AKŞAM GAZETESİ | DUNYA | 20 NİSAN 2010, SALI
Erşat Hürmüzlü, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün Ortadoğu danışmanı. Türkmenlere yönelik katliamdan kaçıp Türkiye'ye yerleşti. Ortadoğu'da ticaret yaparken gençlik yıllarında birlikte çalıştığı Abdullah Gül'ün teklifiyle ticareti bıraktı Köşk'te göreve başladı. İki yıldır Gül'ün yanından ayrılmıyor
Kuzey Irak'ta 1980'li yıllarda yaşanan Türkmenlere yönelik
katliam, Erşat Hürmüzlü adlı Kerküklü genç bir Türkmen'in, yıllar sonra Çankaya Köşkü'ne kadar uzanan kaderini de belirledi. Baskıların giderek artması üzerine genç adam, çok zor bir karar alarak doğduğu toprakları terk etti ve yaklaşık 30 yıl önce ailesiyle birlikte Türkiye'ye yerleşti.
Türkiye'ye gelmeden önce Bağdat Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitiren ve iyi bir eğitim alan Hürmüzlü, yabancı dil bilmesinin avantajını da kullanarak, Ortadoğu ve Arap ülkelerinde iş hayatına atıldı. Hürmüzlü ile İslam Kalkınma Bankası'nda görev yapan Abdullah Gül Cidde'de tanıştı.
Yaklaşık iki yıl önce Erşat Hürmüzlü'yü kabul eden Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, yıllar önce Cidde'de tanıştığı dostuna sürpriz bir teklifte bulundu ve Çankaya Köşkü'nün Ortadoğu Danışmanlığı görevini üstlenmesini istedi. Ortadoğu'dan sorumlu danışman olarak iki yıldır Cumhurbaşkanı Gül'ün bu alandaki hemen her görüşmesinde yer aldı. Son olarak Ramallah'a giden Hürmüzlü, Filistin yönetimi lideri Mahmud Abbas'a Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün Asya'da işbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler (CICA) Konferansı'na davet mektubunu götürdü. Hürmüzlü, Kerkük'ten Çankaya Köşk'üne uzanan hayat hikayesini ve Irak'a bakışını AKŞAM'a anlattı.
- Irak'tan ayrılmanız nasıl oldu?
Saddam Hüseyin döneminde ayrımcılıkla ve katliamlar üzerine artık bu ülkede yaşanmaz diye düşünerek, 1980'lerde ailemle birlikte Türkiye'ye geldik. Vatandaşlığımızı geri aldık. Sonra Ortadoğu'dan gelen iş tekliflerini değerlendirerek, uzun süre oralarda yaşadım. Evim İstanbul'daydı.
- Sizin çocukluğunuzun Kerkük'ü nasıldı?
Zeytin ağaçları, rengarenk bahçeler, kardeşçe yaşam. Hakiki Kerküklü olan Kürt, Arap ve Türkmenlerin arasında hiç bir tartışma yoktu. Ortak alanda Türkçe konuşurlardı.; çünkü ortak dil Türkçeydi.
- Cumhurbaşkanı Gül ile nasıl tanıştınız?
Ben yurtdışındayken, 80'li yıllarda Cidde'de tanıştık. Ancak siyasete ilişkin sohbetlerimiz daha çok kendisinin Dışişleri Bakanlığı döneminde başladı.
MİLLETE TESLİM OLDUM
- Danışmanlık önerisi nasıl geldi?
Sayın Cumhurbaşkanımız, iki yıl önce bu görevi bana uygun gördü. 'Devlete, millete hizmet şereftir, onurdur' dedim ve kabul ettim. Bahreyn, Suudi Arabistan, Katar'da işlerim vardı. Bütün ticari ilişkilerimi noktaladım. Gelip millet hizmetine teslim oldum.
- Şimdi bulunduğunuz yerden bakınca nasıl görüyorsunuz Irak'ı?
Irak, kültür çeşitliliği, petrolü, havası, toprağı, suyuyla zengin bir ülke. İyi liderler, 'Iraklı' olmaya vurgu yapan liderler başa geçmeli. Iraklılar da seçimlerde bu isteği ortaya koydu. Ben ümitliyim gelecekten.
- Seçimlerde 'Iraklı' kimliği mi öne çıktı?
Iraklılar bu seçimde, 'Biz burayı tek bir lidere bırakmayacağız Meclis'te sandalye olarak herkesin bulunması gerekir' dediler. Dini mezheplerin bir arada yaşamasının o kültürü zenginleştirdiğini
fark ettiler.
KARARI IRAKLI VERMELİ
- Irakiya listesinin başarısı bundan mı kaynaklandı?
Irakiya listesi bütün katmanları kucaklayan bir grup. Irak Türkmen Cephesi de bu nedenle o listeden seçime girdi. Irakiya, Irak'ın bütün şehirlerinden sandalye alan tek liste oldu. İçinde 20'ye yakın parti var. Lideri İyad Allawi'nin komşu ülkelerle ilişkileri çok iyi bir tek İran ile mesafeli. Iraklı olmaya vurgu yapan bir grup.
- Koalisyon hükümeti nasıl kurulabilir?
Irak'ta birinci Irakiya, ikinci Başbakan Nuri El Maliki'nin Hukuk Devleti, üçüncü Ammar El-Hekim grubu ve dördüncü de Kürt Koalisyonu. 1-3-4 ittifakı ya da 2-3-4, 2-4, 3-4 gibi ittifaklar, hatta bir sürpriz sonuç çıkar, 1-2-3-4 olabilir. Şu an bu seçenek çok fazla konuşuluyor.
- Türkiye de bu modeli mi destekliyor?
Tabii, hatta daha az sandalyeli gruplar da yer alsın. Türkiye, 'Herkes bu işe bir yerinden omuz vermeli, Irak'ın istikbali için sorumluluk almalı' mesajını veriyor. Ama sonuçta bunun kararını Iraklılar verecek.
TALABANİ BENİMSENİYOR
- Irak'ta Başbakan ve Cumhurbaşkanlığı arasındaki denge nasıl olur?
Irak, Arap çoğunluklu bir ülke olduğu için, Arap ülkeleriyle entegre olması açısından bir Arap Cumhurbaşkanı olması düşünülebilir; ama Talabani Kürt bir Cumhurbaşkanı ve bütün Iraklılar tarafından benimseniyor. Yani Iraklılar cumhurbaşkanının etnik kimliğinden rencide olmaz, bu konu aşıldı.
- İran'ın etkisi Ammar grubuna ilişkin endişe yaratıyor mu?
İran'ın komşu ülke olarak etkisinin olması normal; önemli olan dayatma olmaması. Çünkü bugün İran'ın talimatıyla yapılacak olan şey; yarın durum değişir Suudi Arabistan'ın talimatıyla yapılır. O yüzden ülkenin kararları Irak'ın mutfağında pişmeli.
KÜRTLER SÜRPRİZ YAPTI
- Kürt gruplar için değerlendirmeniz nedir?
Kürtler dört listeyle girdi. Talabani'nin partisi Kürt koalisyonunda çok az oy aldı. Çünkü Değişim (Goran) hareketi Celal Talabani'nin partisinden çıktı ve Talabani'nin kalesi olan Süleymaniye'den bile oy topladı.
- Goran hareketi oy toplamayı nasıl başardı?
Goran, 'değişim' demek. Şu andaki nimetlerden çok fazla faydalanamadıklarını, bu nimetlerin herkes arasında paylaşılmadığını düşünenler vardı. 'Değişim istiyoruz' dediler. Daha demokratik bir ortam istediklerini, iki partili düzenin dayatma olduğunu düşünüyorlar.
- Kerkük'e nasıl yansıdı?
Kürtlerin Kerkük'te 7-8 sandalye alması beklenirken, sürpriz oldu ve Kürtler ve Türkmenler 6'şar sandalye paylaştı. Bu sürprizi Türkmenler değil, Kürtler yaptı. Yedi sene önce buraya getirilen Kürtler, stadyumlarda, lojman bahçelerinde yaşadıkları sefil hayata itiraz ettiler ve Kürt listesini cezalandırdılar diye düşünüyorum. Irakiya listesi Kerkük'te, oy vermeyenler nedeniyle, Kürt ittifakından daha çok oy aldı.
ÖNERİNİN ÖZÜ UZLAŞI
- Kürtlerin Kerkük'te referandum ısrarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Referandum şu an bir grubun lehine görünebilir; farz edelim, buraya sonradan gelen Kürtler, şartlar nedeniyle Kerkük'ü terk etti, o zaman bu çözüm onların aleyhine döner. Kürtlerin seçimlerden beklediği sonucu alamamaları da bu dengenin değişebileceğini biraz gösterdi aslında.
- Kerkük'te çözüm nasıl olacak?
Sorun kafa sayısıyla değil; masa başında çözülmeli. Mühleti dolmuş 140. madde yeriün katmanların uzlaşısı aranmalıdır. BM'nin özerk statüde birleşme önersinin özü de budur. Bölgesel Kürt yönetiminin, bu konudaki hitapları biraz daha yumuşadı. Zaman içinde daha da olumlu olması beklenebilir.
El Kaide'ye Irak'ta darbe
IRAK Başbakanı Nuri El Maliki, Iraklı bir istihbarat timinin, El Kaide'nin lideri Ebu Eyüp El Masri'yi öldürdüğünü açıkladı. Maliki, timin, El Masri'nin yanı sıra El Kaide ile bağlantılı Irak İslam Devleti örgütünün liderlerinden olduğu söylenen Ebu Ömer El Bağdadi'yi de öldürdüğünü bildirdi. Nuri El Maliki, cesetlere DNA testinin yapıldığını belirtti. Örgütün Irak'taki lideri Ürdünlü Ebu Mussab el Zerkavi'nin dört yıl önce öldürülmesi üzerine yerine Mısırlı el Masri geçmişti.
Irak'taki ABD ordusu adına yapılan açıklamada, Irak güvenlik güçlerinin El Kaide'nin önde gelen 2 liderini öldürdüğü doğrulandı. Açıklamada, 'iki teröristin ölümünün Irak'taki El Kaide'ye yıkıcı bir darbe olabileceği' ifadesi yer aldı.
Ezgi Akın