AKŞAM GAZETESİ | Deniz Gökçe | 2010-02-09

Krizden çıkarken özet durum!

Dünyada 2008-2009 krizinin başlamasından bu yana konuyu 'iyice abartan' birkaç tez gündeme getirildi.
Bu kötümser tezlerin birincisine göre, bu seferki kriz 1929 sonrasındaki Büyük Depresyon kadar kötü idi.
İkinci kötümser teze göre de bu kriz iki dipli olacaktı!
Tabii ki böyle bir durum mümkün olabilirdi. Ama bu tür birçok kötü gelişmenin olasılığı konusunda aşırı doz abartma oldukça saçma sayılmalıydı.
Bizim kanımıza göre eğer Lehman iflası gündeme gelmese idi, bugünkü kadar büyük tahribat olmadan bazı hızlı önlemlerle tahribat daha küçük olabilirdi. Ama Lehman iflası ve çöküş sonrası bile ABD'de ortada ne Büyük Depresyon gözüküyor, ne de iki dip!
Aşağıda krizi çıkartan ve en çok tahribat görmesi gereken ABD'nin bile, birincisi, artık krizden çıktığı ve peş peşe iki dönem pozitif büyüme yaşadığını vurgulayacağız. İkincisi de, çift dip değil 'tek V' şeklinde bir çıkış gerçekleştiğini aşağıda gündeme getireceğiz.
ABD imalat sanayii üretim verileri sadece tek dip tezini desteklerken, ABD işsizlik oranı verilerinin de son ayda yüzde 10.0 düzeyinde statik hale gelmesi, geçmişteki Büyük Depresyon dönemi ile bu seferki krizin sosyal v ekonomik sonuçları açısından benzerlik olmadığını da ortaya koymakta.
Aşağıda önce geçmiş krizlerdeki ABD işsizlik oranları ile bu seferki krizin işsizlik oranları karşılaştırılıyor.
Bu seferki işsizlik oranları Büyük Depresyona hiç benzemediği gibi, 1980'li yıllara girilirken yaşanan petrol krizi sonrası işsizlik oranlarından da düşük. Özetle bu krizin 'sosyal veya istihdam etkisi' Büyük Depresyon dönemine  hiç benzemiyor,çok daha az!

Aşağıdaki tablo ise birçok ekonomik göstergeden en önemlisi olan ABD Sanayi Üretimi Endeksi verilerine bakarak bu seferki krizin yarattığı sanayi üretim daralmasının yani ekonomik etkinin Büyük Depresyon ile karşılaştırıldığında cüce kaldığını ortaya koyuyor.

Tekrar vurgulayalım. ABD'nin krizden oldukça hızlı çıkıyor olması neden önemli?
ABD İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda toplam dünya üretiminin yüzde kırk kadarını yapıyordu. Bugün ise 70 trilyon dolara doğru giden dünya GSH toplamının yüzde yirmi kadarını yapıyor. ABD'nin büyümesi neden önemli?
ABD'nin yeniden büyümeye başlaması ve ABD'de işsizliğin zirveye ulaşmış olup aşağıya doğru dönmeye başlamanın eşiğinde olması, Çin gibi Asya ülkelerinin büyümesi ile beraber düşünüldüğünde, dünyada krizden çıkmanın önemli bir faktörü oluyor.
Bu arada ABD GSYİH sayısı 14,5 trilyon dolardan fazla, halbuki euro üyesi ve şu anda oldukça durgun giden ve krizi en uzun süreli yaşayacak gibi duran 16 ülkenin toplam GSYİH sayısı ise 13,5 trilyon civarında. Avrupa 27 ülke, yani 'euro bölgesi ve kapıda bekleyenler' olarak alındığında ise, 27 Avrupa ülkesi toplam dünya üretiminin yüzde 28 kadarını yapıyor. Ama bu 27 ülke şu anda çok zorlanıyor, durgunluğu uzun süre yaşayacak gibi duruyor. Çünkü ABD veya Çin gibi federal hükümet ve tek merkezden yönetim yok, uzlaşma ve işbirliği gerçekleşmiyor. Almanya'nın toplam GSYİH sayısının ise 3.7 milyar dolar olduğunu da belirtelim. Çin hızla büyüyor ama sadece toplam 4.3 trilyon dolar kadar bir üretimi var! İleride çok büyük olacak ama bugün çok büyük değil, henüz dünyayı taşıyamaz! Japonya ise  4.9 trilyon dolar üretiyor.