AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2009-10-24
Yen ve Japonya'nın geleceği!
Dün bir okur mektubunu sütuna aktardık. Kendisi konut almak için sekiz yıllık Japon Yeni borçlanmış, Yen müthiş değerlenince de bu tür kredi almış 280 bin Türk panikte! Japonya ve Yen ne durumda, Yen'in gelecekteki uluslararası değeri konusunda ne düşünülebilir, bunları merak ediyorlar!
Vatandaşa Yen'in geleceği konusunda biraz bilgi vereceğiz de, durumu bir de genel olarak gözden geçirelim. Bugünün dünyasında, finansal piyasalarda, yerinden oynamış olan taşlar yerine ancak yavaş yavaş gelirken, birçok sürprizler olmakta.
Krizi başlatan ABD her şeye rağmen en çabuk toparlanan ülke, 29 ekim 2009 tarihinde de üçüncü çeyrek için yüksek pozitif büyüme ilan edecek ama, dolar dış ticaret ağırlıklı bir hesapla son 14 ayın en düşük değerinde duruyor.
Petrol fiyatları yaygın global durgunluğa rağmen, Aralık 2008'e göre yüzde 148 artmış durumda, bu hafta varil başına 80 dolara bile çıktı.
Brezilya ise oldukça iyi durumda, ama onun parası Real'in de aşırı değerlenmesi ihracatı tehdit ediyor. Parası Real, geçmiş en düşük noktaya göre, dolara karşı yüzde 54 değerlendi! Öyle ki Brezilya ülkeye gelen ve bono ve hisse senetlerine yatırım yapan yabancı sermayeyi dışarıda tutabilmek ve kendi parasının değerlenmesini frenlemek için yabancı fon girişlerine yüzde 2 Tobin vergisi koymuş durumda. Mart 2009'da da yüzde 1.5 vergi koymuştu. Brezilyanın Bovespa Borsa Endeksi en düşük noktasına göre dolar bazında üç misli artmış, Tobin vergisi kararından sonra da dolar bazında hemen yüzde 7.5 düşmüş. Brezilya gibi krizde başarılı ülkelerin paralarının değerlenmesinden korkması ve sermaye hareketi vergisi koyması ilginç bir durum!
Tabii bir de içinde Japonya'nın da bulunduğu, global krizde felaket performans yaşamış olan ülkeler var. Aslında onların paralarının değer kaybetmesi gerek ama değerleniyor. Japonya berbat durumda bir ülke ama parası sermaye hareketleri ile değerlenmekte !
Halbuki krizde yükselen kamu borç oranları büyük sorun yaratıyor. ABD'nin kamu borçluluk oranı GSYİH oranı olarak yüzde 50, İngiltere'ninki üçte iki, Almanya ve Fransa'nınki ise yüzde 75 ve İtalya'nınki ise yüzde 100 değerinin üstünde. Ancak esas bakmak istediğimiz Japonya'nın kamu borcu hepsinden fazla! Bu yıl GSYİH oranı olarak yüzde 187! Bu gidişle gelecek yıl Japonya'nın kamu borcu, 5 trilyon dolarlık Japon ekonomisinin iki mislini bulmuş olacak! Yani Japonya'nın kamu borcu İngiltere, Fransa ve Almanya'nın ekonomilerinin toplamından büyük hale gelecek! Yani Japon kamu borcu hem nominal hem de reel olarak dünyanın gelmiş geçmiş en büyük kamu borcu sayısı! Bu yıl Japonya bütçe açığını kapatmak için 550 milyar dolarlık yeni kamu borç senedi satacak! Çünkü Japonya global kriz ortamında GSYİH oranı olarak yüzde 3 boyutunda destek paketi harcaması yapmış. İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ilk defa, Japonya topladığı vergi gelirinden daha fazla borçlanmak zorunda kalacak! Bu nedenle de 10 yıllık Japon kamu kağıtlarının faizi birden bire yukarı fırladı.
Japonya bir anlamda ABD'den daha iyi durumda diye düşünülebilir. Japonya dev tasarrufu olan bir ülke. Nüfus da çok yaşlı, bu nedenle ülkede gelir yüksekliğine rağmen tüketim yüksek oranda değil! Üstelik Japonya'nın kamu borcunun sadece yüzde 10 kadarı yabancıların elinde! ABD'nin kamu borcunun yüzde 46 kadarı Çin ve Japonya gibi yabancılara! Ayrıca Japonya bonolarının kabaca yarısı da Japon devlet kurumlarına! Bu nedenle kamu borç senetlerinin aniden elden çıkarılarak sorun yaşanması pek gündemde değil.
Ancak bir de faiz yükü meselesi var! Japonya borçluluğun yüksekliği nedeniyle 2008 yılı toplam bütçesinin yüzde 20 kadarını faiz olarak ödemekte. ABD'de ise faiz yükü toplam bütçenin yüzde 10 kadarı! Japonya'nın ödediği faiz yükü Malezya gibi orta boy bir ekonominin GSYİH toplamı kadar! Eğer borç oranı GSYİH oranı olarak yüzde 200 değerini aşarsa, faizde her bir puanlık artış, bütçe açığında yüzde 2 oranında artış demek! Bu da faizlerin daha da artması ve sonunda Japon varlıklarından kaçış demek olurdu ve Japon parasının müthiş değer kaybı ile sonuçlanırdı. Eğer bu arada Japonya para basmaya başlar ve enflasyonu yükseltirse de, Japon parasının değeri daha da fazla düşerdi.
Ancak şu anda ne olmakta? Yen son yedi ayın en yüksek değerinde. Dolar değer kaybederken Japon Yeni değer kazanmakta! Konu hakkında yorum yapanlar Japon Yen'inin değer kazanmaya şimdilik devam edeceğini söylemekte. Ama yatırımcılar Japonya hakkında kötümser olduğu anda, Japon parası değer kaybetmeye başlar!
Yen bugün dünya döviz rezervlerinin yüzde 3.08 kadarına sahip. Bugünün tersine 1999 yılında Japon rezervleri dünyanın yüzde 6.4 kadarı idi.
Yani Yen, kısa vadede sermaye hareketleri nedeniyle değer artışından sonra, çok uzun yıllar sürekli bir değer kaybı karşısında kalacak diye düşünmek doğru olur. Ama bunun zamanlamasını tahmin etmek zor, tersine dönüş ne zaman gelir, bunu söylemek pek mümkün değil! ABD, 29 Ekim 2009'da yüksek pozitif büyümesini bir ilan etsin de, dolara ne olur bir görelim, ondan sonra yeniden durum değerlendirmesi yaparız. Şimdilik beklemek gerek!