AKÅžAM

Türkiye'nin ekseni aynı, üslubu farklı

AK Parti'nin Müslüman ülkelere açılımı Batı'da Türkiye'nin yüzünü DoÄŸu'ya döndüÄŸü yorumlarına neden oldu. BaÅŸbakan ErdoÄŸan Türkiye'nin hem Batı'ya hem DoÄŸu'ya dönük olduÄŸunu söylüyor. Gazeteci-Yazar Hüsnü Mahalli ve DışiÅŸleri eski Bakanı Ä°lter Türkmen, DoÄŸu ile Batı'yı en iyi tanıyan iki uzman olarak dış politikamızı yorumladı

Suriye ile yakınlaÅŸma, 'KomÅŸularla sıfır sorun politikası' derken, Türkiye DoÄŸu'ya doÄŸru art arda hamleler yapıyor. BaÅŸbakan  ErdoÄŸan'ın Pakistan ve ardından  Ä°ran'a yaptığı ziyaret ve orada atılan adımlar yeni bir tartışmanın baÅŸlamasına vesile oldu: Acaba Türk dış politikası eksen mi deÄŸiÅŸtiriyor? Batı'dan DoÄŸu'ya mı kayıyor?

Batı medyası bu soruyu geniÅŸ bir ÅŸekilde sayfalarına taşıyıp 'Türkiye Müslüman dostlarına yakınlaşıyor' diye manÅŸetler atarken biz dış politika yolculuÄŸumuzun seyrini eski DışiÅŸleri Bakanımız ve emekli Büyükelçi Ä°lter Türkmen ile konuÅŸtuk.

POLİTİKAMIZ ASLINDA DEĞİŞMEDİ

l Türkiye'nin DışiÅŸleri Bakanı Ahmet DavutoÄŸlu ile birlikte politika eksenini deÄŸiÅŸtirdiÄŸini iddia edenler var. Bu tartışma özellikle son Ä°ran gezisinde hız kazandı. Sizce nereye doÄŸru gidiyoruz?

Türkiye'nin bugünkü dış politikasında NATO ve AB üyeliÄŸi ile baÄŸdaÅŸmayan nokta hemen hemen yok. Bir iki ufak ÅŸey var. Mesela Suriye ile vize muafiyeti anlaÅŸması yaptık ya. AB'ye girersek o olmayacak. Vize koymaya mecbur kalağız. Ama bunlar teferruat. Türkiye'nin Ä°ran ve Suriye gibi ülkelerle iyi iliÅŸki kurmasından doÄŸal bir ÅŸey yok. Mesela Fransa'nın geleneksel olarak Suriye ile iyi iliÅŸkileri var. Ä°ran'la da iyi iliÅŸkileri olan Batılılar var ama bizim özel tarafımız Ä°ran ve Suriye ile komÅŸu olmamız. O nedenle iliÅŸkimizin yakın olmasının izahı var. Batılı ülkeler Ä°ran'ın Pars bölgesinden gaz almıyor örneÄŸin.

l Kurulan iliÅŸki doÄŸalsa neden Türkiye'nin eksen deÄŸiÅŸtirdiÄŸi iddia ediliyor?

Çünkü politikalar esasında doÄŸru ama üslup hakkında aynı ÅŸeyi söylemek zor.

l Yani bir politika deÄŸiÅŸikliÄŸi söz konusu deÄŸil mi?

Hayır, deÄŸiÅŸmedi. Åžu anda dünyanın odak merkezi OrtadoÄŸu. Bizim burada eskisine oranla faaliyetlerimiz çok daha fazla olduÄŸu için o intiba doÄŸuyor.

l Politika deÄŸilse bile üslup deÄŸiÅŸti dediniz.

Evet, BaÅŸbakan'ın söylemlerinin yarattığı tereddüt var.

l Neden tereddüt yaratıyor? Üslup neydi ne oldu sizce?
Üslup biraz sert. Diplomatik olduÄŸunu iddia etmek zor. ÖrneÄŸin 'nükleer silah sahibi devletler kendilerine baksın' demiÅŸti ErdoÄŸan. Mesela orada silah meselesinin özünü bilmezden geliyor.

l Nedir özü?

Nükleer silahların önlenmesi anlaÅŸması var. (Non-proliferation treaty). Bu anlaÅŸma genel olarak nükleer silahsızlanma hedefini belirtiyorsa da özellikle beÅŸ Güvenlik Konseyi üyesinin nükleer silah sahibi olmamasını taahhüt ediyor. Bu ülkeler yükümlülük altına giriyorlar yani. Biz de imzaladık bu anlaÅŸmayı. Ä°ran da. Halbuki Ä°srail imzalamamış. Hindistan imzalamamış. Orada anlaÅŸmayı ihlal yolunda adım atan Ä°ran. Uluslararası Atom Enerjisi ajanslarının raporları var. BaÅŸbakan sanki bunu mazur görüyor.

l Bu epey problem yaratabilir sanırım. Çünkü BM Güvenlik Konseyi'ndeyiz.

Ä°ran'a karşı yeni yaptırım kararı çıkarsa oylamaya biz de katılacağız.
Konsey'e henüz gelmiyor. Ancak gelirse bizim nasıl oy vereceÄŸimiz büyük merak konusu. Çekimser bir oy bile çok yadırganacak. Ama o aÅŸamada deÄŸiliz. Bakalım, Ä°ran'a karşı bir açılım yapıldı. AnlaÅŸma umudu belirdi.

SIFIR SORUN POLÄ°TÄ°KASI OLMAZ

l Bu adımların bir üst baÅŸlığı var: KomÅŸularla sıfır sorun politikası. Böyle bir ÅŸey mümkün müdür?
O biraz zor. Aslında Ä°ran'la menfaatlerimizin uyumlu olduÄŸu noktalar kadar olmadığı noktalar da var. Mesela Türkiye bölgede istikrar istiyor, Ä°ran ise istikrarsızlık. Irak, OrtadoÄŸu'yu karıştırmak istiyor. Hizbullah'a yardım ediyor. Sonra rekabet var. Özellikle Irak konusunda Ä°ran ile rekabet kaçınılmaz. Kürt bölgesinde Ä°ran ajanları at koÅŸturuyor. Åžiiler üzerinde nüfuz kurmak istiyor. Suriye de istikrar yaratma politikası gütmüyor. Bunları nasıl örteceksiniz? Bizim iyi iliÅŸki kurmayı istemek hakkımız ama bunları da görmek lazım.

l Bir de Ä°srail ile gerilen iliÅŸkiler var. Ä°srail komÅŸu olmadığı için herhalde onun için 'O sorun' politikası geçerli deÄŸil?

Evet, sıfır sorun sadece bir laf zaten. AÅŸk güzeldir gibi ama politik bir anlamı yok. Ä°nsanlar arasında bile sorun varken devletler arası iliÅŸkiler sorunsuz olur mu hiç? Üstelik biz AB'nin ortasında da deÄŸiliz. KomÅŸularımız Belçika, Lüksemburg olsa hadi neyse...

l OrtadoÄŸu ile yakınlaÅŸmamızda 'ortak din' faktörünün rolü var mı?
Hayır ben bunu kabul etmek istemiyorum. Bir kere Suriye son derece laik bir ülke örneÄŸin. Ama tabii BaÅŸbakan'ın güçlü bir Ä°slam hassasiyeti olduÄŸunu biliyoruz.

l Batı medyası öyle demiyor. Onlara göre Türkiye 'Müslüman kardeÅŸlerine yakınlaşıyor'.

O bir genelleme. Biz NATO ile iÅŸbirliÄŸi yapıyoruz. Afganistan'da askerimiz var vs. AB süreci sendelese de ilerliyor.

l Ä°lerliyor mu hakikaten?

Ä°lerletmek zor çünkü bir kere Kıbrıs yüzünden 8 baÅŸlık bloke edilmiÅŸ durumda. Fransa da 5'ini daha bloke etti. Türkiye'yi istemeyen liderler var... Uzun bir süreç olacak, belli. Ama AB hedefimizi korumamız lazım. Bize yön veriyor. Müzakere süreci sayesinde önemli reformlar yaptık.

l AB süreci devam etse de yavaÅŸladı, Türkiye Ä°srail ile sorun yaşıyor. Bunlar eksenin DoÄŸu'ya kaydığı ÅŸüphelerini doÄŸuruyor. Sizce Ä°srail'le yaÅŸananlar iki ülke iliÅŸkilerine kalıcı zarar verir mi?

Türkiye'nin OrtadoÄŸu'daki en baÅŸarılı tarafı hem Araplarla hem de Ä°sraillilerle yakınlaÅŸma politikasını bir arada yürütmesiydi. O bakımdan Ä°srail ile böyle bir kavga prensip olarak doÄŸru deÄŸil. Evet Gazze'de orantısız güç vardı ama bunu herkes kabul ediyor? Üstelik mesela Darfur'a neden ses çıkarılmıyor? Ä°nsanın aklına 'onlar Müslüman olmadığı için mi?' sorusu geliyor. Ä°srail Gazze'de çok ileri gitse de her ÅŸeyin bir ölçüsü var.

l Ölçü kaçtı mı?

Tabii söylemde ölçü kaçtı. Ama Ä°srail bu konuda gerçekçi. Türkiye ile köprüleri atmak isteyeceÄŸini sanmıyorum.

Yarın: Ermeni protokolleri nasıl sorun çıkartabilir? Rusya ile iliÅŸkiler nasıl? Türkiye hem ABD hem Rusya ile yakın olabilir mi?

 

• DiÄŸer Yazılar

  • Arabuluculuk deÄŸil iyi niyet misyonu | 31-10-2009
  • Türkiye'nin ekseni aynı, üslubu farklı | 30-10-2009