14 OCAK 2010 PERŞEMBE

İsmail Küçükkaya ismail.kucukkaya@aksam.com.tr

Beyaz Saray'dan Kremlin'e

Washington'da Obama-Erdoğan görüşmesinin üzerinden 35 gün geçti, bu kez Rusya Federasyonu'ndayız.
Erdoğan'ın uçağında dört bakan var, Dışişleri Bakanı da yurtdışından ayrı geldi.
Gezi toplam 24 saatlik. Başkan Medvedev ve Başbakan Putin görüşmeleri dışında çok yoğun temaslar vardı. Ziyaretin ekonomik ayağı önemli. Zaten Erdoğan, uçaktan iner inmez işadamlarıyla toplantıya geçti. İkili ticaret hacmi her geçen gün artıyor. Rusya bizim birinci ticari ortağımız, biz de onların 7. büyük partneriyiz.
Karşılıklı ticarette yerli para birimi kullanılması yaygınlaştıkça hacim derinleşecek.

HEM ABD HEM RUSYA, NASIL OLUYOR?
Soğuk savaş dönemi mantığı ile anlamak imkansız. Bir yandan, Beyaz Saray'da 'model ortaklık' diğer yanda Rusya'yla dikkat çeken yakınlık...
Erdoğan'ın dış politika kurmaylarına ANA uçağında bunu sordum, 'bu çok taraflılık' politikası riskli değil mi?'
İşte açıklaması:
'Rusya, ABD için de küresel düzeyde işbirliği yapılacak en önemli ülkelerden birisi. Eskisi gibi düşman, hatta rakip konsepti yok. Bizim için de Rusya'yla yakınlaşma, dış politikamızın birbiriyle uyumlu çok taraflılığının kritik bir boyutu.'

ZAPSU: ABD DE RUSYA'YLA YAKINLAŞMA ARIYOR
Aynı soruyu kahvaltıda karşılaştığım Cüneyd Zapsu'ya sordum. 'Washington çok değişti, onlar da Rusya'yla yakınlaşmanın yollarını arıyorlar' dedi ve 'düşmanlık olmasa bile rakibini tanıman lazım' diye ekledi.

ENERJİ BAKANI'NIN 'NÜKLEER' GÜNDEMİ
Başbakan uçakta çok moralliydi. Oysa İsrail'le gerginlik had safhada. Karşılıklı açıklamaların tonu sert, çok sert. Buna rağmen Erdoğan etkilenmemiş. Belki de şu yorum doğru:
'İsrail'le kamuoyu önündeki böylesi gerginlik, tabanı gözünde Erdoğan'ın puan toplamasına yol açıyor.'
Dışarıda hava eksi 10'ların altında.
İçeride ise hararetli müzakereler yaşanıyor. Doğalgaz fiyatları, petrol boru hatları, hava taşımacılığı fiyatları...
Ben otel lobisinde Enerji Bakanı Taner Yıldız'ı yakalayınca, bir süre izledim, 'yanındakilere beş günde bitirin' diyordu: 'Vakit kaybetmeyelim, burada yetişmezse Ankara'da tamamlayın, bir haftayı geçmesin.'
Bakanın yanında Türk ve Rus enerji bürokratları bir sorun çözme çabasındaydı. Bakan da Rus meslektaşıyla yemeğe geçiyordu, bir süre sohbet ettik.
'Gündeminizin öncelikleri nedir?' diye sordum. 'Benim için doğalgaz ilk sırada. Güney Akım ikinci madde. Onların ajandalarında ayrıca nükleer dosyası en tepede yer alıyor' yanıtı verdi.

TÜZMEN: İRAN HEP MASADA OLACAK
Heyette Rusya'yı çok iyi bilen isimlerden Kürşad Tüzmen de vardı. Bakanlığı döneminde gümrük sorunları ve ekonomik ilişkiler için çok çaba harcamıştı. O, gezinin siyasal boyutuna dikkatimi çekti: 'İran.'
Kürşad Bey, Tahran'ın nükleer tesis krizinin önümüzdeki dönem çok fazla tartışılacağını söyledi. 'Moskova'dayız. İran'ın nükleer faaliyetlerini ağırlıklı olarak Rusya yürütüyor' diyen Tüzmen, ABD veya İsrail kaynaklı 'tehdit ve tehlike kokuları' aldığını vurguladı. Moskova'da İran konusu bol bol konuşuldu.

RUSYA'YLA 'ORTAK HAVA SAHASI'
Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım'la da görüşme maratonunun arasında konuşma imkanı buldum. Çok çarpıcı bulduğum detaylar öğrendim. Bakanın yanında Sivil Havacılık Genel Müdürü de vardı. Acaba havacılıkta nasıl bir gündem vardı?
İşte Yıldırım'ın değerlendirmesi:
'Türkiye ile Rusya arasında uçuş sayılarını artırmaya çalışıyoruz, frekanslar yetmiyor. Bir de ortak hava sahası için çalışıyoruz. Bölgesel işbirliğini geliştirmek için havada ortak saha arayışımız var. Aslında en kolay AB ile yapabiliriz ama Kıbrıs engeli nedeniyle olmuyor.'
Rusya'da, kabinenin Davutoğlu dışında 'en çok dış seyahat düzenleyen ismi' Devlet Bakanı Zafer Çağlayan ve Tarım Bakanı Mehdi Eker de var. Ekonomik hayatın neredeyse bütün alanlarında ikili görüşmeler yapıldı.

İSRAİL KRİZİ NEDEN PATLADI?
Rusya'da temaslar sürerken bürokrat ve danışmanlar bir yandan da İsrail krizini takip ettiler gün boyu... Başbakan'ın dış politika kurmaylarıyla konuştum. 'Başbakan yeni bir şey söylememişti. İsrail'in tepkisi anlamsız. Gerçekte, iç politikaya dönük. AB Dışişleri Bakanı 16 Aralık'ta İsrail'i çok sert eleştirmişti. İsrail uluslararası camiada da tıkandığı için anlamsız bir şov yaptı. Ancak ters tepti' görüşündeler.

ERDOĞAN: RUSYA ANA EKSENLERİMİZDEN BİRİSİ
Başbakan Erdoğan, Moskova Devlet Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nde konuştu.
Rus dış politikasının geleceğine hitap etti. Bu gençler gelecekte Rus diplomasisinde görev alacaklar.
Erdoğan güne, Türk dış politikası vizyonunu anlatarak başladı. 'Eksen kayması mı var?' tartışmalarını Moskova'dan yanıtlamış oldu. Bölgesel sorunlara Türkiye'nin bakış açısını da anlatma fırsatı buldu.
Sözlerine şöyle başladı: 'Edilgen bir dış politika izlememiz mümkün değil'...
Türkiye'nin 'merkezi' konumuna vurgu yaptı hep.
Türkiye'nin dış politikasının 'düşman üretme yerine dost kazanma' üzerine inşa edildiğini söyledi.
'Rusya, çok boyutlu dış politikamızın ana eksenlerinden biridir' dedi.
İran tartışmalarını gündeme taşıdı. Bunu Rusya'da yapması anlamlıydı. İran nükleerde teknik olarak Rusya'ya dayanıyor. Nükleer teknoloji ve nükleer silah ayrımını yaptı, ki bu da Rusya'nın İran teziyle çok yakın.

NOTLAR
- Putin'le heyetlerarası görüşmenin bir no'lu konusu enerjiydi. Baş başa görüşme sürerken de Erdoğan, Taner Yıldız'ı çağırdı.
- Sohbetin başında Erdoğan ile Putin futbol konuştu.
- 'Özür mektubu' beklenirken, Başbakanlık yetkilileri 'Olmazsa hemen elçiyi çekeceğiz' dediler.
- Aynı saatlerde Davutoğlu'na İsrail'i sordum. 'İstediğimiz yanıt henüz gelmedi. Onlar ne istediğimizi biliyorlar. Yaparlarsa ne ala.
Yapmazlarsa kendileri bilir. Karşılıksız kalmaz. Onu söyleyebilirim' dedi.
- Moskova dönüşü uçakta Başbakan'la sohbet sırasında Dışişleri Müsteşarı'ndan Erdoğan'a telefon geldi. Başbakan, konuştuktan sonra bize 'özür mektubu geldi' bilgisini aktardı.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.