AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2009-11-07

ABD büyümesi şaşırtacak!

Bugün size üç tane grafik sunacağız. Grafikler ABD ile ilişkili. Çünkü siz bu yazıyı 29 Ekim Perşembe günü okurken, ABD'de de üçüncü çeyrek reel büyüme verileri ilan edilecek. ABD'de konunun uzmanı olan kişilerin yaptığı araştırmalara göre üçüncü çeyrek reel büyümesi oldukça yüksek çıkacak. Kabaca yüzde 2-4 arasında reel büyüme tahmin ediliyor. Ancak burada dikkatli olmak gerek. ABD istatistikleri büyümeyi bir çeyreğin bir evvelki çeyreğe göre reel büyümesini alıp dört ile çarparak yıllık hale getiriyorlar. Halbuki bizde bir çeyrek bir evvelki yılın aynı çeyreği ile karşılaştırılarak reel büyüme hesaplanır. Özetle: ABD verileri kendi içinde değerlendirilmeli. Aşağıda ilk grafik ABD'nin son dönemdeki reel büyüme durumunu gösteriyor. Perşembe günü ilan edilecek reel büyüme ilk tahmin. İleride biraz değişebilir. Ama pozitif ve büyük olacağı kesin. Zaten grafikteki trendden durum gözüküyor. Peki ABD büyümesi neden önemli? ABD dünya üretiminin yüzde 20 kadarını yapıyor. Avrupa henüz toparlanmıyor. Asya hareketli. Bize gelmesi gereken dış talep ancak ABD ve Avrupa peş peşe toparlandıktan sonra gelebilir. ABD verileri bu nedenle önemli. Ayrıca piyasalara çok olumlu etki de edebilir. ABD sonrası Avrupa toparlandı mı biz de hızla iyileşiriz. Bu nedenle bu başlangıç önemli !
ABD konusunda yapılan tahminlerin, neden büyümenin pozitif olacağı konusunda emin olduğunu da aşağıda farklı bir grafik ile göstermek mümkün. ABD Philadelphia Merkez Bankası Şubesi geleceğe dönük tahmin üreten bir kurum. Hem üç aylık büyüme tahminleri, hem de ekonomide 'high frequency data' denen daha kısa vadeli verilere dayanan (haftalık ve aylık verilere dayanan) bir 'Business Conditions Index' de üretiyorlar. Aruoba-Diebold-Scotti Index adı verilen bu endeks, işsizlik, ücretli çalışanlar istatistikleri, kişisel gelir istatistikleri, GSYİH aylık tahminleri  gibi, hem akım hem de düzey göstergelerinin ortalaması denebilecek bir endikatör. İlk grafikte bu endeksin son iki yıllık gidişatını görüyorsunuz. Soldaki çizginin solundakiler gerçekleşen veriler, sağ çizginin ötesi ise son durum tahmini. Endeks sıfır değerinin üstüne çıktığında iyileşme, sıfır değerinin altına indiğinde de kötüleşme sinyalliyor. Dikkat edilirse son dönemde sıfır noktasının üstüne çıktı.
Aşağıdaki üçüncü grafik ise Aruoba-Diebold-Scotti Endeksi'nin 1960 ila 17 Ekim 2009 arasındaki grafiğini gösteriyor. Griye boyalı alanlar resmen resesyon yaşanan dönemler.
Grafikteki sarıya boyalı alan ise bugün. Bu endekste bugünün dibinin 1975 ve 1980 tarihlerindeki birinci ve ikinci petrol krizindeki dip noktalardan daha yukarıda kaldığını görüyoruz. Bu da bu seferki krizin çok büyük de olsa 1929-33 arasındaki büyük depresyona benzetilmesinin pek doğru olmadığını ortaya koyuyor. Krizden çıkışın kuvveti de grafikte gözüküyor. Daha fazla detay Philadelphia FED Web sitesinden elde edilebilir.