21 KASIM 2009 CUMARTESİ

Ali Ulusoy ali.ulusoy@aksam.com.tr

Hükümetle gelip giden memur olur mu?

Çalışma Bakanlığı bir kanun taslağı hazırlamış. Buna göre memurlar iki ana gruba ayrılıyormuş. Müsteşarlar, genel müdürler ve kurul üyeleri gibi yüksek memurlardan (bürokratlar) oluşan ilk grup, hükümetlerle gelip hükümetlerle gidecekmiş. Devlet memuriyetinin en temel hukuki güvencesi olan 'işten atılamama' ve haklı bir neden olmadan görevden alınamama güvencesi bunlar için geçerli olmayacakmış. Diğer memurlar ise şimdiki gibi klasik memur güvencelerine sahip olacakmış.

Aslında düşünce olarak mantıklı. Ama acaba anayasal yönden böyle bir reformu kanunla yapmak mümkün mü? Asıl mesele burada.
Mevcut hukuki durumda müsteşarlar ve genel müdürler dahil tüm bürokratlar genel devlet memuru statüsünde. Herhangi bir klasik memur ile bunlar arasında hukuki statü anlamında hiçbir fark yok. Her memur gibi bunların da emekli oluncaya kadar garantili 'iş güvenceleri' var. Yeni bir hükümet de gelse, 'hizmet gerekleri' yönünden haklı ve somut bir neden bulunmadıkça bunları görevinden alıp başka bir alt göreve atayamıyor. Atarsa idari yargıdan dönüyor.

Bunun tek istisnası 'valiler ve büyükelçiler'. Bunlar 'istisnai memuriyet' kabul ediliyor. Örneğin bir hükümetin şahsen güven duymadığı, yani siyaseten kendisine yakın bulmadığı bir valiyi pasif göreve (merkez valiliği) kaydırması prensipte her zaman mümkün kabul ediliyor. Ama bu durumda dahi 'arkanız sağlamsa' idari yargıdan bir 'hatır kararı' almanız mümkün olabiliyor.
Devlet memuriyetinin bu 'kutsal' hukuki güvencelerine karşı bakanlar ve iktidardaki siyasiler uygulamada çeşitli 'cinlikler' geliştirmiş. Görevden alınması idari yargıdan dönen bürokratı eski görevine 'göstermelik' döndürüp bir gün sonra başka bir yere 'sürmek'; tuvaletten bozma yerlerde oda vermek, sekreter vermemek, tüm yetkilerini üstünden alıp bir astına devretmek, hakkında sürekli 'uyduruktan' soruşturmalar açtırmak tarzı 'bezdirme' taktikleri uygulamak gibi.
Bakanların milletvekili dokunulmazlığı ve sorumsuzluğu olduğu için, bu yapılan 'cinliklerin' ceremesini de sonradan genelde o bakanın 'evet efendim sepet efendim'ci bürokratı çeker. Öncesinde bakana 'sırtını dayayınca' başına hiçbir şey gelmeyeceğini sanır. Ama gün olur devran dönünce, yargı kararını uygulamamaktan hapis cezası alır. Tazminata mahkum olur.
Daha 'uyanık' olan siyasiler ise görevden almak istedikleri kilit konumdaki bürokratla pazarlık ederler. Ona daha pasif fakat kendisi için 'ballı' başka bir mevki-makam önerirler. Bu nedenle bakanlıkların yurtdışı teşkilatları o işten hiç anlamayan, hatta yolda sokakta derdini anlatabilecek düzeyde dahi yabancı dil bilmeyen bürokrattan geçilmez...
Uygulamada bu tür yozlaşmaları bilen biri olarak, Çalışma Bakanlığı'nın bu yeni tasarısına yürekten destek vermemek elde değil. Ama işin teknik hukuki boyutu maalesef farklı.
Anayasamızın bir 128'inci maddesi var. Kimse farkında değildir ama bu madde Anayasa'daki liberal demokrat ve realist reformlar önündeki en büyük engellerden biridir. Bu hükme göre kamunun üstlendiği her tür kamu hizmetinde, hatta ticari esaslara göre çalışan KİT'lerde dahi temel görevlerde çalışanlar memur statüsünde olmak zorunda. Ayrıca memurlar arasında 'iş güvencesi' yönünden farklı statüler icat etmek bu madde uyarınca mümkün değil.
Yani Anayasa'daki bu madde değişmedikçe Bakanlığın iyi niyetle hazırladığı bu tasarı kanunlaşsa bile korkarım Anayasa Mahkemesi'nden döner. Bu noktada Anayasa Mahkemesi'nden Anayasa'yı 'zorlamasını' beklemek de haksızlık olur.
Bakmayın siz papağan gibi 'Yeni Anayasa' çığırtkanlığı yapanlara. İşin 'hamasetinde' ve 'şovunda' olan bu muhteremlerin farkında bile olmadıkları bu türden bazı maddelerin rasyonel şekilde değiştirileceği mevcut Anayasa ülkenin ihtiyacını rahatlıkla karşılar.
Her sorunun nedenini Anayasa'da aramak ve sürekli yeni Anayasa yapmak Batılı değil Doğulu yaklaşımıdır.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.