AKÅžAM

Bosnalı Sırpların çoğu bağımsızlıktan yana

Bosna-Hersek CumhurbaÅŸkan-lığı Konseyi'nin Sırp üyesi Radmanovic savaşın ardından Sırp, BoÅŸnak ve Hırvatların 'birbirlerinden korktukları için' uzaklaÅŸtıklarını söyledi.  Radmanovic'e göre, ülkede bir referandum olsa  Bosnalı Sırplar Sırbistan'la birleÅŸmek deÄŸil ama bağımsızlık için oy kullanır

Banja Luka'dan...
Bosna-Hersek Devleti'nin Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyet adlı iki entitesi (özerk bölge) olduÄŸunu daha önceki yazılarımızda belirtmiÅŸtik. Bosna-Hersek Federasyonu ve Bosna-Hersek Devleti'nin merkezi Saraybosna'da BoÅŸnaklara kulak verdikten sonra, ülkede gerilimin nedeni olarak gösterilen Sırp Cumhuriyeti'nin merkezi Banja Luka'ya geçtik. Saraybosna'ya yaklaşık 230 kilometre uzakta olan Banja Luka'ya giderken, ülkenin görünmez iç sınırından geçerek, diÄŸer entiteye giriyorsunuz. Sınırı geçtiÄŸinizi yol boyunca dikilmiÅŸ Sırp Cumhuriyeti bayraklarından anlıyoruz. Tabii, bir de camilerin yerini Ortodoks kiliselerine bırakmasından... Sırp Cumhuriyeti'nin CumhurbaÅŸkanı olarak kabul edilen, Bosna-Hersek CumhurbaÅŸkanlığı Konseyi'nin Sırp üyesi Nobojsa Radmanovic ile Bosnalı Sırpların ülkenin geleceÄŸine nasıl baktıklarını aktarıyoruz size bugünkü bölümde.

Bosnalı Sırpların çoÄŸu bağımsızlıktan yana
Sırp Cumhuriyeti'nin merkezi Banja Luka'daki CumhurbaÅŸkanlığı makamında görüÅŸtüÄŸümüz Bosna-Hersek CumhurbaÅŸkanlığı Konseyi'nin Sırp üyesi Nobojsa Radmanovic Sırpların ve Hırvatların güçlü bir devlet istemediÄŸini, yerine entitelerin (özerk bölgeler) güçlü olmasını istediklerini söyledi. Bosna-Hersek'in bugün içinde bulunduÄŸu siyasi bunalımla ilgili uluslararası toplumu suçla yan Radmanovic'in Bosna-Hersek'in dünü, bugünü ve geleceÄŸi ile ilgili sorularımıza verdiÄŸi yanıtları ÅŸöyle:

- Dayton sonrası ülkede yaÅŸanan kilitlenmenin nedeni nedir?
Uygulamayı ve barış sürecini gözlemlemek için bu ülkede bulunan Yüksek Temsilcilik makamı, anlaÅŸmayı olduÄŸu gibi yorumlamak yerine, güçlerini aÅŸtı ve Bosna-Hersek'in egemenliÄŸini bile sorgulanır hale getirdiler. Geçen 14 yıl içinde Yüksek Temsilciler içinde yasaların da bulunduÄŸu 800 kararı empoze ettiler ve çok sayıda seçilmiÅŸ kiÅŸiyi görevinden aldılar. Bu, Bosna Hersek'e ve egemenliÄŸine doÄŸrudan bir saldırıydı.
- Yüksek TemsilciliÄŸin bir süre sonra AB TemsilciliÄŸi'ne dönüÅŸmesi planlanıyor. Siz bunu destekliyor musunuz peki?
Söz konusu makama ister Yüksek Temsilcilik, ister AB TemsilciliÄŸi diyelim fark etmez. AB üyeliÄŸi ile ilgili bir sorunumuz yok ama Bosna-Hersek'in iÅŸleyen bir devlet olması için Yüksek Temsilcilik diye bir makamın olmaması gerek. Bizim emir verilmeye deÄŸil, desteklenmeye ihtiyacımız var. 

- Ülkenin üç halkı arasındaki iliÅŸkileri nasıl görüyorsunuz?
Bosna-Hersek'te toplum etnik veya dini temel üzerinde bölünmüÅŸ durumda ama, bu ülkenin geleceÄŸi için tek yol. Bosna-Hersek'te ülkenin merkezileÅŸtirilmesi istikrarsızlığa yol açar. Geçen 14 yıl içinde Sırp, Hırvat ve BoÅŸnakların iliÅŸkilerinde en ufak bir geliÅŸme dahi olmadı. Bazen savaÅŸ sonrasından bile kötüye gittiÄŸini düÅŸünüyorum. Çünkü uluslar birbirinden korkuyor. Uluslararası toplum olmasaydı, daha iyi bir atmosfer oluÅŸturabilirdik diye düÅŸünüyorum. 

- Dayton sonrası ülkede siyasi süreci yenilemeyi hedefleyen Butmir süreci neden tıkandı?
BoÅŸnaklar Bosna-Hersek'in merkezileÅŸtirilmesini, Hırvatlar ve Sırplar ise daha federatif bir hale dönmesini istiyor. Devlet mülklerinin devlete bırakılmasını istiyorlar. Biz ise entite bölgelerindeki mülklerin entitelere kalmasını istiyoruz. Bu yüzden de uzlaÅŸamıyoruz. 

- Entite vetosu sistemini sürekli olarak iÅŸletip, ülkeyi iÅŸlemez hale getirmekle suçlanıyor Sırp Cumhuriyeti, konuÅŸtuÄŸumuz hemen tüm uluslararası diplomatlar ve BoÅŸnak siyasetçiler tarafından...
Bosna-Hersek'in üç kurucu halkının olması bir tesadüf sonucu kabul edilmedi. 'Bu, biri diÄŸerinin üzerinde üstünlük kuramasın' diye böyle. Burası, kompleks bir ülke ve entite vetosu sisteminin kalması zorunlu. Hırvatlar da bu nedenle, kendi entitelerinin olmasını istiyorlar. Onlar da çoÄŸunluk tarafından ezilmemek için her türlü fırsatı kullanacaklardır. 

- Hırvatların da bir entitelerinin olup, ülkenin üç parçalı olmasını destekliyor musunuz?
Ben ÅŸahsi olarak Hırvatlar da Sırplar ve BoÅŸnaklarla aynı imkanlara sahip olmalarını destekliyorum. Çünkü ÅŸu anda bizden ve BoÅŸnaklardan daha az hakları var. 

- Burada konuÅŸtuÄŸumuz halkın kendilerini Bosna-Hersek deÄŸil, Sırp Cumhuriyeti vatandaşı gibi görmeleri ülkenin geleceÄŸi için tehdit deÄŸil mi?
Bence bu bir tehdit deÄŸil. Asıl tehdit bunun yok sayılmasından geliyor. Bu, buranın gerçeÄŸi. Sırp Cumhuriyeti daha fazla otonomi istiyor. SavaÅŸ biterken, kimse bizim ne istediÄŸimizi zaten sormadı. EÄŸer burada bir referandum olsaydı, Sırpların çoÄŸu bağımsızlık isterdi. Ama tarih boyunca asla bu bölgede kendi sınırlarımızı çizemedik, hep büyük güçler çizdi. 

- Sırbistan'la birleÅŸme arzusu peki. Bize bundan bahseden Bosnalı Sırplar da oldu burada. Siz ne düÅŸünüyorsunuz?
Ä°nsanların kiÅŸisel arzuları olabilir ama burada Sırp Cumhuriyeti'nin böyle bir arzusu yok. Tüm dünyaya yayılan bu hikaye doÄŸru deÄŸil.

NATO üyeliÄŸi istikrar getirecektir
NATO'nun burayı bombaladığını Radmanoviç olarak unutmam mümkün deÄŸil. Fakat gerçekçi bir siyasetçi olarak bakarsam, NATO üyeliÄŸi istikrar getirecektir. KomÅŸularımızın da çoÄŸu, NATO üyesi zaten. EÄŸer kendi kiÅŸisel hislerimi bir yana bırakırsam, Bosna- Hersek de NATO'ya dahil olmalı. 

DAVUTOÄžLU'NA MESAJ
Sizin DışiÅŸleri Bakanınız birkaç gün önce buradaydı. Bu beklenmedik bir ziyaretti ve Türkiye gibi büyük bir ülkenin DışiÅŸleri Bakanı'nın buraya gelmesi çok sık olan bir durum deÄŸil. DavutoÄŸlu burada kendisinin konumu ve akademisyen geçmiÅŸi açısından kabul edilemeyecek sözler söyledi. EÄŸer 'Saraybosna bizim ÅŸehrimizdir' diyorsa, bunu 'BoÅŸnaklara iyi görünmek için söyledi' diye düÅŸünenler olabilir. Ama baÅŸka insanlar için farklı anlamı var. Böyle bir ÅŸey söylediÄŸiniz zaman, hiç ÅŸüphe yok ki Sırp, Hırvat, Bulgar, Yunanistan, Makedonya'ya korku getiriyor. DavutoÄŸlu'nun bunu neden ÅŸimdi Saraybosna'da söylediÄŸini anlamak çok zor. Bu bizim iç iliÅŸkilerimiz açısından da iyi bir ÅŸeye yol açmayacak.

COÄžRAFYA ORTAK, KALPLERÄ°MÄ°Z AYRI
Tarihi ÅŸehir Saraybosna'dan sonra Banja Luka oldukça farklı bir görüntüye sahip. Saraybosna'nın aksine, çatışmalardan uzak kalmış Banja Luka'da savaşın hiçbir kalıntısına rastlamıyorsunuz.  Åžehrin sembolü oldukça görkemli bir yapı olan DoÄŸu Ortodoks Kilisesi olarak gösteriliyor. Banja Luka'da konuÅŸtuÄŸumuz herkes bize kendisini Bosna-Hersekli deÄŸil, Sırp Cumhuriyetli hissettiÄŸini söyledi. 'Ama Sırp Cumhuriyeti bir ülke deÄŸil' dediÄŸimizde ise 'Cebimde Bosna-Hersek pasaportu var ama benim gözümde bir deÄŸeri yok' diyen kiÅŸi sayısı bir hayli fazlaydı. Banja Luka'da en garip anları 'Srebrenitsa'da ne oldu sizce?' sorusunu sorduÄŸumuz zaman yaÅŸadık. Çünkü baÅŸlarını öne eÄŸerek, 'Bilmiyorum, ben orada deÄŸildim, kiÅŸisel sorumluluÄŸum yok' yanıtını aldık çoÄŸunlukla. Ama havadaki ağırlaÅŸma hem benim hem de foto muhabirimiz Cem Türkel'in gözünden kaçmadı. Banja Lukalıların gözünden Bosna-Hersek deÄŸerlendirmeleri:

Uros Popovic (82): TÄ°TO ZAMANI Ä°YÄ°YDÄ°
SavaÅž sırasında 60 yaÅŸ üstü olduÄŸu için orduya çaÄŸrılmadığını ve bundan dolayı üzgün olduÄŸunu belirten iÅŸçi emeklisi Popovic, 'Kendimi Sırp Ortodoks olarak tanımlıyorum önce, sonra Bosnalıyım mecburen. Ama kendimi Bosna-Hersek Devleti'ne deÄŸil, Sırp Cumhuriyeti bölgesine ait hissediyorum. Biliyorum Sırp Cumhuriyeti bir ülke deÄŸil, bir özerk bölge ama Sırplar için ülke burası. BaÅŸkent de Banja Luka, Saraybosna deÄŸil. Ben en son 1955'te Saraybosna'ya gittim' dedi. Bosna-Hersek'in Müslüman hükümetlerin akılsızlığı yüzünden ilerlemediÄŸini savunan Popovic, 'BoÅŸnaklarla beraber yaÅŸamak isterdik ama siz de biliyorsunuz ki, bu olmuyor. Tito'nun Yugoslavya'sı zamanı her ÅŸey iyiydi. O, insanları bir arada tutuyordu ama ÅŸimdi öyle deÄŸil' diyor.

Nedelko Guziyan(66): SIRBÄ°STAN'A BAÄžLANALIM
'Yugoslavya zamanında kendimizi Bosnalı hissederdik. Bu yaÅŸadığımız ülkenin adı da Bosna-Hersek. Ben kendimi Bosnalı diye tanımlıyorum ama biz, Ülkenin içinde baÅŸka bir ülkede yaşıyoruz. SavaÅŸ sonrası herkes duyduÄŸu tepkiyle daha da dindarlaÅŸtı. Böyle yaÅŸayamazsak, Sırbistan'la birleÅŸmek en iyisi. Biz Ortodoks ve Sırp ulusuyuz. Bizim de onlarla yaÅŸamamız daha iyi olur. CoÄŸrafi olarak Bosnalı, ama kalben Sırbistan'a baÄŸlıyız' diyor. Guziyan 'Srebrenitsa'da ne oldu?' sorusuna 'Orada deÄŸildim' yanıtını veriyor.

Milutin Kavrin(50): DÄ°N Ä°LE KONTROL EDÄ°YORLAR
'Ben savaÅŸta ordudaydım ama dayanamadım, kaçtım. SavaÅŸ, AB'nin üretimiydi. Ülkeyi yıkmak istemeselerdi, böyle olmazdı. Srebrenitsa'dan da onlar sorumlu. Orada deÄŸildim ama dünyada her türlü iyilik ve kötülük için iki kiÅŸiye ihtiyaç var. Yugoslavya zamanı hayatımız çok daha iyiydi. GidiÅŸatımız endiÅŸe verici. Burada da öbür tarafta da siyasetçiler kirli. Olan insanlara oluyor. Herkes kendisini dine verdi. Böylece insanları kolayca kontrol ediyorlar'.

Branka Landeka (28): BELGRAD'DA 'BOSNALI'
'Babamın ilk eÅŸi Müslüman. Benim de Müslüman bir üvey kardeÅŸim ve Federasyon tarafında akrabalarım var. Ama kendimi Sırp olarak tanımlıyorum, zaten Ortodoks'um. Ama Sırbistan'a gidince bana 'Bosnalı' diyor ve ayırıyorlar. Bazı insanlar istiyor ama Sırbistan'la birleÅŸmekten yana deÄŸilim ben. Bir ÅŸekilde böyle kalıp, hayatlarımızı daha iyi yapmalıyız'. 

Andrae Topic (27): PASAPORTUM DEÄžERSÄ°Z
'Hiç BoÅŸnak veya Hırvat arkadaşım yok. Ben kendimi zaten Bosna-Hersek'e ait hissetmiyorum. Benim için ülke Sırp Cumhuriyeti, taşıdığım Bosna pasaportunun bir deÄŸeri yok, Sırbistan pasaportum önemli. Federasyon tarafında kendimi güvensiz ve yabancı gibi hissediyorum. BaÅŸka bir ülkeye gitmiÅŸ gibiyim'.

Yarın
Hırvat siyasetçi Daniel Vidovic ve Mostar gerçeÄŸi.
Bosna-Hersek Büyükelçimiz Vefahan Ocak ve Yüksek Temsilci Valentin Inzko'nun deÄŸerlendirmeleri.

 

Copyright Türkmedya A.Ş. Akşam Gazetesi Güneş Gazetesi Tercüman Gazetesi Autocar Dergisi Alem Dergisi FourFourTwo Dergisi Eve Dergisi Platin Dergisi Stuff Dergisi Maxim Dergisi Alem FM 89.2 Lig Radyo 92.3