07 KASIM 2009 CUMARTESİ

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

İhracatta düşüşün sonu mu?

Geçen hafta ilan TÜİK tarafından ilan edilen dış ticaret rakamlarına göre ihracat eylül ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 33.6 azalmış. Buna karşılık ithalatta da yıllık bazda yüzde 30 oranında azalma söz konusu. Geçen yılın eylül ayında 5 milyar doların üzerinde olan aylık dış ticaret açığı da 3.9 milyar dolara kadar gerilemiş durumda. Bu veriler sonucu 12 aylık ihracat 100 ve 12 aylık ithalat 139 milyar dolar oldu, dış ticaret açığı da 39 milyar dolar çıktı. Önce TÜİK eylül verilerini, sonra da TİM ekim verilerini inceleyeceğiz.
TUİK verilerine baktığımızda eylül ayındaki yüksek oranlı düşüşlere rağmen dış ticaret açığında geçen yıldan bu yana devam eden azalma trendinin sonuna gelmiş olabiliriz. Aşağıdaki grafik aylık ithalat ve ihracat verilerinin mevsimsel dalgalanmalara göre düzeltilmiş seyrini gösteriyor.
Grafikte hem ithalatta hem de ihracatta 2008'in ağustos ayından sonra keskin bir düşüşün gerçekleştiğini görüyoruz. Bu düşüşün boyutu ithalatta daha büyük. Bu da ekonomideki daralma nedeniyle ithalat talebinin hızlı bir şekilde azalmasından kaynaklanıyor. Dış ticaret açığında makasın daralması da ithalattaki hızlı azalmadan kaynaklanıyor. On iki aylık hareketli toplamda yıllık dış ticaret açığının eylül ayı itibarıyla 39 milyar dolara düştüğünü görüyoruz. Geçen yılın eylül ayında dış ticaret açığı bu rakamın yaklaşık iki katı idi (76 milyar dolar). Dış ticarette ekim ayından sonra hem ithalatta hem de ihracatta baz etkisi nedeniyle artışlar görmeye başlayacağız. Zaten tüketim malları ithalatındaki yıllık daralma eylül ayında yüzde 2.4 oranına düşmüş durumda. Ekim ayına ilişkin geçici olarak açıklanan ihracat verileri de pozitif artış oranına işaret ediyor.
Aşağıdaki grafik de ithalattaki altı aylık trendi gösteriyor. Yıllık karşılaştırmaya göre daha kısa dönemli olan altı aylık değişim oranlarında ithalattaki artış dikkat çekiyor. Tüketim malları ithalatında başta olmak üzere ithalatın bütün alt kalemlerinde artış olması hem iç tüketim talebinde hem de yatırım talebinde kıpırdanma olduğunun bir işareti.
Tüketim malları ithalatının altı ay öncesine göre yüzde 20'ye yakın oranda artıyor olması iç talepte görülen toparlanmanın bir sonucu (ve tabii Merkez Bankası tarafından yapılan faiz indirimlerinin). Grafikte ara malları ithalatının (kırmızı çizgi) kriz döneminde en çok azalan ve en geç toparlanan seri olduğunu görüyoruz. Bu da ihracattaki azalma ile paralel bir seyir izliyor. Ancak eylül ayı itibarıyla ara malları ithalatında da altı ay öncesine göre yüzde 5 oranında artış söz konusu. Son olarak yatırım malları ithalatının da daralma dönemini atlatıp artmaya başladığını görüyoruz. Bu da yatırım iştahının düzelmesine ilişkin işaret olarak algılanabilir. Ancak altı ay öncesine göre artış oranının henüz sadece yüzde 2 seviyesinde olması bu iştahın henüz çok cılız olduğunu gösteriyor. Özel yatırımlarda asıl toparlanmanın 2010 yılından itibaren görüleceğini tahmin ediyoruz.
Ancak ekim için TİM tarafından ekim için açıklanan veriler birkaç noktada daha güçlü bir durum ortaya koyuyor. Birincisi, galiba bundan sonra dış ticaret büyümeye pozitif değil negatif katkı yapacak çünkü ithalat genişlemeye başladı. Ancak toparlanma göreli olarak yavaş olacağı için cari denge açığı henüz çok yükselmeyecek, ama önümüzdeki dönemde büyüyecek. İkincisi, yatırım malları ithalatında düşüş durmuş gözüküyor ve artış kuvvetleniyor, bu da büyüme açısından iyi haber. Sonuncusu ise, bize büyük talep kaynağı AB pazarında kıpırdanma başladı, Rusya pazarında daralma var. Mısır, Irak, Suriye ve Çin pazarında ise ihracat artışı görülmekte! Bunlar da iyi haber!

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.