AKÅžAM | PAZAR | 08 KASIM 2009, PAZAR

Kurtuluş Savaşı'nda İtalya nasıl Kemalist oldu?

Ä°talyan tarihçi Fabio  Grassi'nin geçen yıl Ä°talya'da yayınlandığında ilgiyle karşılanan kitabı 'Atatürk' Türkçeye çevrildi. Grassi, pek bilmediÄŸimiz konulara da deÄŸiniyor; Ä°talyanlar KurtuluÅŸ Savaşı'na destek vermiÅŸ. 1921'de Ä°ttihatçılar Roma'da Atatürk'ün temsilcileriyle görüÅŸüp Türkiye'nin yönetimine talip olmuÅŸlar.

Roma'da doÄŸmuÅŸ, tarih meraklısı tıp doktoru baba ve eczacı annenin çocuÄŸu olarak tarih kitaplarıyla dolu bir evde büyümüÅŸ ve akademide tarih okumuÅŸ. "Ä°lkokuldan lise yıllarına kadar her Ä°talyan tarihseverin normal yolunu izleyip Avrupa tarihine ilgi duydum ancak üniversite yıllarında ufkumu geniÅŸletmek istedim" diyor Fabio Grassi. Bir akademisyen, Akdeniz tarihini anlamak istiyorsa Osmanlı Devleti'ni mutlaka okuması gerektiÄŸini söyleyince önce Osmanlı tarihine ardından Cumhuriyet Türkiye'sine merak salmış. Doktorasını çaÄŸdaÅŸ Türk-Ä°talyan iliÅŸkileri üzerine vermiÅŸ. 25 yıl boyunca her fırsatta Türkiye'ye gelmiÅŸ ve 1998'de Ä°stanbul'a yerleÅŸmiÅŸ. 2005'ten beri Yıldız Teknik'te Batı Dilleri Edebiyatı derslerine giriyor. Kendisi, eÅŸi ve çocuÄŸuyla birlikte yaÅŸadığı Türkiye'yi ikinci vatanı olarak görüyor. Ona göre Türkiye, yaygın Avrupalı bakışından farklı olarak Avrupa'nın, ondan ayrı düÅŸünülemez bir parçası.
Bugüne kadar modern Türkiye tarihiyle ilgili çok sayıda akademik makale kaleme alan Grassi, herkesin ilginç bulabileceÄŸi 'Atatürk' kitabını geçen yıl Ä°talya'da yayınladı. Atatürk'ün merkezinde yer aldığı bir anlatımla Türkiye'nin kuruluÅŸuna deÄŸinilen kitap Türkçe'ye çevrilerek bugünlerde Turkuvaz Kitap'tan çıktı.

Kitabınız İtalya'da nasıl karşılandı?

Tarihçiler ve gazeteciler büyük ilgi gösterdi, satışları da iyi gitti öyle olunca. Herkes kabul etti ki bu konuda büyük bir boÅŸluk var, Atatürk önemli biri ve onu yeterince tanımıyoruz. Bu kitap o boÅŸluÄŸu doldurmaya yaradı.

DÄ°PLOMATÄ°K DESTEK VERÄ°P SÄ°LAH YARDIMI YAPTILAR

Kitapta buradaki 'ortalama' okurun, tarih meraklısının bilmediği şeyler anlatıyor musunuz?

KurtuluÅŸ Savaşı'nda Ä°talya'nın payının büyük olduÄŸu genellikle bilinmez. Mustafa Kemal PaÅŸa Anadolu'ya geçmeden önce büyük bir hazırlıkta bulundu, zemini hazırladıktan sonra geçti. Muhtemelen kendisine sunulan Ä°talyan desteÄŸi karar verici etkenlerden biriydi. Bu konuyu daha ayrıntılı olarak ilk kitabım 'Ä°talya ve Türk Sorunu'nda anlattım.

Nasıl bir destek verdi İtalya?

Diplomatik destek ve silah yardımı. Ä°talyanların yaptığı silah kaçakçılığının önemli bir bölümü Anadolu'ya geliyordu o yıllarda. Ä°talya iÅŸgal bölgesi Kuvayı Milliye'nin üssüydü. Rumlarla savaÅŸan efeleri eÄŸitenler de Ä°talyanlardı. Yunanlılar ve Ä°ngilizler bunu biliyorlardı ve ÅŸikayetçi oluyorlardı.

Neden peki böyle bir destek verdi, Ä°talya da iÅŸgalci deÄŸil miydi?

Dünya Savaşı yıllarında Ä°talya'ya Ä°zmir ve civarı vaat edilmiÅŸti ve Ä°talyan yönetici sınıfı da burada ekonomik faaliyetler yürütmek istiyordu. Fransızlar ve Ä°ngilizler aralarında kavgalıydılar ama Ä°talya'yı dışlamak konusunda hemfikirdiler. Ä°ngilizler bunun için Rum kozunu kullandı ve Ä°talyanlar da Mustafa Kemal'in hareketini aktif biçimde desteklemeye karar verdi. Adriyatik sorununda da Ä°talya'yı dışlamışlardı. Ä°talyan kamuoyunda o zaman büyük bir Türkseverlik baÅŸlamıştı, Katolik basın dahil kamuoyunun yüzde 80'i Kemalistleri destekliyordu. SavaÅŸlar böyledir, ÅŸimdi bakıldığında keskin bir çizgi varmış gibi görünüyor ama o yıllarda her ÅŸey günden güne deÄŸiÅŸirdi.

ROMA'DAKÄ° ÇOK ÖNEMLÄ° TOPLANTI

Arşivlerde bilinmeyenler var mı acaba?

Ben Ä°ngiliz, Fransız ve Ä°talyan arÅŸivlerini kullandım, araÅŸtırılacak, öÄŸrenilecek çok ÅŸey var oralarda. Fransız DışiÅŸleri ArÅŸivi'nde bir belgede ilginç bir olaya rastladım. Ä°talya o yıllarda Avrupa'daki Türk milliyetçilerinin üssü. 1921'in Ocak ayında Roma'da çok önemli bir toplantı yapılıyor. Eski Ä°ttihatçılardan Ahmet Rıza, kesin olmamakla beraber Talat PaÅŸa gibi önemli isimler var ve Atatürk'ü temsilen de iki isim var. Bu toplantıda eski Ä°ttihatçılar yeni milliyetçilere üstünlüklerini hatırlatıp kontrolü ellerine almak istiyorlar ama isteklerini kabul ettiremiyorlar, baÅŸarısız oluyorlar.

Avrupa'daki yaygın Atatürk ve Türkiye algısına gelirsek; Atatürk hakkında rastlanılan diktatör benzetmesini nasıl deÄŸerlendiriyorsunuz?

Atatürk, Avrupa'da yeterince tanınmıyor. Türkiye'de de sorunlu bir bakış var; süper kahraman gibi anlatılıyor okullarda ve popüler kültürde. Tarihsel çerçevesinden koparılmış bu yüzeysel anlatım bence onun deÄŸerini azaltır. Bu 'diktatör' lafı tarihsel çerçeve içinde bakarsanız önemsiz, mevcut olmayan bir ÅŸeye dönüÅŸür.

Biraz açabilir misiniz?

Atatürk, Osmanlı'nın çöküÅŸünü yaÅŸamış, bunun nedenlerini yakından izlemiÅŸti. Türkiye yeni doÄŸan fakir bir devletti ve o zamanlarda Müslüman dünyadaki sömürge olmayan tek ülkeydi. Atatürk de bütün devrimciler gibi acil sorunlarla yüz yüzeydi; çabuk geliÅŸmeli ve kalkınmalıyız, geliÅŸmezsek diÄŸer devletlerin kuklası olacağız. Bu durumda karar verip uygulamaya geçti. Kalkınma karizmatik bir imge olmadan gerçekleÅŸebilir miydi? Tarihçilerin cevabı çok net; hayır! GeliÅŸmiÅŸ ülkelerin baskısından kurtulup onlarla rekabet etmeye karar verdiysen bunun yukarıdan uygulanması kaçınılmaz. Atatürk'ün eseri ve kararları ayrı ayrı yorumlanacak seçimler olarak düÅŸünülmemelidir. Böyle bakarsanız, yüzeysel, kaba bir deÄŸerlendirmenin ürünü olan diktatör kavramı anlamını yitirir.

ASYA'NIN DEĞİL, AVRUPA'NIN HASTA ADAMI

Siz 'Türkiye, Avrupa'nın parçasıdır' diyorsunuz ama Avrupa'daki yaygın görüÅŸ böyle deÄŸil...

Geçen gün Türkiye'yle alakası olmayan, Ä°talyan arÅŸivlerindeki belgelerden hazırlanmış 19. yüzyıl devrimcileriyle ilgili bir kitabı okuyordum. O yıllarda Ä°talyanları birleÅŸtirmek isteyen bir milliyetçi, gelecekte Ä°talya'nın sınırlarının doÄŸuda Türkiye'yle olacağını söylüyordu. Türkiye ortada yokken bu ismi kullanıyordu. Tanzimat döneminden itibaren daha büyük bir ivmeyle Türkiye, Avrupa'ya yaklaşırken bazı çevreler ÅŸimdi Türkiye'nin Avrupa dışında olduÄŸunu söylüyorlar. Halbuki 19. yüzyılda Osmanlı, Avrupa'nın hasta adamı olarak kabul edilirdi, Asya'nın deÄŸil.

Bu algı neden değişti?

Bence esas neden ekonomik geliÅŸmelerden. 1960'larda Avrupa toplumu çok iyimserdi, zenginleÅŸme, fırsatlar vardı. Åžimdi pasta küçüldü, iÅŸ imkanları azaldı. Batı Avrupa telaÅŸta ve Türkiye ile ilgili korkuların nedeni bu. Yoksa eskiden bu çok hissedilen bir mesele deÄŸildi. Türkiye 50-60 yıl önce AB'nin çekirdeÄŸini oluÅŸturan Avrupa Komisyonu'na katıldığında kimse 'Türkiye Avrupalı deÄŸil' dememiÅŸti.

• • PaylaÅŸ |  Google    Live    Facebook    Twitter    Digg|      

• DiÄŸer Haberler