AKÅžAM 26 EKÄ°M 2009, PAZARTESÄ°

Açılım made in Turkey

ABD-Türkiye iliÅŸkilerinde uzman, Marshall Fonu'ndan Ian Lesser'a göre geçen haftaya bakılarak 'Açılım sekteye uÄŸradı' dememek lazım: ABD büyük bir merakla buradaki geliÅŸmeleri izliyor. Süreci destekliyor ama kendisi yaratmıyor. ABD PEJAK'a göz yumabilir ama PKK'nın her zaman karşısında oldu. PKK Türkiye'ye zarar veren bir örgüt. Siz kendinizi Ä°ran ile bir mi tutuyorsunuz?

Hükümetin ön ayak olduÄŸu 'Kürt açılımı'nda ilginç bir sürece girdik. Kandil ve Mahmur'dan gelenler kafaları karıştırdı. Sizce biz bu noktaya nasıl geldik?

Önce olanların sonucunu görmemiz gerek. Åžimdilik ortada bir karmaÅŸa var. Hiçbir ÅŸey net deÄŸil. ABD büyük bir merakla buradaki geliÅŸmeleri izliyor. Yıllardır süren sorun ve ÅŸiddetin bitmesi çok önemli. ABD buna destek vermek durumunda.

Zaten destek vermiyor mu? Bazıları olanların arka planında ABD'nin bulunduÄŸunu söylüyor...

Tabii ki destek veriyor ama bu tamamen 'made-in Turkey' bir inisiyatif. ABD kaynaklı deÄŸil. Bunun bilinmesi lazım. Washington süreci destekliyor ama süreci kendisi yaratmıyor!

Washington sürecin mimarı deÄŸil dediniz ama süreçte rolü var. Sizce bu rol ne kadar büyük? Geçen yıl Türk-Amerikan Konseyi eÅŸbaÅŸkanı ve Bush'un eski danışmanı General Brent Scowcroft ile yaptığımız bir röportajda general, ABD'nin PKK'ya verdiÄŸi destekten bahsetmiÅŸti. Åžimdi bu desteÄŸi mi geri çekti?

ABD, PKK'ya hiçbir zaman destek olmadı. Scowcroft baÅŸka bir ÅŸeyden bahsetmiÅŸ olmalı.

Hayır, PKK'nın İran'a karşı kullanıldığından bahsetmişti.

Bu farklı bir ÅŸey. PEJAK ve PKK aynıymış gibi bir kanı var Türkiye'de.  PEJAK Ä°ran'da etkili. Ä°ran-ABD iliÅŸkilerinin zorluÄŸunu biliyorsunuz. Bu nedenle ABD, PEJAK'a karşı açık ve kararlı bir tavır koymamış olabilir. Açık açık destek vermek deÄŸil, ama örgütü bitirmek için bir ÅŸey yapmamaktan bahsediyorum. Oysa PKK farklı. Türkiye'ye zarar veren bir örgütten bahsediyoruz. Türkiye bir NATO müttefiki. Siz kendinizi Ä°ran ile bir mi tutuyorsunuz?

Ä°ran'a zarar vermek için ABD oradaki teröre göz yumuyor ama buradakine yummuyor, öyle mi?

ABD Ä°ran'daki bir sorun için harekete geçmez. Gerçi 11 Eylül'den sonra genel olarak teröre karşı daha kararlı bir tutuma girildi. O dönem iki ülke iliÅŸkilerini düzeltmek için fırsatlar vardı. O fırsatlar kullanılsa ABD   PEJAK'a karşı harekete geçerdi ama bu fırsatlar kaçtı.

Neydi o fırsatlar?

ÖrneÄŸin Afganistan'daki operasyonlar baÅŸladığı zaman. O dönem Ä°ran'da Afganistan'da uygulanacak strateji ile ilgili ateÅŸli tartışmalar yaÅŸanıyordu. ABD ve Ä°ran'ın çıkarı ortaktı. Ä°kisi de Taliban'a karşıydı. Ama ABD bunu çok ciddiye almadı.

Alsa bugün Ä°ran bu kadar agresif olmaz mıydı?

Bunu bilmek zor ama Ä°ran ile sorun çıkarlar ötesinde. Çünkü zaten çok fazla ortak çıkarımız var. Ä°ran da, Türkiye de, ABD de bölgede statü sembolleri. Sınırların deÄŸiÅŸmesine karşı çıkan güçler. Ä°stikrar istiyorlar. Ama Ä°ran'la olan sorunların çoÄŸu Ahmedinecad yönetiminden kaynaklanıyor. Lider o olmasa iÅŸler çok daha kolay olurdu. O zaman belki hem Bush hem de Obama Ä°ran ile iliÅŸki kurabilirdi.

Ä°ran lideri Ahmedinecad'dan bahsettiniz. Bazı yorumcular son dönemde BaÅŸbakan ErdoÄŸan'ın Ä°srail'e karşı takındığı tavır ile Ä°ranlı liderin tavırları arasında paralellik kuruyor. Siz benzerlik görüyor musunuz?
Hayır, hiç görmüyorum. Türkiye ve Ä°srail arasında son dönemde sorunlar var ama Ahmedinecad'ın Ä°srail'e yaklaşımı ile bunun arasında bir benzerlik yok. Evet, iki ülke iliÅŸkileri iyi gitmiyor ama bunun altında 90'lardaki stratejik önemin azalması da var.

Ä°SRAÄ°L'Ä°N ÖNEMÄ° AZALDI

Yaşanan krizde Erdoğan ve İsrail Başbakanı Netanyahu'nun duruşları ne kadar belirleyici?

Ä°kisinin de kararlı ve fevri olması önemli bir etken ama bir de Suriye meselesi var. Suriye ile Türkiye iliÅŸkilerinin düzelmesi ile birlikte Ä°srail Türkiye için önemini yitirdi. Ä°ran ile geliÅŸen iliÅŸkiler de etkili. Kısacası Ä°srail Türkiye için artık eskisi kadar önemli deÄŸil. 

Ä°ran'ın Türkiye için önem kazandığı iddia ediliyor ama Ä°ran meselesi çok komplike. Ä°ran'ın nükleer güç geliÅŸtirmesi konusunda Türkiye BM Güvenlik Konseyi'nde yaptırım kararı oylamasına girerse zor durumda kalacak. ABD, Türkiye-Ä°ran iliÅŸkilerine nasıl bakıyor?

Türkiye'nin Ä°ran ile iliÅŸkilerini geliÅŸtirme çabası çok anlaşılır.   Ä°ki ülke arasında enerji konusu var, ekonomik iÅŸbirliÄŸi var. Üstelik Türkiye'nin yeni komÅŸu politikasında Ä°ran kilit bir ülke. ABD Ä°ran'ın Türkiye için önemini anlıyor.

ABD, Ä°ran'la diyalog istese
arabulucuya ihtiyaç duymaz

Sizin de bahsettiÄŸiniz deÄŸiÅŸen 'komÅŸu politikası' Türkiye'nin uluslararası gücünü artırdı mı?

10 yıl önce Türkiye komÅŸuları ile çoklu sorunlar yaşıyordu. Bu deÄŸiÅŸti artık. Böyle olması ABD için iyi haber. Çünkü eskiden Türkiye-ABD iliÅŸkileri, kriz yönetimi üzerine kuruluydu. Artık böyle deÄŸil. BaÅŸka ÅŸeyler konuÅŸabiliyoruz. Ancak öte yandan Türkiye, Ä°ran ile iyi iliÅŸkilere sahip olduÄŸu için ABD ile Ä°ran arasında arabuluculuk yapabileceÄŸini iddia ediyor. Burada bir yanlış anlama var herhalde. ABD Ä°ran ile diyalog kurmak isterse bir arabulucuya ihtiyaç duymaz!

Ama Türkiye Ä°ran'ı iyi tanıyan bir ülke. Köprü olamaz mı? Üstelik Suriye ve Ä°srail arasında da arabuluculuk yaptı.

Yardımcı olabilir tabii ki ama iki ülke konuÅŸmak isterse bunu yapmak için Türkiye'ye ihtiyaç duymazlar. Bu arada Suriye ve Ä°srail arasındaki de arabuluculuk deÄŸildi. Türkiye iÅŸleri kolaylaÅŸtırıcı rol oynuyor.

Türkiye'nin arabuluculuÄŸuna gerek yok diyorsunuz ama ABD Kuzey Irak ve Türkiye arasında arabuluculuk yapıyor?

ABD global bir güç ve birçok meselede kolaylaÅŸtırıcı rol oynama gücüne sahip. Kürtler ABD için önemli olsa da Türkiye ile iliÅŸkiler ABD için çok daha önemli. Türkiye neden kendini sürekli Kürt yönetimi ile kıyaslıyor ki?

ABD, IRAK SAVAÅžINDA PKK'yI BarzanÄ°'ye bIraktI

ABD PKK'ya yardım etmemiÅŸ olsa da onu bitirmek için fazla bir ÅŸey de yapmadığı ortada...

DoÄŸru, daha fazlasını yapabilirdi ama son dönemde Türkiye'ye verdiÄŸi destek kesinlikle arttı. Belki de Türk hükümetinin cesur açılımlarında bu destek de bir faktördür. Bir güvence olarak algılanıyordur.

PKK konusunda neden uzun süre pek destek gelmedi ABD'den?
Konsantrasyonu baÅŸka bir yerde olduÄŸu için mi?

Bunun birçok nedeni var. 90'larda Türk güvenlik güçlerinin metotları insan hakları açısından çok ÅŸüpheliydi, sonrasında dikkatini Irak'ın diÄŸer bölgelerine verdi ABD. Ama son iki yılda PKK odak oldu ve bu yaklaşım deÄŸiÅŸikliÄŸi de önemli bir fark yarattı. Irak Savaşı zamanında PKK meselesi bölgesel Barzani yönetimine bırakılmıştı.

Türkiye kendini KarabaÄŸ'a baÄŸlamasın

Türkiye-Ermenistan arasında geliÅŸen  iliÅŸkiler Azerbaycan'a raÄŸmen istenen sonuca varacak mı?

Sınırların açılması hem Türkiye, hem Ermenistan hem de tüm bölge için çok önemli. Bunun DaÄŸlık KarabaÄŸ meselesinden çok daha önemli olduÄŸunu düÅŸünüyorum. Hatta sınırlar açılırsa bunun doÄŸuracağı olumlu hava KarabaÄŸ'ın çözümü konusundaki çalışmalara yansıyabilir.

Ancak Türkiye KarabaÄŸ'ın çözümünün ön ÅŸart olduÄŸunu söylüyor.

Bu beklenilir bir tutum. Azerbaycan tarihsel olarak sizin için önemli ama bu önem psikolojik. Reel politik olarak pek önemi yok. Türkiye-Ermenistan yakınlaÅŸması bundan çok daha mühim. Türkiye kendini KarabaÄŸ'ı ön ÅŸart koÅŸarak baÄŸlamamalı.

ABD-Türkiye iliÅŸkileri üzerine 'proje adamı'

Pennsylvania Üniversitesi ve London School of Economics'de öÄŸrenim gördükten sonra Oxford Üniversitesi'nde doktorasını tamamlayan Ian Lesser Transatlantik iliÅŸkiler,  NATO, AB, Türkiye, OrtadoÄŸu, terör, enerji ve uluslararası güvenlik üzerine çalışıyor. Woodrow Wilson International Center'da ABD-Türkiye iliÅŸkileri üzerine büyük bir proje hazırlayan Lesser, çalışmalarına 2006'dan beri Alman Marshall Fonu'nda devam ediyor.

• PaylaÅŸ |  Google    Live    Facebook    Twitter    Digg|      

• DiÄŸer Roportajlar

  • Kürt ve Türk’ün kanı aynı kan
    
  • Açılım made in Turkey
    
  • AK Parti 1920'lerin masum halkı
    
  • Ya nükleerden vazgeçecekler ya kan akacak
    
  • Türkiye'de yaklaşık 7 milyon gey var