19 KASIM 2009 PERŞEMBE

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

Balon sevenler için!

Küçük yaştan beri bazı kelimelere takılırım. Bir iki örnek vereyim. Üniversite sonrası ABD'de doktora yapmaya gitmişsiz, hafta sonlarında pizzacı dükkanında garsonluk yapıp bursumuzu desteklemeye çalışıyoruz. Bir gün dükkana biri kız, dört öğrenci geldi. Paraları olmadığı belli, pizza büyüklüklerini, fiyatları sorup duruyor ve birbirlerine bakıyorlar. Sonunda biri cesaretlendi ve sordu: '12 inch boyundaki pizzada kaç dilim var?' Önce şaşırdım. Dilim diye bir birim yoktu. Gözümün önüne cici ülkemde işkembeleri satırla bin parçaya ayıran kokoreççi personeli geldi. Kıza sordum: 'Kaç dilim istiyorsunuz?' Bu sefer de o şaşırıyordu! Dilim 'ölçüsü olmayan bir ölçü'! Verseler kokoreççi satırını, pizzaları yüz dilime bile bölebilirdim .

Ama son üç beş yıldır en takıntılı olduğum kelime ise balon. 'Balon' da en az 'dilim' kadar kötü ama bir de çocukluktan kalma kötü hatıram var. Küçük bir çocukken babama balon isterim diye sızlanmıştım. Babam elime parayı tutuşturdu, 'Git bakkal Selami amcana söyle, babam balon istiyor de, o sana verir!' dedi. Gittim ve 'Babam balon istiyor!' dedim. Selami amca nedense hayretler içinde kaldı, bana baktı, baktı, başını salladı ama sonra elime bir paket tutuşturdu. Eve döndüm. Bakkal amca ile babam arasında bir 'balon' kavramı sorunu yaşanmıştı. Biz çocuk balonu istiyorduk ama bakkal amca bir paket prezervatif göndermişti. O günden beri de bu 'balon' kelimesini sevmem!
'Nuri' El Roubini, sihirbaz 'Houduni' ile akrabalığı olamayan ama epey 'oriental' vasıfları olan bir iktisatçı kardeşimiz! İran'dan kopmuş, Türkiye'de yetişmiş, İtalya'da okumuş ve ABD'de 'öcülük' yapıyor. Facebook'ta kızlarla çekilmiş resimleri de halkın hizmetinde!
Bir süre evvel, yani 2 Kasım 2009'da, yakında 'ikinci bir dip' geleceği tezini Financial Times sütunlarından açıkladı.
Ülkemiz bu tip felaket haberlerine bayılır. Roubini öncesi de, bütün yaz ülkemizde kulaktan kulağa yayılan dedikodu ekim ayında kriz olacağı idi. Ekim geldi geçti, şimdi de, eminim örneğin varlık fiyatlarının yüksekliği nedeni ile 'Yılbaşına kriz var, bu balon patlar!' diyenler boldur .
'Postroubini' dönemin modası 'iki dip' ve 'balon' veya 'bubble' veya 'köpük' gibi her derde deva kelimeler!
Şahsen ben uzun zamandır Roubini okumayı bıraktım. Alternatifi olarak Frederic Mishkin'i kullanmaktayım. Mishkin parasal ekonomi konusunda en şöhretli uzmanlardan biridir. ABD Columbia Üniversitesi'nde profesör olup 2006-2008 arasında ABD Merkez Bankası FED'in Yönetim Kurulu üyesi idi, istifa ederek ayrıldı. Çok sayıda eseri vardır ve parasal ekonomi üzerine klasik hale gelmiş ders kitapları ülkemizde de birçok okulda okutulmaktadır.
Mishkin de 10 Kasım 2009'da Financial Times'a yazdığı makalede der ki: İki türlü varlık fiyatı balonu vardır. Her balon bildiğin tür balon değildir.
Biri, kredi 'balonu' ile desteklenen 'varlık fiyatları balonu'! İngilizce adı ile 'credit boom buble'. Bu tür balonlar, trend tersine döndüğü zaman, krediyi veren finansal kurumların bilançolarında dev sorunlar açar ve dev reel tahribat yapar. 2008 sonu ortaya çıkan kriz bu tür bir balonla başlamıştı. Bu tür kredi kökenli balonları söndürmek gerekir.
Diğeri ise, onun 'pure irrational exuberance bubble' dediği kredi balonu ile desteklenmeyen türden spekülatif varlık fiyatları balonları ! Bu ikinci tür balonlar sönmeye başladığı zaman, kredici finansal kurumların bilançolarında tahribat yapmadığı için, bunları söndürmek üzere ekonomiyi yavaşlatacak önlemler almak gerekmez.
Mishkin'e göre bugün ABD ve Avrupa'daki (ve Türkiye'deki) varlık fiyatları artışları, (borsa ve diğer piyasalardan bahsediyor) ikinci tür, yani kredi artışı ile beslenmeyen tür balondur.
Bu nedenle de bu tür varlık fiyatları artışı karşısında ekonomik politikaları değiştirmek gerekmez. Reel dip de pek olası değildir!

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.