklanacak. ABD bu açıklama ile resmen resesyondan çıkmış olacak. Büyüme oranının yüzde 2-3.5 arasında olmasını bekliyoruz.