28 EKİM 2009 ÇARŞAMBA

Atılgan Bayar atilgan.bayar@aksam.com.tr

İran'a niye geldik?

TAHRAN
Başbakan'ın İran ziyaretinin ana eksenlerinden birini enerji konusu oluşturuyor. Siz bu satırları okurken, doğalgaz konusundaki MOU (Anlayış Muhtırası) imzalanıyor olacak.
Müzakere masasının üzerinde üç ana madde var.
1Güney Pars Bölgesi'ndeki, yarısı Katar'ın, yarısı İran'ın olan dünyanın en büyük doğalgaz alanında yapılacak ve maliyeti 5 milyar doları bulacak doğalgaz üretim yatırımı.
2 İran ile 2008'de imzalanan anlaşmada yer alan 'Türkmen doğalgazı İran'dan geçer' maddesini yenilemek ve aktive etmek.
3 Türkiye ile İran arasında elektrik ticaretinin gerçekleştirilmesi.
Gün içinde Tahran bürokrasisinin ana gündemi bunlardı.
Ama asıl önemli olan, eski Hilton, yeni İstiklal Oteli'nde Enerji Bakanı Taner Yıldız ile yaptığımız sohbette, özel sektörün bu bölgede önünü açacak girişimleri desteklediklerini açıklaması oldu.
Benim dikkatimi çeken, Çalık Holding Başkanı Ahmet Çalık'ın yoğun bir dizi görüşme içinde olduğu.
Özellikle Güney Pars Bölgesi'nde TPAO'nun yapacağı yatırımların konsorsiyumlar şeklinde organize edilmesi söz konusu olabilir.

ÇALIK HOLDİNG DÜNYANIN EN BÜYÜK DOĞALGAZ SAHASINDA ÜRETİME TALİP
Bu gerçekleştiği takdirde, Çalık Holding'in de yabancı yatırımcılarla birlikte, dünyanın en büyük doğalgaz sahasında üretici sıfatına kavuşabilme imkanı var.
İran'daki enerji zirvesi sırasında yoğun faaliyetlerde bulunan başka Türk işadamları da var.
Türkmenistan'daki Som Petrolium'un sahibi Sıtkı Ayan görüşmelere katılıyor.
Tarım Kredi Kooperatifleri Merkezi Birliği Genel Müdürü Bedrettin Yıldırım'ın, İran'da Razi Petrochemical Co. isimli 1 milyar dolarlık yatırımı tamamlanmış amonyak üretim tesisi var. Görüşmelerde o da yer alıyor.
Anlaşılan önümüzdeki günlerde bu işadamlarının isimlerini Güney Pars bölgesindeki doğalgaz üretimi, doğalgaz ticareti ve elektrik yatırımlarında duyacağız.
Pakistan'da yüzer elektrik santralı üzerine çalışan Karadeniz Elektrik de, İran'da 'elektrik ticareti' anlaşmasının işleyişe geçmesini bekliyor.

ENERJİ SATAN TÜRKİYE
Bu manzaraya baktığınız zaman, dünya doğalgaz ihtiyacının yüzde 65'ini sağlayan İran'ın gazının ve İran üzerinden geçecek Türkmen gazının hem pazarlama hem de üretim sürecinden Türkiye'nin 'yeni stratejik konumuyla' birlikte büyük pay alacağını söylemek yanlış olmaz.
İşin politik boyutu da ekonomik boyutuyla bir o kadar ilişkili.
Bakan Yıldız, Azeri gazıyla ilgili fiyat farkının Azerbaycan'a bir seferde ödeneceğini açıklamıştı. 500-600 milyon doları bulan bu tutarın Türkiye ile Azerbaycan arasındaki gerginliği de bir miktar hafifletmesi bekleniyor.
Bütün bunlar gerçekleştiği zaman ise, Türkiye'nin hem politik olarak rahatlayacağı, hem de Türkmen ve İran gazıyla birlikte 'enerji satan' bir ülke konumuna dönüşmeye başlayacağı söyleniyor.
Enerji Bakanı Taner Yıldız'ın son 15 günlük ziyaret rotasına bakanlar, Türkiye'nin bu büyük çaplı enerji oyununun etki alanının ne kadar geniş olduğunu görebilir.
Bakan Yıldız, son 15 günde; Romanya, Katar, Suriye, Fransa, İtalya, Pakistan ve İran'da temaslarda bulundu.
Bu manzara, 'Türkiye Doğu'ya doğru koştukça, Batı'ya yaklaşacak' diye özetlenen dış politika tezini de doğruluyor.
Orta Asya ve Ortadoğu'da yapılan anlaşmalar, her geçen gün Türkiye'yi Avrupa Birliği'nin 'enerji sağlayıcısı' konumuna yakınlaştırıyor.
'Doğu'ya giden' Türkiye AB için vazgeçilmez hale geliyor.

Neler olacak, neler olabilir?
- Kasım ayının ilk 10 günü içinde TPAO Teknik Heyeti'nin Güney Pars Blokları'nı incelemesi bekleniyor.
- Üretilecek gazın yarıya yakın kısmının Türkiye'ye tahsis edilebileceği konuşuluyor.
- Yatırım tutarının 7 ila 10 milyar dolar arasına yükselebileceği, kredi kaynaklarının ABD ambargosu yüzünden kısıtlı olduğu, bu konuda zorluk yaşanılabileceği bir gerçek. Bunu aşmakta Türkiye'nin rolü önemseniyor. İran'a yönelik Amerikan ambargosunun kalkmasının üçüncü ülkeler arasında en çok Türkiye'ye yarayacağı bir gerçek.
- Türkmen gazının taşınması için boru hattı inşası gerekebilir. Boru hattını Türkmen tarafı yapacaksa, Türk firmalar İran'dan geçecek Türkmen boru hattının inşasına da talip olabilir.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.