AKÅžAM

Arabuluculuk deÄŸil iyi niyet misyonu

Arka Plan
ESKÄ° DışiÅŸleri Bakanı ve emekli Büyükelçi Ä°lter Türkmen, Türkiye'nin hem Batı hem de DoÄŸu ile yürüttüÄŸü politikaları çok iyi bilen, bizzat bu politikalara katkı saÄŸlamış bir isim. Türkmen'e göre son dönemde Türkiye önemli iÅŸler yapıyor. Filistin'de iki tarafla iyi iliÅŸkiler kurdu, Lübnan'da, Irak'taki rolü tartışılmaz. Ancak emekli büyükelçi, OrtadoÄŸu'daki politikaları baÅŸarılı bulsa da  arabuluculuk meselesini eleÅŸtiriyor: 'ABD ve Ä°ran'ın konuÅŸmak için Türkiye'ye ihtiyacı yok.  Suriye-Ä°srail arasındaki rolümüzü de arabuluculuk deÄŸil iyi niyet misyonu olarak tanımlamak lazım. Arabuluculuk çok daha aktif bir görevdir.'

- BaÅŸbakan ErdoÄŸan'ın Ä°ran ziyareti Ä°ran'a olan uluslararası güvensizlik nedeniyle tedirginlik yaratıyor. Tahran, Batı ile ittifak yapacağını söylüyor ama sözünü tutacağı konusunda pek de güven vermiyor. Böyle bir ülke ile yakınlaÅŸmanın handikapları olmaz mı?
Tabii görmezlikten gelemeyeceÄŸimiz ÅŸeyler var. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun ciddi tereddütleri var. Ä°ran'ın bazı çalışmalarını gizlediÄŸinden ÅŸüphe duyuluyor. Mesela Kum'daki tesisi de gizlemiÅŸti.

- Onun dışında da yeraltında birçok gizli tesis olduÄŸu iddia ediliyor.
Evet, sonra yaklaşık 7000 santrifüjü var. Bütün bunlar ortada. 

- ABD'nin hem Libya hem Ä°ran'a karşı yaptırım yasası vardı, Libya bundan çıkarıldı ama Ä°ran için anlaÅŸma hala yürürlükte. ABD o anlaÅŸmada Ä°ran'ı izole etmek için onunla 20 milyar dolardan daha fazla hacimde ticarete girecek üçüncü ülke ÅŸirketlerine kapılarını kapatacağını söylüyor. Ä°ran ile ekonomik iliÅŸkilerimiz geliÅŸirse bu, Türk ÅŸirketleri için geçerli olmaz mı?
O yasaya göre tek taraflı yaptırımlar var. Ä°ran ile iÅŸ yapan firmalarla iÅŸ yapmıyor ABD ama bizim gaz meselesi oraya girmez sanırım. KomÅŸuluÄŸumuzu göz önünde bulunduracaktır ABD. Ä°tirazları daha çok ekonomik deÄŸil de politik olabilir.

- Ne gibi itirazları olabilir? Türkiye Ä°ran ile ABD arasında arabuluculuÄŸa niyetli. ABD böyle bir ÅŸeyi sahiden ister mi?
Yok, böyle bir ÅŸeye gerek yok. Zaten baÅŸladılar konuÅŸmaya. Sonra bu iÅŸi yapan baÅŸka devletler var.

- Türkiye bu 'arabuluculuk' sıfatını niye bu kadar seviyor?
Bilmiyorum, bir arabuluculuk merakı geldi. Ä°yi bir ÅŸey ama olmuyor iÅŸte. Suriye ve Ä°srail arasındaki yürümedi mesela. 

- Evet, bir de Suriye ve İsrail arasındaki rol var. Arabuluculuk muydu o hakikaten?
Bir araya getirdik. Arabuluculuk denemez buna. Arabuluculuk çok daha aktif bir rol. Ä°yi niyet misyonu diyelim. Sonra Filistinlilerle de çok iyi iliÅŸkilerimiz var. Hem Hamas hem FKÖ ile. Lübnan'da önemli bir rol oynadık, Irak'ta da öyle. Yani dış politika gayet baÅŸarılı bir manzara arz ediyordu. Åžimdi ölçü biraz kaçtı.

- Ölçü derken BaÅŸbakan'ın söylemlerine iÅŸaret ediyorsunuz, deÄŸil mi?
Öyle ama söylem dış politikada önemli bir ÅŸeydir. Sonunda politika olur. 

-  Ölçünü kaçmasının ilk ve sembol iÅŸareti Davos kriziydi sanırım. Bu gün gelinen nokta ile Davos arasında nasıl bir baÄŸlantı var?
Onun devamı bu. Davos'ta oluÅŸan tepki sonra devam etti. 

- Bu kadar gerilen Türkiye-Ä°srail iliÅŸkileri neye mal olur?
Unutmamak lazım ki ABD'de de bir endiÅŸe doÄŸdu. Ä°srail lobisi var orada. Åžimdiye kadar bize yardımcı oldu. Üstelik çok nüfuzlular. Onların pozisyonu deÄŸiÅŸebilir. 

- Bu bizi nasıl etkiler? ÖrneÄŸin Ermeni soykırımı tasarısının Amerikan Kongresi'nden geçmesini Yahudi lobisinin engellediÄŸi söylenir. Åžimdi bu lobinin desteÄŸini kaybedersek soykırımın kabul edilmesi olasılığını artırmış mı oluruz?
Soykırım iddiası ÅŸimdi yine gündeme geldi. Tabii Ermenistan ile iliÅŸkilerimizi geliÅŸtirebilsek, o protokoller uygulanabilse bunu yapamazlar. 

-  Ermenistan ile iliÅŸkilerimizi geliÅŸtirebilsek soykırımı geçiremezler, dediniz. Protokollerin uygulanmasını olası görüyor musunuz?
Meclisler kabul etse bile protokollerin uygulanması zor. Gerçekçi olalım. KarabaÄŸ meselesinin kısa süre içinde çözümlenmesi söz konusu deÄŸil. Ä°ster istemez Ermeniler lehine çözülecek çünkü oranın nüfusunun çoÄŸunluÄŸu Ermeni. Azerilerin bir kısmı oradan kaçtı ama dönseler de yine çoÄŸunluk Ermeni.

Türkler OrtadoÄŸu'ya geri döndü
Ä°ngiltere'de yayımlanan 'The Economist'  dergisi, BaÅŸbakan Recep Tayyip ErdoÄŸan'ın sırtını Batıya dönmüÅŸ, elinde teleskopla cami minaresinden DoÄŸu'ya bakarken çizilmiÅŸ bir karikatürüne yer verdi. Dergi ayrıca Türkiye ve Orta DoÄŸu-DoÄŸu'ya ve Güne'ye Bakmak' baÅŸlıklı makalesinde 'Avrupa'nın kararsızlığından bıkan ve sıkılan Türkiye, Arap komÅŸularıyla yıllardır süren husumetini deÄŸiÅŸtiriyor' ifadesine yer verdi. 'Türkler artık Orta DoÄŸu'ya geri döndü' diyen ve 'Bu pragmatik diplomasinin DışiÅŸleri Bakanı Ahmet DavutoÄŸlu tarafından ÅŸevkle yürütüldüÄŸünü' yazan makalede ÅŸu
görüÅŸ yer aldı: 'Türkiye'nin bölgede olumlu karşılanmasının bir sebebi de, Ä°ran'a göre birçok Arap'ın Türkiye'yi daha ılımlı bir denge ve Batı'ya açılan bir pencere olarak görmesi.'

Obama Erdoğan'dan ders alsın
Politika haberleri alanında ABD'deki en popüler internet sitelerinden biri olan 'politico.com', ABD BaÅŸkanı Barack Obama'nın BaÅŸbakan Recep Tayyip ErdoÄŸan'ın dış politikasından ders alması gerektiÄŸini yazdı. Türkiye'nin OrtadoÄŸu'daki etkisinin giderek arttığı belirtilen sitedeki makalede, Obama'ya ErdoÄŸan'ı önümüzdeki ay yapacağı Washington ziyareti sırasında iyi dinlemesi tavsiyesinde bulunuldu. Makalede 'EÄŸer Obama ABD'nin
bölgedeki çıkarlarını korumak istiyorsa, içeriÄŸi kulaÄŸa hoÅŸ gelen konuÅŸmalar yapmaktan öteye giderek Türkiye'nin OrtadoÄŸu politikalarından ders çıkarmalıdır' denildi.

 

• DiÄŸer Yazılar

  • Arabuluculuk deÄŸil iyi niyet misyonu | 31-10-2009
  • Türkiye'nin ekseni aynı, üslubu farklı | 30-10-2009